Avant-garde
Actuele kunst in Vlaanderen
Vlaanderen heeft niet alleen een rijke picturale traditie. Ook de actuele kunstscène is springlevend. Verrassend is dat heel wat Vlaamse kunstenaars verwijzen naar die traditie en ze naar hun hand zetten. Vlaanderen heeft ook altijd kunstenaars voortgebracht die het absurde en het surrealistische van de werkelijkheid in beeld brengen.
Panamarenko (pseudoniem van Henri Van Herreweghe, °1940) is gefascineerd door wetenschap en het onmogelijke. Hij maakt objecten die de fantasie prikkelen. Bekend zijn zijn vliegtuigen die niet kunnen vliegen, de mechanische kippen en de met wetenschappelijke formules bezaaide schetsen van zijn objecten. Ook Wim Delvoye (°1965) hoort thuis in die traditie. Hij is een vrolijk provocerende vrije geest die zijn publiek graag confronteert met de grenzen van wat kunst is. Zo laat hij bijvoorbeeld levende varkens tatoeëren en creëerde hij ‘Cloaca’, een installatie om excrementen te produceren.
De hedendaagse Vlaamse schilders reflecteren vooral de problemen van het leven en de maatschappij. Luc Tuymans (°1958) schildert bijvoorbeeld op het eerste gezicht vrij banale voorwerpen zoals een lampenkap. Die blijkt echter afkomstig te zijn uit het concentratiekamp Buchenwald. Zo worden zijn schilderijen een symbool voor onverwerkte problemen zoals het oorlogsverleden en het kolonialisme. Ook Jan De Cock (°1976) kiest voor kunst die reflecteert. Hij maakt met spaanplaten huizen die hij weer vernietigt. Foto’s van die vernietiging hangt hij op in musea. Met die conceptuele kunst heeft De Cock de harten gestolen van conservatoren in heel de wereld. Hij is de eerste Vlaamse kunstenaar met een solotentoonstelling in het MoMA (New York).
Een aparte en zeer typische kunstvorm voor Vlaanderen is het stripverhaal. Grote klassiekers houden wereldwijd al generatie na generatie in hun ban. Sommige albums van ‘Suske en Wiske’ werden zelfs in 27 talen vertaald. Regelmatig zijn er ook nieuwkomers die blijven. Hiervan zijn Cowboy Henk en Cordelia twee van de strafste schepsels die in de laatste kwarteeuw het licht zagen: rechttoe rechtaan, met een heel aparte en herkenbare, eigen stijl.
Mode zet Vlaanderen op de wereldkaart
De Antwerpse Zes is een groepje ontwerpers dat in de jaren 1980 furore maakte op de catwalks in Milaan en Parijs. Hiermee werd Antwerpen op de wereldkaart van de mode gezet. Ook in Brussel zien sinds de jaren ‘80 regelmatig nieuwe jonge stylisten en merken het licht, die na een tijd niet meer weg te denken zijn uit het internationale modedesign: Annemie Verbeke, Christophe Coppens, Gérald Watelet, Kaat Tilley... De meesten vestigen zich in en rond de hippe Vlaamse Dansaertwijk. Ook zij hebben een aanzuigeffect op nieuw talent, zoals Valerie Berckmans. Modo Bruxellae ondersteunt de Brusselse ontwerpers in hun promotie.
Wie vooral geïnteresseerd is in de geschiedenis en de evolutie van de mode sinds de achttiende eeuw, kan zijn hart ophalen in het Modemuseum in Hasselt. Een topper in de collectie zijn de kledingstukken uit het privébezit van een adellijke Vlaamse familie uit de achttiende en negentiende eeuw. De focus van het museum ligt op de vooroorlogse en naoorlogse periode uit de twintigste eeuw.
Theater – alle conventies overboord
Midden jaren ‘80 start een grote ommekeer in de wereld van de podiumkunst. Suf en duf theater voor de bourgeoisie wordt weggeblazen door jonge talenten die alle theaterconventies overboord gooien. Vier grote stadsgezelschappen slaan sindsdien volop de richting van de vernieuwing in.
Guy Cassiers leidt Het Toneelhuis in Antwerpen. Hij houdt van het gebruik van hoogtechnologische middelen om theater te maken. Tegelijkertijd heeft hij een groot respect voor literaire teksten, wat leidt tot monumentale voorstellingen.
NTGent is een cast van Vlaamse en Nederlandse topacteurs. In het complexe openbare debat over mens- en wereldbeeld plaatsten zij de stem van de kunst naast de wetenschap, de politiek en de ethiek. Zo brengt het ensemble beeldrijke teksten van klassieke schrijvers als Calderon de la Barca of hedendaagse auteurs als Arnon Grunberg tot leven. De Brusselse Koninklijke Vlaamse Schouwburg (KVS) bevindt zich in het noorden van de stad. Het sociale engagement is nog steeds voelbaar in het theater dat je in de KVS kunt bekijken. HETPALEIS uit Antwerpen is een theaterhuis dat zich richt op kinderen en jongeren. Theatermakers en kunstenaars maken inventieve voorstellingen met een beperkt repertoire. Ook de vele kleinere theatergezelschappen staan hun mannetje. Met voorstellingen in het Nederlands, Frans, Duits en Engels spelen ze in de hele wereld.
Dansend de wereld door
Met het Ballet van Vlaanderen heeft Vlaanderen een balletgezelschap van internationale klasse. Het Ballet van Vlaanderen slaagt erin om een goed gebalanceerd programma samen te stellen uit een combinatie van hedendaags werk en grote klassiekers, waarvoor ze grote choreografen en dansers weet aan te trekken. Daarom is het ensemble overal ter wereld veelgevraagd. Met de voorstelling Impressing the Czar prijkt het gezelschap op de top 10-lijst van Luke Jennings, een van ’s werelds meest gerespecteerd balletrecensenten.
Ook in de hedendaagse dans verdienen enkele Vlaamse gezelschappen het predicaat ‘niet te missen’.
Anne Teresa De Keersmaeker en haar gezelschap Rosas braken internationaal door in 1982 met Fase, four movements to the music of Steve Reich. Sindsdien vormt Reich zowat de rode draad in haar oeuvre. De strakke systematiek van Reichs werk en de even pure bewegingstaal van De Keersmaeker sluiten wonderwel op elkaar aan, vertaald in minimalistische strakheid of complexe groepschoreografieën.
In de jaren ‘70 trekt beeldend kunstenaar Jan Fabre de aandacht van het publiek met performances waarin hij bloed gebruikt of geld verbrandt. Sinds het begin van de jaren ‘80 maakt hij met zijn gezelschap Troubleyn controversiële voorstellingen waarin hij dans en woord combineert.
Wim Vandekeybus creëert met zijn gezelschap Ultima Vez poëtische voorstellingen waarmee hij zijn publiek in een emotionele roes probeert te brengen. In Puur laat hij zich inspireren door mythologische verhalen van mensen die doden uit angst om hun machtspositie te verliezen.
Alain Platel is een van de boegbeelden van Les Ballets C. de la B., een in Gent gevestigd, nogal gedurfd danscollectief. Een opvoering op het dak van de Queen Elisabeth Hall in Londen, dat kan alleen een idee van Les Ballets C. de la B. zijn.
Muzikale rijkdom
Gedurende de laatste jaren is het aantal Vlaamse bands dat zijn opwachting maakt op buitenlandse (festival)podia alleen maar toegenomen, met sterren als dEUS, Ozark Henry, Admiral Freebee, Soulwax, Vive la Fête and Axelle Red om er maar enkelen op te noemen.
In het genre der klassieke muziek blijft Helmut Lotti iedereen overtroeven qua verkoopscijfers in binnen- en buitenland. Klassieke muziek is populair in Vlaanderen. Klara, een van de VRT radionetten is bijna helemaal gewijd aan klassieke muziek. Het is dan ook geen verrassing dat Vlaanderen mag rekenen op enkele grote namen wat betreft de klassieke muziek. Philippe Herreweghes Collegium Vocale, Jos Van Immerseel (Anima Eterna), Sigiswald Kuijkens La Petite Bande, Huelgas Ensemble (Paul Van Nevel), Paul Dombrecht en de Il Fondamento baroque orchestra, operadirigent en contratenor René Jacobs, componisten Dirk Brossé and Luc Brewaeys… Onder de noemer van het Festival van Vlaanderen worden honderden klassieke muziekconcerten jaarlijks georganiseerd doorheen Vlaanderen.
Laten we daarnaast ook de bijdrage van talloze Vlaamse topjazzmuzikanten niet vergeten. 'Brusseleir’ Toots Thielemans’ virtuoos harmonicaspel maakte van hem een vaste waarde en een ster in de internationale jazzwereld. Noch kunnen we de nieuwe generatie jazzmuzikanten niet vergeten: namen als Bert Joris, Jef Neve en Frank Vaganée doen internationaal zeker belletjes rinkelen. Vlaanderen mag trots zijn op een van de beste big bands in Europa: het Brussels Jazz Orchestra.