Zwartwerk en sociale fraude

Niet-aangegeven arbeid of zwartwerk is een vorm van sociale en fiscale fraude. Als iemand in het zwart werkt, betaalt noch hij, noch zijn werkgever sociale bijdragen en belastingen op het werk dat hij verricht. Bovendien is bij illegale arbeid de werknemer niet aangegeven bij de diensten van de sociale zekerheid, waardoor hij ook niet sociaal verzekerd is.

We spreken onder meer van zwartwerk en sociale fraude:

  • als iemand een sociale uitkering (ziekte- of werkloosheidsuitkering) krijgt en tegelijk werkt, al dan niet legaal, zonder dat werk aan te geven bij zijn uitbetalingsinstelling
  • bij domiciliefraude: we spreken van domiciliefraude als er valse verklaringen zijn afgelegd over de woon- of  verblijfplaats van iemand die een uitkering krijgt (bijvoorbeeld iemand die niet aangeeft dat hij samenwonend is)
  • als een werkgever niet alle prestaties aangeeft, zoals overuren, extra uren binnen een deeltijds contract die niet in het uurrooster staan …
  • als een persoon voor eigen rekening klust zonder het statuut van zelfstandige (in bijberoep) te hebben (‘sluikwerk’) …
  • als iemand met een vals statuut werkt, zoals schijnzelfstandigen, valse stagiairs …
  • als een werknemer niet aangegeven is, of hij nu Belg of buitenlander is, legaal of illegaal in het land verblijft.

Gevolgen

Illegale arbeid heeft ernstige gevolgen

  • voor de markt, die verstoord wordt door concurrentievervalsing
  • voor de overheid, die een hoop fiscale en sociale inkomsten misloopt
  • voor de werkgever: wie zwartwerkers in dienst neemt, riskeert zware strafrechtelijke en administratieve boetes, inbeslagnames en zelfs gevangenisstraffen.
  • voor de werknemer:  
    • doordat hij geen contract heeft, is er geen enkel juridisch bewijs dat hij voor zijn werkgever hebt gewerkt. Als zijn werkgever hem niet uitbetaalt, heeft hij geen verweer.
    • hij heeft geen recht op pauzes, aangepaste werkkleren, maaltijdcheques, een hospitalisatieverzekering, een eindejaarspremie, vakantiegeld, een ontslagvergoeding, opbouw van pensioenrechten …
    • bij ziekte, zwangerschap, werkloosheid en pensioen en ingeval van een ongeluk valt de werknemer zonder inkomen. Want de sociale zekerheid wordt betaald met de RSZ-bijdragen die worden ingehouden op zijn brutoloon en met de patronale bijdragen die betaald worden door de werkgever.
    • als hij op uitkeringsfraude betrapt wordt, kan hij ook zelf zwaar bestraft worden: de straffen gaan van het terugbetalen van ten onrechte ontvangen sociale uitkeringen tot de tijdelijke schorsing van de werkloosheidsuitkering.

Aanpak

In België wordt de strijd tegen de illegale arbeid en de sociale fraude voornamelijk gevoerd door de federale sociale-inspectiediensten

  • de Sociale Inspectie van de Federale Overheidsdienst Sociale Zekerheid
  • het Toezicht op de Sociale Wetten van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg
  • de inspectie van de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ)
  • de inspectie van de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA)

Ook de inspectiediensten van sommige openbare instellingen van sociale zekerheid (zoals het RIZIV en het RSVZ) en de regionale sociale-inspectiediensten (voor de controle van buitenlandse werknemers) nemen geregeld deel aan acties tegen sociale fraude. Gemeenschappelijke acties van deze diensten worden ondersteund en gecoördineerd door de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (SIOD).

Melden

Eén centraal meldpunt voor alle vormen van sociale fraude is er nog niet. Afhankelijk van de aard van de sociale fraude, moet u in principe bij verschillende diensten aankloppen.

  • Als de fraude verband houdt met werkloosheidsuitkeringen of uitkeringen voor het onderbreken van de loopbaan, neem dan contact op met de Centrale Controledienst van de RVA.
  • Als de fraude verband houdt met ziekte- of invaliditeitsuitkeringen, kunt u het best contact opnemen met de inspectiedienst van het Riziv.
  • Fiscale fraude, zoals het niet aangeven van inkomsten of btw, kunt u melden bij de FOD Financiën.
  • Alle andere vormen van zwartwerk en sociale fraude kunt u melden aan

Als u niet zeker weet om welke vorm van sociale fraude het gaat of niet weet bij welke dienst u moet aankloppen, kunt u contact opnemen met de SIOD via het contactformulier op de website, waarna uw melding aan de bevoegde dienst zal worden bezorgd. Op de website van de SIOD vindt u ook informatie over sociale fraude en de strijd tegen sociale fraude.

De behandeling van een melding verloopt anoniem.

Contact