“Het recht om veilig te zijn is voor veel vrouwen nog te weinig realiteit.”
Twintig jaar lang stond Valerie Swennen als rechercheur midden in dossiers van intrafamiliaal geweld, kindermishandeling, mensenhandel en moord. Vandaag zet ze haar ervaring in bij onze Veilige Huizen en deelt ze haar expertise ook internationaal. Wat haar drijft, is meer dan een job: het is een missie. In het licht van Internationale Vrouwendag en het thema #NietmijnRecht vertelt Valérie over haar werk, haar overtuigingen en de lange weg naar een samenleving waarin veiligheid voor vrouwen en kinderen een evidentie is in plaats van een probleem.
“Mijn werk voor de Veilige Huizen gaf me weer zuurstof.”
We spreken Valerie via Teams op haar hotelkamer in Estland. Ze is aanwezig op een internationale conferentie waar ze een presentatie geeft over de rol van politie in de multidisciplinaire aanpak van intrafamiliaal geweld. Het is een thema dat haar erg nauw aan het hart ligt. Als kind zag en voelde ze wat agressie tussen ouders teweeg kan brengen.
Twintig jaar lang gaf ze het beste van zichzelf als hoofdinspecteur voor persoonsgebonden misdrijven. “Maar daarna was het vat af,” zegt ze eerlijk. “Dat is best zware materie, daar moeten we niet flauw over doen. Het raakt je ook als mens. En dus werd het tijd voor een nieuwe stap, die ik me nog geen seconde beklaagd heb. De detachering naar de Veilige Huizen heeft me opnieuw zuurstof gegeven.”
Naast haar rol van verbindingsofficier bij Veilig Huis Antwerpen ondersteunt Valerie op Vlaams niveau de uitrol van de Veilige Huizen. Daarnaast zet ze zich ook internationaal in voor de European Family Justice Center Alliance (EFJCA) om de aanpak van intrafamiliaal geweld verder te verspreiden.
Die nieuwe rol voelt voor haar als een doorstart. “Ik werk nog altijd rond dezelfde problematiek, maar op een andere manier. Ik moet niet meer om drie uur ’s nachts opstaan voor interventies. Twintig jaar heb ik dat gedaan, met hart en ziel. Nu kan ik mijn ervaring gebruiken om de aanpak van die problematiek beter te maken.”
Vlaanderen is voor andere landen een voorbeeld. Daar mogen we trots op zijn.
Iedereen brengt zijn puzzelstukjes mee
In de aanpak van de Veilige Huizen komt alles samen waar Valérie al jaren mee voor pleit: samenwerking. Politie, justitie, hulpverlening, lokale besturen en gespecialiseerde organisaties bekijken er samen dossiers van gezinnen waar geweld speelt.
“Bij intrafamiliaal geweld heb je te maken met ongelooflijk complexe situaties,” aldus Valerie. “Er spelen tegelijk psychologische, sociale, juridische en soms medische factoren. Eén discipline kan dat onmogelijk alleen dragen.”
Ze vergelijkt het met een puzzel. “Iedere partner brengt zijn eigen puzzelstukjes mee. De politie kijkt met een ‘blauwe bril’: wat is er strafrechtelijk relevant, welke veiligheidsmaatregelen zijn nodig? Wie moeten we nog verhoren? Anderen kijken vanuit het perspectief van de kinderen of vanuit hulpverlening. Hoe meer stukjes we samenleggen, hoe scherper het beeld wordt. En hoe gerichter we het probleem in dat gezin kunnen aanpakken.”
Die multidisciplinaire aanpak is volgens haar essentieel. “Vroeger kwam de politie tussen, stelde vast wat er gebeurd was en bleef daarna vaak met alles zitten: het slachtoffer opvangen, de pleger begeleiden, oplossingen bedenken voor de kinderen. Dat is eigenlijk geen politiewerk. Iedereen moet een stuk van de verantwoordelijkheid opnemen. En we zien in de praktijk dat die aanpak werkt. Samen kunnen we effectief het geweld in gezinnen doen stoppen. Daar ben ik onze minister, Zuhal Demir, echt dankbaar voor omdat zij heeft geluisterd en ook hard blijft inzetten op de strijd tegen intrafamiliaal geweld. Dat we nu al met tien Veilige Huizen zijn in Vlaanderen is ongelofelijk. Vandaag kijken andere landen met grote ogen naar die aanpak. Vlaanderen wordt internationaal gezien als een voorbeeld. Daar mogen we best trots op zijn.”
De methodiek van de Veilige Huizen heeft ons al veel kennis bijgebracht. Maar elke stap vooruit toont hoe complex het probleem is.
Internationale Vrouwendag: “Het recht op veiligheid is nog te vaak geen realiteit”
Toch blijft intrafamiliaal geweld een hardnekkig probleem. Wanneer er opnieuw een femicide in het nieuws komt, wordt pijnlijk duidelijk dat er nog heel veel werk is.
“Er is vandaag gelukkig heel wat meer aandacht voor dit thema,” zegt Valerie. “Maar we moeten ook durven kijken naar de diepere oorzaken. We moeten durven kijken naar het verhaal waarin jongens en meisjes opgroeien. Welke ideeën over macht, relaties en mannelijkheid krijgen ze mee? De president van één van de machtigste staten ter wereld mag openlijk vrouwonvriendelijke dingen zeggen, en wat doen we? Wat meewarig lachen en de schouders ophalen. Als we geweld tegen vrouwen en in het gezin duurzaam willen stoppen, moeten we ook daar openlijk over durven praten. Daarom was ik ook zo blij met het debat na de aflevering van De Afspraak (VRT), waarin de Nederlandse comédienne Soundos een lans brak voor meer veiligheid voor vrouwen. En dat is waarom zo’n internationale vrouwendag belangrijk is, om de spot te zetten op dat recht op veiligheid. Want voor veel vrouwen is dat nog altijd geen realiteit,” zegt ze. “Niet thuis, niet in relaties, soms zelfs niet in hun eigen omgeving.”
“En natuurlijk zijn ook mannen slachtoffer van partnergeweld. Net zoals we zeker niet alle mannen moeten beginnen stigmatiseren. Polarisatie helpt het debat niet vooruit.”
Tegelijk gelooft Valerie sterk in vooruitgang en blijft ze optimistisch. “Als ik terugkijk naar twintig jaar geleden, hadden we nooit kunnen dromen dat we vandaag zouden staan waar we nu staan. Ik hoor mijn toenmalige collega’s bij de politie nog zeggen: wat jij doet rond intrafamiliaal geweld is toch geen echt politiewerk? Ik antwoordde dat ze dan juist blij moesten zijn met mij. Dan moesten zij zich er niet mee bezig houden,” lacht ze. “Nu is er binnen de politie gelukkig meer aandacht voor de problematiek en ook geloof in die multidisciplinaire aanpak. Die methodiek heeft ons al veel kennis bijgebracht, maar elke stap vooruit toont ook hoe complex het probleem is. Dat is voortschrijdend inzicht. Of dat mij ontmoedigt? Nee, net niet!”, lacht ze enthousiast. Ik kan niet wachten om te zien met welke inzichten we over twintig jaar zullen terugkijken naar deze periode.”
“Er komen nog bergen aan, maar het uitzicht wordt alleen maar mooier”
Valerie weet uit eigen ervaring welke impact geweld tussen ouders heeft op kinderen. Samen met medeauteur Helga Smet schreef ze er een boek over: Geweld herkennen in complexe scheiding. Toch zal ze nooit enkel vanuit haar persoonlijke verhaal spreken over geweld bij complexe scheidingen. “Mijn eigen ervaringen hebben mij zeker gevoelig gemaakt voor dit thema. Maar ik spreek in de eerste plaats vanuit mijn expertise, niet als slachtoffer.”
Die combinatie van ervaring, kennis en gedrevenheid maakt dat Valérie haar boodschap professioneel én doorleefd kan overbrengen. Zelf omschrijft ze het met een Japans begrip dat haar bijzonder aanspreekt: ikigai.
“Dat betekent dat vier dingen samenkomen: wat je graag doet, waar je goed in bent, waar je je werk van kan maken en wat maatschappelijk betekenis heeft. Als die vier samenkomen, zeggen ze in Japan dat je je ikigai hebt gevonden.” Valerie glimlacht. “Ik herken me daar in. Dus eigenlijk ben ik vooral een gelukzak. Ik heb mijn purpose gevonden in het leven. En ik ben ongelofelijk benieuwd naar wat er nog komen gaat. Twintig jaar geleden had ik het gevoel dat ik voor een enorme berg stond. Nu kijk ik anders. Elke keer als je een top bereikt, zie je verder. En dan besef je: er komt nog een volgende berg. Maar het uitzicht wordt alleen maar mooier.”