Overslaan en naar de inhoud gaan
Cultuur Cultuur

Onderzoek naar de socio-economische positie van de creatieve professional

Het gros van de professioneel actieve bevolking heeft vandaag een vrij traditionele en stabiele loopbaan. De arbeidsmarkt van de kunsten en bij uitbreiding alle culturele en creatieve sectoren (CCS) vormt hierop een opvallende uitzondering. Hun arbeidsmarkt wordt gekenmerkt door projectmatig werk, waarbij een aaneenschakeling van eigen projecten en opdrachten van doorgaans korte duur en bij verschillende opdrachtgevers de norm is. De hieronder aangehaalde onderzoeken tonen dit aan. De studies polsten via een online-enquête naar het sociaal-demografisch profiel van de creatieve professionals in Vlaanderen, hun diverse activiteiten (artistiek en niet-artistiek), de inkomsten die daar tegenover staan, hun beroepskosten, arbeidstevredenheid, de genderverhouding en hun noden tot ondersteuning.

Acteurs in de spotlight

Een eerste onderzoek 'Acteurs in de spotlight. Onderzoek naar de inkomens en de sociaaleconomische positie van professionele Vlaamse acteurs' (2014), uitgevoerd door de CuDOS-Vakgroep Sociologie van de Universiteit Gent, zoomde in op de Vlaamse acteurs. Uit het onderzoek blijkt dat veel acteurs met een laag inkomen kampen en dat de grote werkonzekerheid voor een extra financiële druk zorgt. Velen slagen er niet in hun loopbaan voldoende uit te bouwen om ervan te leven en haken voortijdig af. De acteurs slagen er ook zelden in om een reserve aan te leggen om stillere periodes te overbruggen. De werkloosheidssteun is hierin vaak een noodgedwongen tijdelijke toevlucht. De freelance-acteur wordt vaak gedwongen om via een verloningskantoor (SBK) te werken, en draait daardoor op voor extra kosten. 

Loont passie?

Om een grotere groep van creatieve professionals in kaart te brengen, werd in een vervolgonderzoek gepeild naar de socio-economische positie van regisseurs en scenaristen, beeldend kunstenaars, auteurs, muzikanten en podiumkunstenaars. Dit resulteerde in het onderzoek 'Loont passie? Een onderzoek naar de sociaal-economische positie van professionele kunstenaars in Vlaanderen' (2016). Het onderzoek toonde aan dat kunstenaars bijzonder tevreden zijn over de inhoudelijke kenmerken van hun job, maar dat de passie voor hun werk hen kwetsbaar maakt. In het systeem van projectmatig of flexwerk blijkt het moeilijk om een zeker en voldoende hoog inkomen op te bouwen. Hoewel kunstenaars (net) meer dan de helft van hun tijd aan artistiek werk besteden, zijn hun inkomsten voor minder dan de helft afkomstig uit die activiteiten. 

Wie heeft het gemaakt?

In 2018 werd ten slotte gepeild naar de sociaaleconomische condities van architecten en designers. In het onderzoek 'Wie heeft het gemaakt? Een onderzoek naar de sociaaleconomische positie van architecten en designers in Vlaanderen' (2018) (pdf) kwam naar boven dat zij gepassioneerd zijn door hun beroep. De toenemende administratieve lasten, groeiende verantwoordelijkheden, lange uren en financiële onzekerheid drukken echter een sterke stempel op de jobtevredenheid van designers en nog meer op die van architecten.

Zo man, zo vrouw?

Binnen de loopbanen in de culturele en creatieve sectoren heerst er nog steeds een ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Het onderzoek 'Zo man, zo vrouw? Gender en de creatieve sector in Vlaanderen' (pdf) geeft een duidelijk zicht op die problematiek. Uit het onderzoek blijkt dat er feitelijke verschillen zijn tussen mannelijke en vrouwelijke kunstenaars. Vrouwen combineren vaak meerdere jobs omdat ze minder inkomsten halen uit hun artistieke praktijk. Daarnaast zijn er ook effectieve loonverschillen die lijken te wijzen op een proces van cumulatieve achterstelling. Vrouwelijke kunstenaars geven dan ook aan minder tevreden te zijn met de extrinsieke kwaliteiten van het werk.