Overslaan en naar de inhoud gaan

Onderzoek en projecten

Een multi-governancestructuur voor de digitale transitie van de cultuursector (2021)

In het kader van de Vlaamse Brede Heroverweging kreeg IDEA Consult de opdracht om een multi-governancestructuur uit te werken die (de uitvoering van) een structureel transitiebeleid rond digitale transformatie van de cultuursector verzekert en de nodige samenwerking tussen stakeholders garandeert. De inzichten uit dit rapport worden meegenomen in de verdere beleidsontwikkeling.

Download het eindrapport Multi-governance structuur die de digitale transformatie in de cultuursector verzekert

Doelgericht digitaal transformeren (2021-2023)

De digitalisering van de cultuursector is een van de aandachtspunten in het Vlaamse Regeerakkoord 2019-2024. Vanuit het relanceplan werd oorspronkelijk een project met de werktitel ‘Ticketing- en reservatiesysteem’ naar voren geschoven als prioritair uit te werken. Vervolgens voerde Digitaal Vlaanderen een pre-analyse traject uit. Daarin werd een strategisch kader voor de digitalisering van de cultuursector vooropgesteld.

Cultuurparticipatie verhogen

Het programma 'Doelgericht Digitaal Transformeren werd naar voren geschoven als een concreet project in de operationalisering van deze strategische visie waarbij we de cultuurparticipatie willen verhogen door de brede waaier van het culturele aanbod te verbinden met geïnteresseerde cultuurparticipanten en een impuls geven aan een data-gedreven beleid op basis van gegevensontsluiting via standaarden. Het project stimuleert op deze manier de digitale innovatie door middel van samenwerking en verbreding.

Verder worden open innovatie en marktbetrokkenheid gestimuleerd. Verschillende organisaties kunnen in het uitwisselingsnetwerk verenigd worden: o.a. organisaties die het culturele aanbod kenbaar maken, actoren die zich met publieksonderzoek en participatie bezighouden, en de beleidsmonitoring. De culturele beleving wordt op een nieuwe manier georganiseerd waarbij vraag en aanbod worden verbonden. Uitbreiding naar andere sectoren zoals private en toeristische organisaties kan een verdere impuls zijn voor innovatie. Een open ecosysteem ondersteunt de ambitie om de gebruikerservaring te verbeteren.

Nood aan een inhaalbeweging

Om een geavanceerde en gebruikersgerichte dienstverlening op te zetten (geïntegreerde diensten, cross selling, etc.) moet de cultuursector een inhaalslag maken. Het programma doelgericht digitaal transformeren wil dit kader mee helpen ontwikkelen.  Deze aanpak zorgt ervoor dat de marktbetrokkenheid kan verhogen en er op die manier producten ontwikkeld kunnen worden die de cultuurparticipant ten goede komen of die het mogelijk maken om moeilijk te bereiken doelgroepen te bereiken.

Na afronding van de business case Doelgericht Digitaal Transformeren  dit voorjaar en de goedkeuring in juli 2021 door de Vlaamse Regering, worden de volgende fases opgestart.  We leggen de fundamenten voor de verdere implementatie door de functionele en technische analyse van de omgeving verder uit te werken. Een technisch ontwerp van het uitwisselingsplatform met de verschillende bouwblokken zal richting geven aan de latere ontwikkelingen.

Er is nood aan standaardisatie zowel voor data en datastromen als voor interne processen en integratie van tools. Daarom wordt, onder begeleiding van Digitaal Vlaanderen, een OSLO-traject opgestart om de semantische informatiestandaarden binnen de sector te bepalen wat de interoperabiliteit van data binnen de sector zal versterken. 

Dit project wordt gefinancierd door middelen van het Europees herstelfonds en middelen uit het relanceplan Vlaamse Veerkracht

Logo Medegefinancierd door de Europese Unie

Een digitale basisinfrastructuur voor de duurzame omgang met digitale collecties (businesscase) (2021-2022)

Deze businesscase geeft invulling aan volgende ambitie die in de Strategische visienota cultureel erfgoed (2021) geformuleerd wordt:

"Om de digitale transformatie van de brede cultuursector op een meer gecoördineerde manier te realiseren, neemt de Vlaamse overheid een regierol op en werkt ze aan een strategisch beleid vanuit een netwerkmodel over de grenzen van deelsectoren en specifieke doelgroepen heen.

Ik breng een cultuurbreed netwerk van kernspelers tot stand via dialoog en door het opnemen van taken in de beheersovereenkomsten met deze spelers. Het netwerk zal een meer gecoördineerde en gezamenlijke aanpak realiseren voor de digitale uitdagingen. Het netwerk moet eveneens duiden hoe collectief opgezette dienstverleningen zoals collectieregistratie of duurzame bewaring technisch en organisatorisch aangestuurd worden.

In het kader van het relanceplan Vlaamse Veerkracht wordt een stappenplan uitgewerkt om te groeien naar een dergelijk netwerkmodel. Deze oefening gebeurt in een bredere samenwerking tussen het departement en Digitaal Vlaanderen. Het is de bedoeling om een gedeelde dienstverlening voor individuele organisaties te ondersteunen, en zo te zorgen voor schaalvoordelen. Het gebruik van uitwisselingsstandaarden in functie van een data-gedreven beleid staat daarbij nadrukkelijk voorop."

Gefragmenteerde digitale werking

Deze oefening begint vanuit de vaststelling dat het cultureel-erfgoedlandschap zeker op het vlak van hun digitale werking gefragmenteerd is en uit vele kleine en grotere actoren bestaat waarvan de activiteiten niet optimaal op elkaar zijn afgestemd. Er is geen duidelijke verdeling van rollen en verantwoordelijkheden.  

De versplintering van initiatieven en partners, die momenteel eigen is aan de cultureel-erfgoedsector, en bij uitbreiding de hele cultuursector, is geen opportune situatie om de uitdagingen van de digitale transformatie  in de culturele sector aan te gaan. 

Samenwerking via netwerkmodel

Om die reden wil deze businesscase initiatieven identificeren die samenwerking via een netwerkmodel faciliteren. Daarbij staan samenhang en wisselwerking tussen alle betrokken actoren die deel uit maken van het ecosysteem centraal. Deze initiatieven leggen samen de fundamenten voor een basisinfrastructuur die ervoor moet zorgen dat digitale content van en over cultureel erfgoed zodanig wordt aangemaakt, beheerd en bewaard dat ze leidt tot een vlot en duurzaam hergebruik. Hergebruik bestemd voor cultuurorganisaties, beleidsmakers, andere sectoren zoals toerisme, onderwijs, onderzoek, … .     

De term ‘basisinfrastructuur’ moet ruim geïnterpreteerd worden en omvat de volgende componenten:

  • Een organisatorisch luik met de bepaling van rollen en verantwoordelijkheden;
  • Een inhoudelijk luik dat de nodige standaarden, metadata en ontsluitingskanalen bevat die storytelling en andere manieren van hergebruik toelaten;
  • Een technisch luik dat de nodige architectuur beschrijft en waar nodig in plaats brengt om bovenstaande processen te kunnen ondersteunen;
  • Een juridisch luik dat bij hergebruik van data rekening houdt met auteursrechten, privacy (GDPR) en veiligheid;
  • Een financieel luik met aandacht voor een duurzaam financieringsmodel om de processen op een goede manier te blijven runnen.

De initiatieven opgenomen in de roadmap zijn gestoeld op een aantal belangrijke uitgangspunten:

  • Decentraliteit en hergebruik van bestaande bouwstenen;
  • Ontzorging en niet in het minst bij de kleinere spelers. Niet elke organisatie heeft immers de competenties in huis om de digitale tools en interne processen optimaal te ontwerpen;
  • Samenwerking in een netwerkmodel moet resulteren in het realiseren van schaalvoordelen en efficiëntiewinsten. 

In september 2022 wordt de roadmap opgeleverd en start de digitale basisinfrastructuur. 

Pre-analyse digitale transformatie van de cultuursector (2021)

Digitaal Vlaanderen voerde op vraag van het departement een pre-analyse uit om het algemene kader waarin de digitale transformatie van de cultuursector dient te gebeuren te consolideren. Het digitale tijdperk stelt de cultuursector voor een aantal uitdagingen die het noodzakelijk maken om te evolueren vanuit de historisch gegroeide verkokering naar een netwerkmodel over sectoren en doelgroepen heen. Om doelstellingen te realiseren is een algemene strategie noodzakelijk waarin zowel het beleidsinstrumentarium, de samenwerkingsmodellen, het ecosysteem als de 'technische ondersteuning via basisinfrastructuur' en het opzetten van coöperatieve dienstverleningsmodellen op elkaar moeten worden afgestemd. 

Download het rapport Pre-analyse: digitale transformatie van het culturele ecosysteem 

 

Onderzoek naar een optimaal instrumentarium in functie van de digitale transformatie van de cultuursector (2021)

In opdracht van het Departement Cultuur, Jeugd en Media hield IDEA Consult het bestaande beleidsinstrumentarium kritisch tegen het licht en verkende pistes om tot een meer optimale en toekomstgerichte stimulering van de digitale transformatie te komen. Voor deze analyse werd gebruik gemaakt van een analytisch kader uit de transitietheorie: de x-curve van transitie. Dit kader beschrijft niet enkel de verschillende fasen in een transitie, maar biedt ook een kader om te reflecteren over een beleidsinstrumentarium dat optimaal sturing geeft aan transitieprocessen. Op basis hiervan werden 14 uitdagingen geïdentificeerd waarmee het huidige beleidsinstrumentarium kampt en waar groeikansen zitten voor optimalisatie.

Download het onderzoeksrapport Onderzoek naar een optimaal instrumentarium

 

Data-driven marketing en benchmarking in de culturele sector (2019)

Hoe kunnen we cultuurorganisaties stimuleren om aan de hand van digitale technologieën hun interne processen efficiënter te maken? Het Departement Cultuur, Jeugd en Media gaf aan Publiq, Makame en Ideaconsult de opdracht om daarover een onderzoek te voeren. Het onderzoek kadert in de visienota ‘Een Vlaams cultuurbeleid in het digitale tijdperk’.

Uit het onderzoek blijkt dat de cultuursector verdere ondersteuning nodig heeft voor een digitale transformatie vanuit een holistisch perspectief. De onderzoekers doen drie aanbevelingen die op korte termijn tot een digitale inhaaloperatie kunnen leiden en leggen eveneens een langetermijnvisie voor.

Aanbevelingen op korte termijn

Er zijn drie stappen nodig om op korte termijn een inhaaloperatie in de digitale transformatie te kunnen realiseren. Die zouden ook een voedingsbodem voor verdere innovatie kunnen zijn. De drie aanbevelingen vereisen evenwel dat er een duidelijke rolverdeling is tussen de verschillende bovenbouwspelers en het Departement Cultuur, Jeugd en Media.

  1. Aligneren van de verschillende onderzoeken en projecten met betrekking tot digitalisering (al dan niet opgestart door of in samenwerking met het Departement Cultuur, Jeugd en Media). Conclusies, aanbevelingen en activiteiten uit die onderzoeken en projecten moeten worden samengelegd en op elkaar afgestemd. 
  2. Via pilootprojecten de krachten binnen de cultuursector voor een digitale transformatie bundelen. Dit onderzoek levert heel wat materiaal op waarmee pilootprojecten rond data-gedreven marketingstrategieën en -tools opgezet kunnen worden.
  3. Collectieve kennisdeling stimuleren. De nodige (collectieve) kennisdeling kan via de transversale bovenbouwspelers en de sectorale steunpunten gebeuren, maar het is wenselijk dat hieraan ook aandacht wordt besteed in opleidingen zoals de master Cultuurmanagement (UA), Culturele Studies (KU Leuven), Leiderschap in Cultuur (UAMS en Universiteit Utrecht), de banaba Cultuurmanagement (UCLL) en andere richtingen. 

Aanbeveling op lange termijn

De uitdaging op langere termijn is het valoriseren van de verzamelde publieksgegevens binnen een strategie van publiekswerving, die naast een economische doelstelling (ticketverkoop) ook cultureel-maatschappelijke doelstellingen heeft (bv. nieuwe doelgroepen bereiken). 

In de vierde en laatste aanbeveling schetsen de onderzoekers daarom de mogelijkheid van een tool die relevante gegevens aggregeert, eventueel verrijkt, en aan de cultuurorganisaties teruggeeft in de vorm van strategisch inhoudelijke inzichten en een communicatiekanaal. 

Download het onderzoeksrapport Data-driven marketing en benchmarking in de culturele sector

Onderzoek naar de noden op het vlak van (her)gebruik van digitale culturele content (2018)

In opdracht van het Departement Cultuur, Jeugd en Media voerde de Universiteit Gent een onderzoek naar de noden op het vlak van (her)gebruik van digitale culturele content in de samenleving. Dit onderzoek draagt bij aan de implementatie van de visienota ‘Een Vlaams cultuurbeleid in het digitale tijdperk’.

Het onderzoeksproject vertrekt vanuit de centrale vraag naar de voorwaarden die vervuld moeten worden om te kunnen spreken van een volwaardig digitaal ecosysteem voor de creatie, distributie, gebruik en hergebruik van digitale culturele content. Al te vaak wordt deze analyse verengd tot technische voorwaarden. Er zijn nog een aantal andere belangrijke voorwaarden die moeten gerealiseerd worden om voluit de vruchten van de digitale omwenteling te plukken. Het gaat om kennis, vaardigheden en vooral ook een reeks attitudes die tot nu onderontwikkeld zijn.

Dit onderzoeksproject geeft inzicht in de noden op het vlak van

  1. het aanbieden van digitale culturele content aan andere sectoren dan de cultuursector;
  2. het gebruik van digitale culturele content door organisaties uit die sectoren.

Het onderzoek ontwikkelde, op basis van bestaande internationale literatuur en rapporten, een landschapstekening en focuste via casestudies op de sectoren onderwijs en onderzoek. De resultaten hiervan werden vervolgens afgetoetst bij stakeholders uit het culturele veld. Tot slot werden de resultaten gegeneraliseerd en formuleerden de onderzoekers tien aanbevelingen. Bij elke aanbeveling werden concrete actiepunten voor beleidsvoering geformuleerd.

Download het onderzoek De digitale transitie is mensenwerk