De EU en het VK hebben eind 2018 al eens een akkoord bereikt over een ordelijk vertrek van de Britten: het zogenoemde terugtrekkingsakkoord (PDF bestand opent in nieuw venster) ('withdrawal agreement'). Maar dat akkoord is in de loop van 2019 meermaals verworpen door het Britse Lagerhuis. Daardoor is de originele brexit-datum uitgesteld: op dit ogenblik hebben de Britten tot 31 januari 2020 om hun vertrek uit de Europese Unie op een ordelijke manier te organiseren.

Op 17 oktober 2019 slaagden beide partijen er alsnog in een akkoord uit de brand te slepen. Dat akkoord lijkt heel sterk op het originele terugtrekkingsakkoord, maar vervangt de 'backstop' (de voor veel Britten onverteerbare noodoplossing waardoor het VK en de EU voor een onbepaalde tijd één douanegebied zouden blijven vormen) door een alternatieve regeling om een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland te vermijden.

Op 23 oktober 2019 stemde het Lagerhuis ermee in het brexit-akkoord verder te behandelen, maar meteen daarna besliste het ook dat er meer tijd nodig is om de goedgekeurde deal grondig te bestuderen. Daardoor kon het VK de deadline van 31 oktober niet meer halen en moest de EU opnieuw om uitstel gevraagd worden. De EU stemde in met deze vraag. De nieuwe deadline is nu 31 januari 2020. 

De eerste goedkeuring van het Lagerhuis is overigens nog geen garantie dat de nieuwe brexit-deal uiteindelijk ook definitief goedgekeurd zal worden. Premier Johnson heeft parlementsverkiezingen uitgeschreven voor 12 december 2019. De uitslag van die verkiezingen zal wellicht bepalend zijn voor het verdere verloop van het brexit-proces. Alle opties blijven dus voorlopig open. Zelfs een uitstap zonder akkoord ('no-deal' brexit) kan nog altijd niet uitgesloten worden.

Onderhandelde brexit

Als het nieuwe terugtrekkingsakkoord goedgekeurd wordt, komt er na de uitstap een overgangsperiode of transitieperiode, tot eind 2020. 

Tijdens de overgangsperiode blijft alles bij het oude. Zo krijgen burgers, bedrijven en andere organisaties langer de tijd om zich voor te bereiden op de nieuwe regels die zullen gelden na afloop van die overgangsperiode. Het vrije verkeer van personen en goederen blijft gewaarborgd: voor vakantiegangers van en naar het VK verandert er dus niets. De douane hoeft geen Britse goederen te controleren en vice versa. De rechten van Belgen die in het VK wonen, en vice versa, blijven onveranderd.

Welke regels er ná die mogelijke overgangsperiode zullen gelden, is nog niet bekend. Dat moeten de EU en het VK nog regelen tijdens latere onderhandelingen.

'No-deal' brexit

Als het terugtrekkingsakkoord niet goedgekeurd wordt, is de Britse premier wettelijk verplicht de EU om een nieuw uitstel te vragen. Maar het is ook niet denkbeeldig dat het VK alsnog zonder akkoord en zonder overgangsregeling uit de EU stapt. Vanaf dat moment beschouwt de EU het VK als een niet-lidstaat, die geen lid meer is van de interne markt en de douane-unie. Dan gelden voor het VK dezelfde regels als voor andere landen buiten de EU, zoals de Verenigde Staten, China, Argentinië, enz.

Wat de handel betreft, bijvoorbeeld, treden dan de basisspelregels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in werking. Dat betekent dat voor alle invoer en uitvoer ineens dezelfde douanetarieven aangerekend worden als voor andere landen waar geen aanvullende afspraken mee zijn gemaakt. Ook voor alle niet-economische domeinen (luchtvaart, de rechten van burgers, transport...) gelden dan de internationale afspraken die vandaag al bestaan voor derde landen.

De Europese Commissie heeft al maatregelen genomen om de ergste schokken te absorberen in domeinen als luchtvaart, wegtransport, personenverkeer en de handel in emissierechten. Maar die maatregelen zijn tijdelijk en beperkt.

De Europese Commissie heeft per sector een hoop informatie gebundeld per onderwerp in de vorm van 'Preparedness Notices'. Ook het Verenigd Koninkrijk heeft per sector een groot aantal technische fiches over hoe Britse bedrijven en burgers zich kunnen voorbereiden op een 'no-deal' brexit.

Gevolgen van brexit

Impact op personenverkeer en verblijfsrecht

De impact van de brexit op het vrije verkeer van personen en het verblijfsrecht zal groot zijn, zeker in het geval van een 'no-deal' brexit.

Impact op bedrijfsleven en handel

Welke vorm de brexit ook zal aannemen, de impact op het Vlaamse bedrijfsleven zal zwaar zijn.

Impact op de Vlaamse belastingen

De brexit heeft ook een impact op de Vlaamse belastingen, ongeacht of er een onderhandelde of een no-deal brexit komt. Bepaalde fiscale gunstmaatregelen zullen na de brexit niet langer toegekend kunnen worden. Op de website van de Vlaamse Belastingdienst vindt u een overzicht van de gevolgen voor de Vlaamse belastingen.

Impact op andere domeinen

Onderwijs en Erasmus+

Het is nog onduidelijk wat de gevolgen van de brexit zullen zijn voor Erasmus+, het Europese mobiliteitsprogramma voor het hoger onderwijs. Zelfs een no-deal brexit betekent niet noodzakelijk dat het Verenigd Koninkrijk uit Erasmus+ zal stappen. Het is goed mogelijk dat de EU en het VK daarover een apart akkoord zullen sluiten, waardoor de huidige regeling - zeker op korte termijn - kan blijven bestaan. Surf voor de recentste informatie geregeld naar de website van Epos, het nationale agentschap voor het Erasmus+-programma in Vlaanderen.

In principe zullen personeelsleden, leerlingen en studenten met de Britse nationaliteit gedurende een overgangsperiode hun activiteiten in het Vlaamse onderwijs kunnen voortzetten.

Mobiel bellen/surfen

Binnen de EU mag uw operator u vandaag geen roamingkosten aanrekenen voor uw mobiele verbruik. Roamingkosten zijn de tarieven die u betaalt om te bellen, sms'en en surfen op een buitenlands netwerk. Als het Verenigd Koninkrijk de EU verlaat, mag uw operator in principe weer roamingkosten aanrekenen als u in het VK uw smartphone gebruikt om te bellen of te internetten. Of dat daadwerkelijk het geval zal zijn, is nog niet duidelijk.

Wegvervoer

De brexit, in welke vorm ook, zal zijn weerslag hebben op het wegvervoer naar het Verenigd Koninkrijk.

Rijbewijs

Hebt u een Brits rijbewijs en nog geen Europees rijbewijs? Tot het einde van de overgangsperiode worden Britse rijbewijzen nog erkend als EU-rijbewijs. In het geval van een 'no-deal' brexit kunt u uw Britse rijbewijs het best zo snel mogelijk inwisselen voor een Europees rijbewijs. Surf voor de recentste informatie geregeld naar de brexit-webpagina van de FOD Mobiliteit.

Onderzoek

Brexit zal een impact hebben op de samenwerking binnen het Europese kaderprogramma voor onderzoek Horizon2020 (opent in nieuw venster)