---
title: "Verwerving van natuurgebieden door de private partners en het Vlaamse Gewest"
date: 2026-05-06T10:00:00+01:00
bibliography: ../references.bib
link-citations: TRUE
thema:
  - Beleid
  - Beschermde natuur
  - Ruimte
keywords:
  - natuurverwerving
  - beheersubsidies 
lang: nl
tab: indicator
verantwoordelijke:
  - Lieve Vriens <lieve.vriens@inbo.be>

output: html_document
---
```{r setup, include=FALSE}
library(knitr)
opts_chunk$set(
  message = FALSE,
  warning = FALSE,
  echo = FALSE
)
library(tidyverse)
library(git2rdata)
library(plotly)
source(file.path("..", "..", "inbo_theme.R"))
library(htmlwidgets)
set.seed(20200520)
setWidgetIdSeed(20200520)
options(htmlwidgets.TOJSON_ARGS = list(pretty = TRUE))
conflicted::conflicts_prefer(dplyr::filter, dplyr::pull, plotly::layout,
                             plotly::config)
```

```{r}
tribble(
  ~jaar, ~opp_vl, ~opp_prive, ~opp_tot, ~kosten_vl, ~kosten_prive,
  1996, 792, 655, 1447, NA, 4291,
  1997, 910, 480, 1390, NA, 3696,
  1998, 1050, 619, 1669, NA, 3324,
  1999, 950, 750, 1700, NA, 5538,
  2000, 1145, 852, 1997, NA, 8195,
  2001, 1209, 1026, 2235, NA, 10203,
  2002, 2063, 814, 2876, NA, 10377,
  2003, 1412, 878, 2290, 26208, 9370,
  2004, 1233, 890, 2124, 18344, 9571,
  2005, 1394, 690, 2084, 24571, 8306,
  2006, 1182, 1162, 2344, 22140, 8305,
  2007, 925, 587, 1512, 17099, 8305,
  2008, 1108, 589, 1698, 26119, 9221,
  2009, 777, 922, 1699, 13877, 8527,
  2010, 881, 578, 1459, 16308, 7147,
  2011, 1007, 772, 1779, 21535, 7155,
  2012, 896, 371, 1267, 18484, 6757,
  2013, 802, 478, 1280, 17838, 6766,
  2014, 697, 520, 1217, 14178, 6750,
  2015, 351, 576, 926, 9555, 6780,
  2016, 599, 676, 1275, 17158, 6757,
  2017, 718, 767, 1485, 23051, 9257,
  2018, 1084, 532, 1616, 28159, 6756,
  2019, 717, 493, 1210, 29225, 9257,
  2020, 987, 1105, 2092, 41351, 21011,
  2021, 1145, 491, 1636, 40009, 11412,
  2022, 1429, 1030, 2460, 67255, 34303,
  2023, 1503, 1091, 2594, 89869, 26506,
  2024, 1050, 792, 1842, 54725, 24575,
  2025, 1116, 532, 1648, 50322, 14973
) %>%
  select(-opp_tot) -> aankoop
aankoop %>%
  select(jaar, "overheid" = opp_vl, "private partners" = opp_prive) %>%
  pivot_longer(-jaar, names_to = "eigenaar", values_to = "oppervlakte") ->
  oppervlakte
aankoop %>%
  select(jaar, "overheid" = kosten_vl, "private partners" = kosten_prive) %>%
  pivot_longer(-jaar, names_to = "eigenaar", values_to = "uitgaven") ->
  uitgaven
oppervlakte %>%
  inner_join(uitgaven, by = c("jaar", "eigenaar")) %>%
  mutate(eenheidskost = 0.1 * uitgaven / oppervlakte) -> finaal # prijs in m²
```

In 2025 kochten de private partners en de Vlaamse overheid samen 1.648 hectare aan. 
De aangekochte oppervlakte ligt daarmee ongeveer 194 ha lager dan in 2024.
In 2025 werden de **regelingen voor verhoogde subsidie bosuitbreiding en natte natuur niet verdergezet**.
Deze regelingen liepen respectievelijk op 31 november en 31 december 2024 af.
Wel werd er nog budget voorzien voor aankopen met bosuitbreiding die voor het einde van regeling werden ingediend maar nog niet waren goedgekeurd.  
Voorwaarde was wel dat die aankopen gebeuren met het oog op de realisatie van erkende natuurreservaten.
De daling in de aangekochte oppervlakte en subsidie voor wat betreft de private partners (ongeveer 260 ha en 9 miljoen euro) was deels te wijten aan de onderbenutting van de beschikbare subsidies voor bosuitbreiding en door de verstrengde criteria voor aankopen in agrarisch gebied.

```{r lijnplot_aangekochte_opp, fig.cap = "Figuur 1: totale oppervlakte aangekocht voor natuur en bos door Vlaamse overheid (blauwe lijn) en door private partners met subsidies van de overheid (oranje lijn)", fig.heigth = 10, fig.heigth = 10}
p <- ggplot(finaal, aes(x = jaar, y = oppervlakte, shape = eigenaar,
                        colour = eigenaar))  +
  geom_point() +
  geom_line() +
  scale_x_continuous(breaks = seq(1990, 2030, by = 5)) +
       labs(title = "",
       x = " ",
       y = "Oppervlakte in ha") +
  scale_y_continuous(limits = c(0, NA)) +
  labs(
    title = "",
    x = "",
    y = "Oppervlakte in ha",
    colour = "Legende",
    shape = "Legende"
  ) +
  expand_limits(y = 0)

if (interactive() || opts_knit$get("rmarkdown.pandoc.to") == "html") {
  ggplotly(p, dynamicTicks = TRUE) %>%
    layout(
      yaxis = list(rangemode = "tozero")
    ) %>%
  plotly::config(
    modeBarButtonsToRemove = list(
      "lasso2d", "select2d", "hoverClosestCartesian",
      "hoverCompareCartesian", "toggleSpikelines"
    ),
    displaylogo = FALSE
  )
} else {
  p
}
```

## Definitie

De indicator toont de evolutie van zowel de **aankopen (in ha)** voor natuur en bos door de private partners en de Vlaamse overheid (zie figuur 1) als de **middelen (in miljoen €)** van de Vlaamse overheid waarmee die aankopen verricht werden (zie figuur 2).

## Bespreking

De **verwerving van gronden** door de Vlaamse overheid en de private partners is een **strategisch belangrijk instrument**.
Het zorgt ervoor dat natuur effectief de hoofdfunctie wordt op die terreinen.
Van alle gebieden met als hoofdfunctie natuur hebben de natuur- en bosgebieden in eigendom van de erkende terreinbeherende verenigingen, die vandaag veruit de belangrijkste private partners zijn, en de Vlaamse overheid doorgaans een **hogere natuurwaarde**.
De verwerving van gronden gaf invulling aan de doelen van de beleidsnota Omgeving 2019-2024. Hierin werd een actief aankoopbeleid van gronden voor extra bossen en natuur ter realisatie van de **Europese natuur- en klimaatdoelen** vooropgesteld.

In 2025 kochten de private partners en de Vlaamse overheid samen 1.648 hectare aan.
1.116 ha was rechtstreeks voor rekening van de Vlaamse overheid.
De private partners kochten samen 532 ha via aankoopsubsidies.
In 2025 bedroegen die aankoopsubsidies gemiddeld bijna 72,5 procent van de effectieve aankoopprijs.
De **Vlaamse overheid betaalt gemiddeld een hogere prijs/m^2^ dan de private partners**.
Om de gemiddelde prijs van aankopen door ANB te duiden dient rekening gehouden te worden met de aankoop van percelen met (af te breken) gebouwen, voor de realisatie van de **Blue Deal, ontharding** en de **Programmatische Aanpak Stikstof**.

Naast de aankoop van terreinen, keert de Vlaamse overheid ook subsidies uit voor het beheer van terreinen met een goedgekeurd **beheerplan** (type 2, 3 of 4). 
Op die manier stimuleert ze ook het beheer van terreinen in functie van de vooropgestelde **natuurdoelen**.   

```{r lijnplot_uitgaven, fig.cap = "Figuur 2: uitgaven door Vlaamse overheid (blauwe lijn) en uitgaven (enkel subsidies) door private partners (oranje lijn)", fig.heigth = 10, fig.heigth = 10}
s <- ggplot(finaal, aes(x = jaar, y = uitgaven / 1000,
                        shape = eigenaar, colour = eigenaar)) +
  geom_point() +
  geom_line() +
  scale_x_continuous(breaks = seq(1990, 2030, by = 5)) +
    labs(title = "",
       x = " ",
       y = "Uitgaven in miljoen euro") +
  scale_y_continuous(limits = c(0, NA)) +
  labs(
    title = "",
    x = "",
    y = "Uitgaven in miljoen euro",
    colour = "Legende",
    shape = "Legende"
  )
if (interactive() || opts_knit$get("rmarkdown.pandoc.to") == "html") {
  ggplotly(s, dynamicTicks = TRUE) %>%
  plotly::config(
    modeBarButtonsToRemove = list(
      "lasso2d", "select2d", "hoverClosestCartesian",
      "hoverCompareCartesian", "toggleSpikelines"
    ),
    displaylogo = FALSE
  )
} else {
  s
}
```

```{r Figuren, echo=FALSE, warning=FALSE, eval=FALSE}
library(gridExtra)
f <- grid.arrange(p, s)
ggsave(file = "verwerving_natuurgebieden.png", f)
ggsave(file = "verwerving_natuurgebieden.eps", f)
if (interactive() || opts_knit$get("rmarkdown.pandoc.to") == "html") {
  ggplotly(p, dynamicTicks = TRUE) %>%
  plotly::config(
    modeBarButtonsToRemove = list(
      "lasso2d", "select2d", "hoverClosestCartesian",
      "hoverCompareCartesian", "toggleSpikelines"
    ),
    displaylogo = FALSE
  )
} else {
  p
}
```