Speerpunten INBO-onderzoek - ter bespreking op 4 maart 2024

Speerpunten INBO-onderzoek - ter bespreking op 4 maart 2024

  1. Natuurinclusieve landschapsplanning

De focus van dit speerpunt ligt op gebiedsgerichte projecten. Dit zijn ruimtelijk afgelijnde projecten waarbij verschillende actoren samenwerken via een participatief proces. We denken hier bv. aan landschapsparken, waterlandschappen, natuurlijke overstromingsgebieden of infrastructuurwerken.
INBO wil wetenschappelijke ondersteuning geven aan participatieve gebiedsgerichte processen en aan de ontwikkeling van toekomstgerichte en natuurinclusieve visies.

  1. Genetische biodiversiteit

Kennis rond de genetische toestand en diversiteit van soorten en populaties is belangrijk om een goede inschatting te krijgen van de status van onze natuur.  INBO zal nog meer inzetten op genetische analyses, en op monitoring door middel van environmental DNA (eDNA). eDNA laat toe om aan de hand van een bodem- of waterstaal snel en efficiënt te bepalen welke soorten aanwezig zijn.
INBO wil gebieden identificeren die de hoogste genetische diversiteit herbergen over meerdere soorten heen. Zo vergroten we de kans op het behoud van de individuen en begrijpen we de evolutionaire processen die populaties in staat stellen om zich snel aan te passen aan veranderende omstandigheden. Via genetische screening evalueren we of er nood is aan herintroductie of translocatie om duurzame populaties te creëren.

  1. Agro-ecologie en natuurherstel

In Vlaanderen wordt 45% van de grondoppervlakte ingenomen door landbouwgebied. Voor de creatie van een samenhangend natuurnetwerk en de realisatie van de doelstellingen op het vlak van natuurherstel, is het essentieel om te zoeken naar een duurzame co-existentie van landbouw en natuur.
INBO wil, samen met talrijke partners, onderzoeken hoe agro-ecologie en natuurherstel elkaar kunnen versterken. Agro-ecologie is een landbouw die beter samenwerkt met de natuur en minder negatieve impact uitoefent. De biodiversiteit in het landbouwgebied kan de landbouw immers ondersteunen, bv. via bestuivers, bodemleven of natuurlijke plaagbeheersing. Tegelijk versterkt natuurherstel in het landbouwgebied de omliggende natuurgebieden en helpt zo de natuurdoelen te realiseren.

  1. Synergie en integratie van ecosysteemonderzoek

Het INBO volgt de gezondheid van de Vlaamse ecosystemen op om hun status en veranderingen beter te begrijpen. Ecosystemen interageren complex en dynamisch. Begrip van deze interacties is cruciaal om te voorspellen hoe externe drukken het ecosysteem beïnvloeden. Zo kunnen we geschikte acties voor beleid en beheer opstellen om Vlaamse ecosystemen gezond te houden of te herstellen.

  1. Naar functionele natuurnetwerken

Een noodzakelijke ingreep om de achteruitgang van de biodiversiteit te stoppen en natuurherstel te bevorderen is de creatie van een samenhangend natuurnetwerk. Een samenhangend natuurnetwerk bestaat uit kernen van robuuste en veerkrachtige natuur die met elkaar in verbinding staan. De natuurkernen worden omgeven door multifunctionele gebieden die zorgen voor de hydrologische en milieukundige buffering van de kernen. Zowel voor de omvang als voor de kwaliteit van het beoogde natuurnetwerk heeft de Europese Unie doelen geformuleerd. INBO onderzoekt hoe we deze doelen kunnen realiseren.

  1. Bodembiodiversiteit

Bodemorganismen zijn de drijvende kracht in heel wat ecosysteemprocessen zoals de afbraak van organisch materiaal, het aanleveren van voedingsstoffen of waterzuivering en -infiltratie. Omdat we weinig langetermijndata hebben van bodemorganismen wil INBO een kenniscentrum uitbouwen rond de toestand en evolutie van bodembiodiversiteit in Vlaanderen. Hierbij willen we nagaan wat de effecten zijn van landgebruik, klimaatverandering en verontreiniging op de bodembiodiversiteit en de ecosysteemdiensten die ze leveren.

  1. Achteruitgang van bestuivers en andere insecten

We weten in Vlaanderen nog maar weinig over waarom bestuivers en andere insecten achteruit gaan. Dit kan veroorzaakt worden door veranderd landgebruik, pesticidengebruik, stikstofdepositie, klimaatverandering of nog iets anders. Daarom willen we met INBO onderzoeken hoe we in Vlaanderen een insectenmonitoringmeetnet kunnen opzetten, waarbij we een brede waaier aan soorten op lange termijn opvolgen. Zo krijgen we zicht op wat de mechanismen achter de achteruitgang zijn en concrete acties voorstellen voor het behoud van insectenpopulaties.

  1. Meetnetten invasieve soorten

De opkomst van invasieve uitheemse soorten heeft een alsmaar grotere impact op de maatschappij en onze Vlaamse natuur. Om hier gepast op te reageren, is het noodzakelijk een goed beeld te hebben van welke soorten op ons afkomen en welke soorten door hun gedrag of hun massale aanwezigheid de Vlaamse natuur bedreigen. INBO wil inzetten op de ontwikkeling van nieuwe monitoringmeetnetten, specifiek gericht op invasieve uitheemse soorten. De nadruk ligt hierbij op soorten en gebieden die voor het Vlaamse beleid prioritair zijn.

  1. Natuurherstel en -beheer

In uitvoering van de Europese Natuurherstelwet, zal INBO de nodige wetenschappelijke ondersteuning leveren voor het ontwerpen en opvolgen van optimale beleids- en beheermaatregelen. We evalueren welke gebieden prioritair zijn voor natuurherstel en hoe effectief natuurherstelprojecten waren in het verleden. We bekijken welke herstelmaatregelen nodig zijn op vlak van ruimte, bodem, hydrologie, typische soorten en connectiviteit, en welke maatregelen het meest kosteneffectief zijn. Wat is nodig om een gebied te bufferen tegen verstoringen van het milieu? Wat en hoeveel is nodig om een gunstige staat van instandhouding te bereiken in elk gebied?

  1. Verontreiniging door milieuvreemde en natuurlijke stoffen

Verontreiniging komt steeds meer op de radar van het Vlaamse en Europese beleid: het gaat hierbij om stoffen zoals stikstof, fosfor, zware metalen, pesticiden, plastics, PFAS en andere zeer zorgwekkende stoffen (ZZS).
INBO volgt de natuurkwaliteit op van stikstofgevoelige habitattypen, zowel op schaal Vlaanderen als in de vijf PAS-maatwerkgebieden, en evalueert het stikstofbeleid.
Om de aanwezigheid van PFAS en andere polluenten te meten, neemt INBO staalnames van vissen op zo’n 350-tal meetplaatsen in de Vlaamse binnenwateren.

  1. Klimaatmitigatie via ecosystemen

Het INBO richt zich op ecosysteem-gebaseerde klimaatmitigatie via biogeochemische effecten. Dit omvat het behoud van koolstofvoorraden, de vermindering van broeikasgasemissies en het stimuleren van koolstofopslag.
We richten ons op het monitoren van koolstofvoorraden in bodem en biomassa, de invloed van landgebruiksveranderingen en aangepaste beheerpraktijken op koolstofvoorraden, en de rol van waterrijke gebieden in de broeikasgasbalans.

  1. Duurzaam ecologisch watersysteemherstel

Om het watersysteemherstel te ondersteunen wil INBO zich verder verdiepen in:

  • het afbakenen van de ecologische randvoorwaarden voor het herstel en behoud van watergebonden natuur en grondwaterafhankelijke ecosystemen
  • het zoeken naar een evenwicht tussen de uitrol van natuurgebaseerde oplossingen en het realiseren van de huidige natuurdoelen
  • het streven naar duurzaam watergebruik en -beheer en de impact van riooloverstorten, kleinschalige waterkracht en aqua- en geothermie op de biodiversiteit
  • evaluatie van de betekenis van 25 jaar Kaderrichtlijn Water voor de aquatische natuur in Vlaanderen

  1. Klimaatadaptatie van soorten en ecosystemen

De klimaatverandering laat zich voelen. Vlaanderen moet zich hieraan aanpassen en de natuur en de samenleving weerbaar maken. Het INBO wil dit ondersteunen door:

  • de impact van de klimaatverandering op de biodiversiteit te onderzoeken.
  • na te gaan hoe natuur voldoende klimaatrobuust gemaakt kan worden.
  • te onderzoeken welke bijdrage Vlaamse ecosystemen leveren aan het verzachten van de gevolgen van de klimaatverandering voor de maatschappij.
  1. Stedelijke natuur

Vlaanderen is  een van de meest verstedelijkte regio’s in Europa. Dit gaat hand in hand met een afname van de open ruimte en brengt complexe uitdagingen met zich mee. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, is beleids- en praktijkgericht onderzoek naar stedelijke natuur essentieel. Wat is stedelijke natuur en hoe kunnen we het in kaart brengen? Hoe kan natuur in de stad en de nabijheid van natuur zorgen voor een verbeterde levenskwaliteit? Hoe kan stedelijke natuur bijdragen aan het milderen van klimaateffecten en bijdragen aan het creëren van een samenhangend natuurnetwerk?

  1. Natuur en welzijn

INBO wil onderzoeken wat de relatie is tussen natuur en welzijn. Wat doet de kwaliteit van de leefomgeving, het biodiversiteitsverlies en de klimaatverandering met ons fysiek en mentaal welzijn? Hoe groot is de natuurverbondenheid in Vlaanderen en hoe kunnen we die versterken?
De relatie tussen natuur en welzijn verduidelijken, kan bijdragen aan de creatie van een breder maatschappelijk draagvlak voor natuur, een verankering van natuur in andere beleidsdomeinen en het belang van biodiversiteit illustreren aan het brede publiek.

  1. Natuur en economie

De waarde die natuur toebedeeld krijgt in verschillende (beleids)beslissingen is vaak gebaseerd op slechts enkele waarderingen, zoals bv. marktwaarde, recreatiewaarde of ecologische waarde. Momenteel ontbreekt vaak een gebalanceerde meervoudige waardering waardoor de natuur ondergewaardeerd wordt. Andersom wordt ook in het biodiversiteitsonderzoek en de natuurbescherming niet steeds rekening gehouden met de economische context. INBO wil daarom onderzoeken hoe we de principes van meervoudige waardering kunnen toepassen in beleidskeuzes.
Daarnaast bouwen we verder op de brede basis van monitoringsdata om in kaart te brengen hoe en in welke mate onze economie afhangt van onze natuur en vice versa. Zo kijken we bijvoorbeeld naar de kosteneffectiviteit van het investeren in natuurgebaseerde oplossingen.

  1. Innovatieve monitoring

Via innovatieve monitoring streeft INBO naar kwaliteitsvolle en  efficiënte monitoring.
We gebruiken automatisatie en technieken van teledetectie zoals sensoren, radars, dronebeelden en satellietbeelden voor het monitoren van de staat van de natuur, het in kaart brengen van landgebruik of de actualisatie van de Biologische Waarderingskaart. Om deze beelden te helpen interpreteren, gebruiken we artificial intelligence (AI) en deep learning. Deze technieken zetten we ook in om automatisch diersoorten te herkennen op beelden van cameravallen of geluidsopnames.
INBO blijft investeren in waardevolle onderzoeksinfrastructuur zoals labo’s, cameravallen, peilbuizen en drones. Het is onze ambitie om verder te participeren in internationale onderzoeksinfrastructuren waarbij in een Europees netwerk aan langetermijnmonitoring en kennisuitwisseling wordt gedaan.

  1. Publiek toegankelijke monitoringsdata

Het realiseren van “publiek toegankelijke monitoringsdata” doen we door als open science instituut  extra in te zetten op het verhogen van de openheid en ‘FAIRness’ (FAIR: Findable, Accessible, Interoperable, Re-usable) van alle INBO-data. We ondernemen hiervoor een aantal acties, zoals de ontwikkeling van een Vlaams Biodiversiteitsportaal. Via dit portaal centraliseren we alle beschikbare soortendata voor Vlaanderen. We streven hierbij naar een optimaal gebruik, afgestemd op de noden van alle maatschappelijke actoren, in het bijzonder het beleid.

  1. Human wildlife conflicts & co-existence

In Vlaanderen zorgt zowel de aanpak van soorten die terugkomen (wolf, bever, everzwijn), als het beheer van soorten die achteruitgaan (patrijs, haas, …), voor controverse en conflicten tussen verschillende stakeholders. Er is nood aan een goede wetenschappelijke onderbouwing om deze conflicten over het beheer van deze soorten aan te pakken.
Tegelijkertijd zien we dat de focus, ook van het onderzoek, vaak nog op de technische oplossingen ligt (vb populatiebeheer, nemen van preventieve maatregelen, ….) en voorbij gaat aan de complexe, dynamische en vaak gelaagde onderliggende processen die de oorzaak zijn voor de conflicten tussen de verschillende belangengroepen.

  1. Ecosysteemmonitoring

Ecosystem accounting is sinds 2021 een internationale statistiek van de Verenigde Naties en staat al jaren op de internationale en de Europese beleidsagenda. Mogelijk wordt de ontwikkeling hiervan de komende jaren verplicht voor Europese lidstaten. Zo’n ecosysteemmonitoring moet voor verschillende ecosystemen bepalen wat de basisnatuurkwaliteit is en wat de mate van degradatie is. INBO zal een set van ecosysteemrekeningen of 'ecosystem accounts' ontwikkelen over de omvang ('extent') en de toestand ('condition') van de ecosystemen in Vlaanderen. We evalueren daarvoor de bestaande meetnetten, kijken welke data ontbreekt en waar bijkomende meetnetten nodig zijn.

  1. Bosonderzoek

Met de aankomende Europese verordening rond bosmonitoring, wil de Europese Unie via het verzamelen en toegankelijk maken van bosinformatie het beleid ondersteunen. De lidstaten moeten hieraan bijdragen door gegevens aan te leveren over een aantal bosindicatoren. Voor Vlaanderen zal INBO hieraan bijdragen.
INBO zet in op de wetenschappelijke onderbouwing van klimaatslim bosbeheer om de doelstellingen rond bosuitbreiding en klimaatrobuuste bossen te realiseren. Welke boomsoorten en beheertechnieken moeten we gebruiken voor een veerkrachtig bos? Hoe maken we bossen weerbaar tegen droogte, hitte, storm, overstroming, natuurbrand…? Hoe kunnen we efficiënter de ambitie voor 10.000 ha extra bos helpen realiseren: wat zijn de meest aangewezen locaties, welke technieken voor bosaanleg zijn geschikt, welke soorten en herkomsten komen daarvoor specifiek in aanmerking, …?

Opgelet

  • {{validation.errorMessage}}