Het is geen gemakkelijke opgave voor scholen om goed opgeleide en sterke leraren aan te trekken en te behouden. Dat is ook duidelijk door het almaar groeiende lerarentekort in Vlaanderen en wereldwijd. Het lerarentekort zet het onderwijs steeds meer onder druk. Op verschillende niveaus zoekt men naar oplossingen, waaronder veel scholen zelf.

Op 1 september 2023 begonnen 216 scholen in 27 samenwerkingsverbanden met proeftuinen om te experimenteren met nieuwe ideeën in de strijd tegen het lerarentekort. De scholen kregen daarbij de kans om flexibel om te gaan met de personeelsregelgeving.

De scholen(groepen) konden in die proeftuinen aan de slag met mogelijke oplossingen die ze zelf zagen in hun HR-beleid om het lerarentekort te keren. Zo zetten onder andere in op flexibelere schoolorganisatie, een schoolopdracht, professionalisering van leraren (waaronder aanvangsbegeleiding), specialisatie van leraren, versterking van de samenwerking en complementariteit tussen leraren, jobmobiliteit en aantrekking van andere profielen. Dit onderzoek bracht indicaties van de effecten van de proeftuinen.

De diversiteit van de proeftuinprojecten is groot: sommige projecten zetten in op enkele gerichte acties om het lerarentekort terug te dringen; andere projecten planden een variëteit aan acties met verschillende doelstellingen.

Dit onderzoeksproject gebruikte een raamwerk van theoretische perspectieven rond strategisch-ontwikkelingsgericht personeelsbeleid, beleidstheorie, veranderingsprocessen en indicatoren van werkbaar werk.

De onderzoeksdoelen waren:

• In kaart brengen op welke beleidstheorie de proeftuinen steunden
• Onderzoeken welke elementen een rol speelden in het veranderingsproces dat plaatsvond naar aanleiding van de proeftuinen
• Bestuderen welke indicaties van effecten van de proeftuinen zichtbaar werden

Het onderzoek hanteerde een mixed-method design met een combinatie van documentenanalyse, casestudieonderzoek en surveyonderzoek.

De resultaten van dit onderzoek moeten relevant zijn voor het onderwijsbeleid en de praktijk. De onderzoekers wilden:

• Inzicht bieden in de diversiteit van de genomen maatregelen
• Beleid en praktijk informeren over belangrijke randvoorwaarden voor toekomstige acties die vergelijkbaar zijn met de acties in de proeftuinprojecten
• Inzicht bieden in enkele belangrijke indicaties van resultaten en effecten van de proeftuinen op waardering, beleving en werkbaar werk
• Houvast bieden voor praktijk en beleid om te evalueren welke acties en processen in de toekomst wenselijk zijn

• Evaluatie tijdelijke projecten in het basis- en secundair onderwijs in het kader van de herwaardering van het lerarenambt