Meetplaatsen in de buurt van 3M

De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) startte begin juli 2021 op tien plaatsen met metingen naar de aanwezigheid van PFAS in de omgevingslucht. De meetplaatsen liggen in een straal van 3 km rond de 3M-site en de Oosterweelwerf. De VMM startte ook metingen op een achtergrondlocatie in Dessel om er de resultaten rond 3M mee te vergelijken. Zo is er informatie over de concentraties van een 40-tal PFAS in de omgevingslucht.

Onderstaande figuur geeft een overzicht van de negen PFAS-meetlocaties in Zwijndrecht en Antwerpen-Linkeroever. De tiende meetplaats in Dessel (achtergrondlocatie op 58 km van 3M) is niet zichtbaar op de kaart. De rode lijn bakent de Oosterweelwerf af.

We meten op 2 verschillende manieren:

  • opwaaiend en zwevend stof op filters
  • neervallend stof in depositiekruiken.

Op 4 meetplaatsen worden beide meetmethoden toegepast.

Meetplaatsen zwevend stof en depositie in de buurt van 3M in Zwijndrecht

Onderzoek naar PFAS in zwevend stof

Conclusies van het onderzoek naar PFAS in zwevend stof op basis van de metingen van juli 2021 tot en met half januari 2022:

  • Op alle meetlocaties zijn PFAS-verbindingen gemeten in het zwevend stof in de omgevingslucht. De verbindingen die het meest voorkomen zijn PFOS en PFOA.
  • Op de meetlocatie met de hoogste PFAS-concentraties in zwevend stof hebben nog 7 andere PFAS-verbindingen een aandeel van meer dan 1% in de totale concentratie.
  • Er zijn grote verschillen tussen de locaties en PFAS-verbindingen tijdens de meetperiode. De PFAS-concentraties in zwevend stof zijn duidelijk verhoogd in de buurt van de 3M-site en de Oosterweelwerf in Zwijndrecht in vergelijking met de achtergrondlocatie in Dessel. De concentraties variëren ook sterk in de tijd.
  • De concentraties zijn het hoogst nabij 3M en de werfzone, en nemen sterk af met toenemende afstand. Zo was de gemiddelde concentratie in het centrum van Zwijndrecht (0,007 ng/m³ voor de som van PFOS + PFOA + PFNA + PFHxS) veel lager dan op de meetlocatie nabij de E34, die het dichtst ligt bij 3M en de werfzone (0,103 ng/m³).
  • De concentraties zijn afhankelijk van de windrichting: op meetlocaties windafwaarts van 3M en de werfzone vinden we meer PFAS in zwevend stof dan op de windopwaartse locaties.

Dat betekent dat de verhoogde concentraties het gevolg zijn van PFAS-houdende emissies uit de zone van 3M en de Oosterweelwerf. Op basis van de meetlocaties kan geen onderscheid gemaakt worden tussen beide. PFOS en PFOA zijn langeketen-PFAS die niet meer geproduceerd worden in Zwijndrecht, maar wel kunnen voorkomen in bv. opwaaiend bodemstof.

We vergelijken de gemiddelde meetwaarden per locatie met een tijdelijk toetsingskader voor chronische blootstelling, gebaseerd op de gezondheidskundige advieswaarde van de EFSA TWI-waarde uit 2020 voor orale blootstelling:

  • Voor de som van 4 PFAS-verbindingen (PFOS + PFOA + PFNA + PFHxS) is een toetsingswaarde afgeleid van 0,4 ng/m3 (jaargemiddelde concentratie) voor volwassenen ter hoogte van bewoning. Dit gaat ervan uit dat 20% van de totale blootstelling aan PFAS via de lucht komt.
  • Op alle meetlocaties ligt de PFAS-concentratie in zwevend stof ruim onder deze toetsingswaarde: de hoogste gemiddelde concentratie (gemeten nabij de E34) is ongeveer vier keer lager dan de toetsingswaarde, de concentratie in het centrum van Zwijndrecht is meer dan 50 keer lager.

Het gezondheidsrisico door blootstelling aan PFAS via zwevend stof tijdens de meetperiode wordt daarom als verwaarloosbaar beoordeeld. Hoewel de concentraties sterk variëren in de tijd en soms op weekbasis hoger zijn dan de toetsingswaarde, wordt dit niet als zorgwekkend gezien aangezien de EFSA-toetsingswaarde wordt gehanteerd voor chronische langetermijnblootstelling.

Deze meetresultaten gaan over het zwevend stof in de omgevingslucht. Het verdient aanbeveling om ook PFAS-verbindingen in de gasfase te bemonsteren. Verkennende metingen van de gasfase suggereren wel dat de 4 EFSA-PFAS vooral in zwevend stof voorkomen. Verder is het wenselijk om verder in te zetten op een gezondheidskundige beoordeling van andere PFAS-verbindingen die ook in de omgevingslucht voorkomen.

Onderzoek naar PFAS in depositie

Conclusies van het onderzoek naar PFAS in depositie op basis van de metingen van augustus 2021 tot en met half januari 2022:

  • Op alle meetlocaties zijn PFAS-verbindingen gemeten in depositie. Dat zijn stoffen die neervallen uit de lucht via regen en in droge periodes. De verbindingen die het meest voorkomen zijn PFBA en PFBS. Beide zijn goed oplosbaar in water en komen vooral voor in het opgevangen regenwater. Ook PFOS, PFOA en PFOSA hebben een aandeel van meer dan 1% in de totale PFAS-depositie.
  • Er zijn grote verschillen tussen de locaties en PFAS-verbindingen tijdens de meetperiode. De gemiddelde depositie in de omgeving van 3M en de Oosterweelwerf was 4 tot 88 ng/m²/dag voor PFBA, 0,2 tot 10 ng/m²/dag voor PFBS en 4,5 tot 49 ng/m²/dag voor PFOS. Op de achtergrondlocatie in Dessel was de gemiddelde depositie 3 tot 6 ng/m²/dag voor deze verbindingen. Dit in tegenstelling tot zwevend stof, waarin op de achtergrondlocatie zelden PFAS-verbindingen werden gedetecteerd.
  • Er zijn duidelijke indicaties dat de deposities van de 4 EFSA-PFAS (PFOS + PFOA + PFNA + PFHxS) hoger zijn dichter bij 3M en de werfzone, en lager op verdere afstand. Ook de windrichting heeft invloed. Zo was de gemiddelde depositie hoger op locaties die tijdens de metingen veelal windafwaarts lagen van 3M en de werfzone.
  • Voor PFBA zijn er ook hogere deposities gemeten op locaties die verder van 3M en de werfzone liggen. Dit zou mogelijk kunnen wijzen op uitstoot op grotere hoogte.

Er is momenteel geen toetsingskader voor PFAS-deposities beschikbaar. De risico’s door blootstelling aan PFAS via depositie kunnen dus niet beoordeeld worden. Het verdient aanbeveling om verder in te zetten op de gezondheidskundige vertaling van PFAS-deposities.

Stofactiemeetplan

Om zeker te zijn dat de verspreiding van stof maximaal ingeperkt wordt door de werken, worden via de omgevingsvergunning van de werfzones een reeks stofbeheersmaatregelen opgelegd en werd een stofactiemeetplan opgemaakt in samenwerking met Lantis.

In de verschillende windrichtingen rond de werken registeren een aantal stofmonitoren continu de hoeveelheid fijn stof in de omgevingslucht. Deze meetlocaties bevinden zich in:

  • de noordelijke woonzone van Zwijndrecht (zone 1)
  • het centrum van Zwijndrecht (zone 2)
  • de noordelijke zone van Burcht (zone 3)
  • de zuidelijke woonzone op Linkeroever (zone 4)
  • de noordelijke woonzone op Linkeroever (zone 5).
Meetplaatsen zwevend stof en depositie in de buurt van 3M in Zwijndrecht