Meetplaatsen in de buurt van 3M

De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) startte begin juli 2021 op tien plaatsen met metingen naar de aanwezigheid van PFAS in de omgevingslucht. De meetplaatsen liggen in een straal van 3 km rond de 3M-site. De VMM startte op een achtergrondlocatie in Dessel ook metingen op om er de resultaten rond 3M mee te vergelijken. Zo is er informatie over de concentraties van een 40-tal PFAS in de omgevingslucht.
Onderstaande figuur geeft een overzicht van de negen PFAS-meetlocaties. De tiende meetplaats in Dessel (achtergrondstation) is niet zichtbaar op de kaart. De rode lijn bakent de Oosterweelwerf af.

We meten op 2 verschillende manieren:

  • opwaaiend en zwevend stof op filters
  • neervallend stof in depositiekruiken.

Op 4 meetplaatsen worden beide meetmethoden toegepast.

Meetplaatsen fijnstof in de buurt van 3M in Zwijndrecht

Onderzoek naar PFAS in opwaaiend en zwevend stof

Conclusie van het onderzoek naar PFAS in opwaaiend en zwevend stof op basis van de metingen in de zomer van 2021:

  • De eerste vaststellingen bevestigen de aanwezigheid van hogere concentraties PFAS in het verwaaiende en zwevende stof in de buurt van de 3M-site en de Lantiswerf vergeleken met de achtergrondlocatie in Dessel, die op een ruime afstand ligt van de werf en de 3M-site in Zwijndrecht.
  • Hoe verder de meetpunten van 3M en de werf verwijderd liggen, hoe lager de gemeten PFAS-concentratie. Zo liggen de concentraties in het centrum van Zwijndrecht (0,015 ng/m³) zo’n 9 keer lager dan op de meetpost in Zwijndrecht dicht bij de 3M-site (0,144 ng/m³).

Op dit ogenblik is het nog niet mogelijk om aan te geven welk aandeel in de verhoogde concentraties afkomstig is van de werken van Lantis, dan wel het gevolg is van de verstuiving van de vervuilde gronden op en rond de 3M-site.

We vergelijken de gemiddelde waarden van de meetresultaten per meetpunt met een tijdelijk toetsingskader, uitgewerkt door VITO op basis van de strenge EFSA TWI-waarden uit 2020 voor orale blootstelling. De EFSA-waarden gaan tenslotte ook uit van gemiddelden op basis van langdurige metingen. De gemiddelde gemeten waarden liggen allemaal onder de tijdelijke toetsingswaarde (0,44 ng/m3 voor volwassenen voor de som van de 4 PFAS-verbindingen, PFOS + PFOA + PFNA + PFHx). Het tijdelijke toetsingskader gaat ervan uit dat 20% van de totale blootstelling aan PFAS via de lucht komt.

Wat de mogelijke gezondheidseffecten kunnen zijn, is niet nog duidelijk op basis van die voorlopige vaststellingen Uiteraard loopt het onderzoek verder.

In de literatuur is erg weinig informatie beschikbaar over de aanwezigheid van PFAS in de omgevingslucht. Het onderzoek wordt nu verder uitgebreid.

Onderzoek naar PFAS in neervallend stof

Conclusies van het onderzoek naar PFAS in deposities op basis van de metingen van augustus tot en met oktober 2021:

  • De resultaten van de metingen bevestigen dat er met de nieuw ontwikkelde meetmethoden PFAS-concentraties in deposities kunnen gemeten worden op een zeer laag niveau.
  • Er werden 29 verschillende PFAS terug gevonden in de stalen. Maar 6 vertegenwoordigen een aandeel van meer dan 1% van de totale PFAS. Die componenten zijn: PFBA (55%), 6:2 FTS (21%), PFOS (13%), PFBS (7%), PFOA (3%) en FOSA (1,2%).
  • Hoe dichter bij de 3M-site, hoe hoger de concentraties PFAS in het fijnstof en de deposities.
  • De deposities op een meetlocatie kunnen sterk verschillen van maand tot maand. Maar de dataset is momenteel te beperkt om die schommelingen te verklaren.
  • In de depositie, dat zijn de stoffen die neervallen uit de lucht, wordt vooral PFBA gemeten, een korteketen-PFAS die nu nog door 3M wordt geproduceerd. De VMM stelt vast dat die vooral in de waterfractie voorkomt. De langeketen-PFAS of EFSA-4 zitten meer in de droge stoffractie. Bij de metingen op zwevend stof vonden we ook al vooral PFOS en PFOA. Die langeketen-PFAS worden niet meer geproduceerd en komen dus van opwaaiend bodemstof.

Stofactiemeetplan

Om zeker te zijn dat de verspreiding van stof maximaal ingeperkt wordt door de werken, worden via de omgevingsvergunning van de werfzones een reeks stofbeheersmaatregelen opgelegd en werd een stofactiemeetplan opgemaakt in samenwerking met Lantis.

In de verschillende windrichtingen rond de werken registeren een aantal stofmonitoren continu de hoeveelheid fijnstof in de omgevingslucht. Deze meetlocaties bevinden zich in:

  • de noordelijke woonzone van Zwijndrecht (zone 1)
  • het centrum van Zwijndrecht (zone 2)
  • de noordelijke zone van Burcht (zone 3)
  • de zuidelijke woonzone op Linkeroever (zone 4)
  • de noordelijke woonzone op Linkeroever (zone 5).
Meetplaatsen fijnstof in Zwijndrecht