Campagne voor klare taal bij de overheid

In februari 2018 gaf minister-president Geert Bourgeois met de Heerlijk Helderdag het startschot voor de Heerlijk Heldercampagne. Die stimuleert de ambtenaren van de Vlaamse overheid om toegankelijker te communiceren, met burgers én met collega's.

Naam
Dirk Caluwé en Karen Deschamps
Werkt bij
het Departement Kanselarij en Bestuur
Functie
taaladviseurs

Het is niet omdat je tien keer roept dat mensen helder moeten schrijven dat ze dat ook doen.

Wees gegroet

Karen: ‘Om onze collega’s van de Vlaamse overheid te confronteren met hun soms archaïsche en omslachtige taal, veranderden we voor één dag alle bordjes en menu’s in de koffiebar. Wie in de bar kwam, kon bijvoorbeeld kiezen voor een ‘buiten proportie gewoontegetrouwe hoeveelheid espresso met heet water’. Bezoekers moesten hun bankkaarten ‘devalueren’ en de barman verwelkomde de mensen met een ‘wees gegroet’. Zo wilden we onze collega’s het gevoel geven dat de burger vaak heeft als hij brieven of e-mails van hen krijgt. Ze waren helemaal in de war. Er is een filmpje gemaakt van het experiment.’

Dirk: ‘Dat burgers soms struikelen over overheidscommunicatie weten we al langer. De Heerlijk Heldercampagne heeft haar oorsprong in 2015 bij het programma Hautekiet op Radio 1. Presentator Jan Hautekiet vroeg zijn luisteraars om voorbeelden te sturen van onduidelijke communicatie van onder andere overheidsdiensten. Hij kreeg zó veel reacties binnen dat de VRT besloot om er meer mee te doen. Er kwam een Heerlijk Helderpanel onder leiding van schrijfster Ann De Craemer om iedereen ervan te overtuigen dat je wint met klare taal. Er was zelfs een grootse slotuitzending in het Vlaams Parlement.’

Interne campagne geïnspireerd op gedragspsychologie

Dirk: ‘Natuurlijk was het daarmee niet opgelost. Om Vlaamse ambtenaren helder te doen communiceren, moesten we in eigen boezem kijken. Daarom brachten we een aantal partijen rond de tafel, waaronder Wablieft, Kortom en de Taalunie. En met de verzamelde ideeën stapten we naar de minister-president, die akkoord ging om het topic op de agenda te plaatsen. Meer nog: de Vlaamse regering nam klare taal op in haar witboek Open en Wendbare Overheid. Het aandachtspunt kwam namelijk als een van de belangrijkste uit de enquête bij de burgers.’

‘Om de Heerlijk Heldercampagne te lanceren bij onze collega’s, klopten we aan bij Fran Bambust, een communicatie-experte die vertrekt van de principes van de gedragspsychologie. Want het is niet omdat je tien keer roept dat mensen helder moeten schrijven dat ze dat ook doen. De Vlaamse overheid bestaat uit heel veel entiteiten en nog veel meer ambtenaren, die allemaal hun eigen trekjes en principes hebben. Om hen mee te krijgen, laten we het idee van onderuit groeien. Fran maakte voor ons een zevental personae, van de ambtenaar die zich van geen kwaad bewust is tot de persoon die beseft dat overheidscommunicatie veel helderder moet en daar ook al iets aan doet. Die personae helpen ons om het schrijfgedrag van die verschillende types collega’s te beïnvloeden.’

2018: elke entiteit kiest één hoofddoel

Dirk: ‘In 2018 laten we de entiteiten nog grotendeels vrij. We vragen hun om zelf een of meer doelstellingen te kiezen en daarrond te werken. Zo kan het leven vanuit de entiteiten zelf. Er zit van alles tussen de hoofddoelen. Van taalrichtlijnen opstellen over de website volledig herzien tot alle standaardbrieven herschrijven. Zelf kozen we ervoor om rond e-mail te werken. Niet alleen voor ons eigen departement, maar voor de hele Vlaamse overheid. We zullen proberen om op een luchtige manier en in kleine stapjes collega’s laten zien hoe het anders kan. Daarvoor werken we samen met de andere entiteiten die ook e-mail als hoofddoel kozen.’

Karen: ‘In 2018 laten we de entiteiten vrij, maar blijven we zelf wel acties doen. Zo toveren we de komende weken enkele complexe teksten om tot hapklare informatie en publiceren we die op de website. Zo zien onze collega’s hoe ze het verschil kunnen maken. Uiteraard schakelen entiteiten ons ook in om hen te begeleiden.’

Dirk: ‘We helpen om vastgeroeste patronen te doorbreken. Niet eenvoudig, want iedereen is met ingewikkelde materies bezig en iedereen is specialist in zijn domein. Wij moeten de klik helpen te maken dat je het niet ingewikkeld hoeft te vertellen en dat er niet altijd tientallen nuances nodig zijn. Met klare taal is de lezer of luisteraar veel sneller mee. Sommige entiteiten zijn daar al mee bezig, andere hebben nog een hele weg af te leggen. Juist daarom was het officiële startschot door de minister-president zo belangrijk. Zo beseffen de collega’s dat het menens is.’

Heerlijkhelderetaal.be