Omgevingshandhaving: Herstel
Herstel betekent dat alle nodige maatregelen worden genomen om een overtreding ongedaan te maken en de situatie opnieuw in orde te brengen zoals de wet dat vereist. Het doel is om problemen te corrigeren die zijn ontstaan doordat regels niet zijn gevolgd, en zo het milieu of de ruimtelijke ordening te beschermen.
Om herstel te laten uitvoeren, kan gebruik gemaakt worden van de volgende handhavingsinstrumenten:
Aanmaning
Een aanmaning is een officiële brief van de herstelinstantie aan de overtreder. In die brief staat dat de overtreder binnen een bepaalde termijn bepaalde verplichtingen moet nakomen.
De aanmaning wordt gebruikt om ervoor te zorgen dat de overtreder:
- Zijn administratie in orde brengt (bijvoorbeeld ontbrekende vergunningen of documenten aanvult);
- De nodige herstelmaatregelen uitvoert (zoals het herstellen van de oorspronkelijke toestand);
- Inperkende maatregelen neemt (om verdere schade of nieuwe overtredingen te voorkomen).
Herstelmaatregelen met bestuurlijke herstelprocedure
- Stap 1
Een intentiebrief is een brief waarin de herstelinstantie aan de overtreder laat weten dat ze van plan is om een herstelmaatregel op te leggen. Die brief wordt veilig verstuurd zodat zeker is dat de betrokkene ze ontvangt.
- Stap 2
De herstelinstantie neemt de intentiebrief, en later ook haar bestuurlijke herstelbeslissing, op in het maatregelenregister.
- Stap 3
De vermoedelijke overtreder mag zijn kant van het verhaal komen uitleggen, maar alleen als hij dat vraagt binnen dertig dagen nadat hij de intentiebrief heeft ontvangen.
- Stap 4
Een bestuurlijke herstelbeslissing kan op twee manieren worden genomen:
- Een bestuurlijk herstelbevel:
Dit is een beslissing waarbij de herstelinstantie aan de overtreder een termijn geeft om de opgelegde herstelmaatregel uit te voeren.
- Dwangsom
Een geldbedrag dat de overtreder moet betalen omdat hij niet op tijd herstelt. - Bestuursdwang
De herstelinstantie voert het herstel zelf uit en rekent de kosten door.
- Dwangsom
- Bestuursdwang:
Bij bestuursdwang wacht de herstelinstantie niet op de overtreder. Ze voert de herstelmaatregel onmiddellijk zelf uit, op kosten van de overtreder. De overtreder krijgt in dit geval geen hersteltermijn.
Dit gebeurt alleen wanneer:
- Er dringend moet worden ingegrepen, én
- Het soort herstel zo specifiek is dat alleen de herstelinstantie het correct kan uitvoeren.
- Een bestuurlijk herstelbevel:
- Stap 5
Betekenen wil zeggen dat de herstelinstantie de bestuurlijke herstelbeslissing officieel en op een rechtsgeldige manier aan de overtreder bezorgt. Dat gebeurt via een gerechtsdeurwaarder of via een beveiligde zending.
Vanaf het moment dat de beslissing betekend is:
- mag de herstelinstantie de beslissing gedwongen uitvoeren (bijvoorbeeld bestuursdwang toepassen of dwangsommen innen);
- starten de termijnen die in de beslissing vermeld staan (tenzij anders bepaald), en die lopen vanaf de dag na de betekening.
Herstelmaatregel met gerechtelijke herstelprocedure
Een rechter kan iemand die een overtreding heeft begaan en verplicht is om herstel te doen, verplichten om publieke herstelmaatregelen uit te voeren. Soms kan de rechter daar ook extra beperkingen aan toevoegen of beslissen dat de overtreder de kosten moet terugbetalen die de herstelinstantie heeft gemaakt om te bepalen welke maatregelen nodig zijn.
Er zijn twee soorten rechters die hierover kunnen beslissen:
- Strafrechter
De strafrechter kan zelf beslissen om herstelmaatregelen op te leggen, maar het kan ook gebeuren op vraag van de herstelinstantie of het Openbaar Ministerie. Als de herstelinstantie een vraag wil stellen aan de strafrechter, doet zij dat via een gewone brief aan het Openbaar Ministerie, en altijd in naam van de overheid waartoe ze behoort.
- Burgerlijke rechter
De burgerlijke rechter beslist alleen wanneer de herstelinstantie een vordering indient. Ook deze vordering gebeurt in naam van de betrokken overheid. De procedure volgt de regels zoals vastgelegd in het Gerechtelijk Wetboek.
Dwangsom
Een dwangsom is een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij een opgelegde herstelmaatregel niet uitvoert. Het is bedoeld om die persoon aan te moedigen zich toch aan de afspraak te houden. Het doel is dus dat de maatregel wordt uitgevoerd, niet dat er geld wordt geïnd.
Herstelschikking
Een herstelschikking is een afspraak tussen de herstelinstantie en iemand die een overtreding heeft begaan (of een andere betrokkene). In die afspraak staat wat die persoon vrijwillig zal doen om de schade voor de samenleving goed te maken. Je kiest zelf of je de afspraak wilt ondertekenen, maar als je dat doet, moet je je er wel aan houden.
Waarborgsom
Een waarborgsom is een geldbedrag dat de herstelplichtige of overtreder vooraf moet betalen om te laten zien dat hij de opgelegde herstelmaatregelen echt zal uitvoeren.
- Doet hij het herstel op tijd en volledig? Dan krijgt hij het geld terug.
- Doet hij dat niet? Dan mag de herstelinstantie het geld houden om de kosten te betalen.
Het geld wordt pas als waarborgsom gezien zodra het effectief is gestort.