Actieprogramma vergunningen

Het wijzigingsdecreet dat de modulaire vergunningsprocedure optimaliseert, vormt een eerste concrete uitvoering van een belangrijk deel van de aanbevelingen uit het Actieprogramma.

De modulaire omgevingsvergunningsprocedure werd ingevoerd door het decreet van 17 mei 2024,maar is nog niet in werking getreden. Via dit wijzigingsdecreet past de Vlaamse overheid een aantal procedurele aspecten aan, in lijn met het Actieprogramma. Ook worden knelpunten weggewerkt en wordt de procedure verder geoptimaliseerd.

Deze (eerste) reeks acties uit het Actieprogramma Vergunnen zijn gericht op het versterken van de rechtszekerheid en de robuustheid van de vergunningenprocedure.

De voorgestelde maatregelen hebben onder meer betrekking op

• het invoeren van een recht op vooroverleg, afgestemd op de inhoud en de complexiteit van de aanvraag
• de mogelijkheid voor de aanvrager om via een pauzeknop zijn dossier te herbekijken, overleg te voeren of bijkomende informatie te verzamelen,
• het beperken van het aantal openbare onderzoeken tot één openbaar onderzoek in eerste aanleg en in beroep tot de gevallen wanneer daar gegronde redenen voor zijn
• het invoeren van maatschappelijke meerwaarde als beoordelingscriterium bij een vergunningsaanvraag
• het invoeren van een herzieningsprocedure: de mogelijkheid om een verzoek tot herziening in te dienen tegen de beslissing in laatste of enige aanleg
• het responsabiliseren van alle betrokken partijen via een stel- en attentieplicht: alle kaarten moeten tijdig op tafel gelegd worden. Het zal niet langer mogelijk zijn om die argumenten voor het eerst bij de rechter voor te leggen
• het optimaliseren van de advisering van de omgevingsvergunningscommissies – op basis van preadviezen wordt oplossingsgericht gewerkt in dialoog met de aanvrager om vlotter te komen tot een geïntegreerd advies namens de omgevingsvergunningscommissie

Op 17 juli 2026 keurde de Vlaamse Regering een voorontwerp van decreet voor de tweede keer goed dat de modulaire vergunningsprocedure optimaliseert. Over dit wijzigingsdecreet wordt het advies van de Raad van State ingewonnen. Het voorontwerp van decreet kan dus nog wijzigen.
Bekijk het voorontwerp van decreet en de memorie van toelichting (beslissing Vlaamse Regering van 17 juli 2026)

Het Actieprogramma Vergunnen bevat naast de prioritaire aanpassingen aan de modulaire vergunningenprocedure ook een aantal andere acties die een decretaal ingrijpen vereisen.
Deze acties betreffen onder andere:

• Een aanpassing van de verkavelingsplicht
  De verkavelingsvergunningsplicht wordt vervangen door een verkavelingsrecht in drie gevallen:
  • Bij verkoop op plan
  • Bij éénlotsverkavelingen, op voorwaarde dat de koper ofwel beschikt over een definitieve en uitvoerbare omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen voor zijn project ofwel dat de verkoop gebeurt onder de opschortende voorwaarde van het verkrijgen van deze vergunning.

  • Bij een gemeentelijk RUP dat voor gebieden met een woonbestemming de verkavelingsvergunningsplicht heeft afgeschaft (mits randvoorwaarden)

In deze gevallen biedt de verkavelingsvergunningsplicht immers geen meerwaarde ten opzichte van de reguliere vergunningsprocedure.

• De bepaling rond de “goede ruimtelijke ordening” wordt herschreven en leesbaarder gemaakt.
• De mogelijkheid tot afwijking van verouderde stedenbouwkundige voorschriften wordt verruimd naar voorschriften van alle plannen van de drie bestuursniveaus, maar blijft beperkt tot inrichtingsaspecten.
• De plannende overheid kan met een vereenvoudigde procedure inrichtingsvoorschriften herzien of opheffen, maar ook voorschriften m.b.t. toegelaten functies of activiteiten herzien binnen de functiegroepen/ bestemmingscategorieën “wonen”, “bedrijvigheid”, “recreatie” en “openbaar nut”.
• De Raad voor Vergunningsbetwistingen wordt bevoegd voor de beslissingen over de gemeentewegen in het kader van een vergunningsprocedure
• Er is niet langer een gemeenteraadsbeslissing nodig voor een tijdelijke wijziging aan het gemeentelijke wegennet in het kader van de uitvoering van stedenbouwkundige handelingen.
• De afschaffing van de administratieve beroepstrap (en de herzieningsprocedure) voor welbepaalde occasionele activiteiten.

Deze decretale wijzigingen zijn momenteel nog in voorbereiding. Bekijk het voorontwerp van decreet en de memorie van toelichting (beslissing Vlaamse Regering van 17 juli 2026)

Dit decretaal traject bevat een aantal optimalisaties van het decreet van 4 april 2014 betreffende de organisatie en de rechtspleging van sommige Vlaamse bestuursrechtscolleges (het DBRC-decreet). De ingrepen kaderen in het Actieprogramma van de Vlaamse Regering en zetten een aantal voorstellen uit dat programma om in concrete acties, specifiek voor de rechterlijke procedure bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen.

Het gaat om volgende ingrepen:

• Een oplossingsgerichte beslechting van geschillen wordt expliciet als doelstelling vooropgesteld in het DBRC-decreet.
• In lijn met de huidige rechtspraak van de Raad voor Vergunningsbetwistingen wordt verduidelijkt dat het belang bij het middel steeds concreet en persoonlijk moet zijn. De partij die zich erop beroept, moet de benadeling aantonen of minstens aannemelijk maken.
• Een verankering van de contouren van de wettigheidscontrole die de Raad voor Vergunningsbetwistingen kan doorvoeren. Daarbij wordt, in overeenstemming met het grondwettelijke beginsel van de scheiding der machten, benadrukt dat de Raad terughoudend toetst over aspecten van een bestreden beslissing die raken aan de opportuniteitsbeoordeling en de discretionaire bevoegdheid van de vergunningverlenende overheid.
• Het toepassingsgebied van een aantal rechterlijke mechanismen waarover de Raad voor Vergunningsbetwistingen beschikt, wordt uitgebreid. Zo kan de Raad aan elke procespartij een geldboete opleggen wanneer zij oordeelt dat de rechtspleging door deze partij wordt aangewend voor kennelijk vertragende of onrechtmatige doeleinden. De geldboete kan voortaan ook op verzoek van een partij worden opgelegd, is niet langer beperkt tot de vernietigingsprocedure en het maximale bedrag ervan wordt verhoogd.
• Ook de mogelijkheid tot bemiddeling bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen wordt verruimd: de bestuursrechter kan voortaan zelf het initiatief nemen om de bemiddeling op te starten zonder dat hiervoor een voorafgaandelijk akkoord van de procespartijen nodig is.

Op 26 juni 2026 keurde de Vlaamse Regering een voorontwerp met bovenstaande ingrepen principieel goed. Over dit voorontwerp worden momenteel adviezen ingewonnen waardoor de tekst ervan nog kan wijzigen.

Besluit bij Omgevingsvergunningsdecreet
De Vlaamse Regering keurde op 7 juni 2024 het besluit van de Vlaamse Regering houdende uitwerking van de modulaire omgevingsvergunningsprocedure principieel goed.
Het gaat om een volledig nieuw besluit, aansluitend bij het decreet over de modulaire omgevingsvergunning van 17 mei 2024.
Dit besluit moet nu aangepast worden aan de adviezen van het Actieprogramma die deels al verankerd zijn in het ontwerp van wijzigingsdecreet (traject 1).
De verder uit te werken procedurele regelingen betreffen zaken die nu ook al in het Omgevingsvergunningenbesluit geregeld zijn. Uiteraard kunnen hier nieuwe keuzes gemaakt worden. Ook waar het decreet nieuwe elementen introduceert zoals het verzoek tot herziening, zullen aanpassingen moeten gebeuren.

De belangrijkste zaken die nader geregeld zullen worden in het Omgevingsvergunningenbesluit zijn:

• Het vooroverleg, met name de mate waarin adviesinstanties betrokken kunnen of moeten worden en de eventuele nadere regels zoals de inhoud van een vraag tot vooroverleg;
• De advisering, met name in welke gevallen adviesinstanties om advies gevraagd moeten worden alsook de adviestermijnen
• De nadere regels voor de advisering, samenstelling en hoorzittingen van de omgevingsvergunningscommissies.
• De gevallen waarin een openbaar onderzoek en eventueel een informatievergadering vereist is, alsook de nadere modaliteiten voor de organisatie daarvan.
• De verplichte inhoud en vorm van de aanvragen (formulieren).
• Nadere regels over de inhoud van een beslissing.
• Nadere regels over de verplichte inhoud van een beroepschrift en een verzoek tot herziening.
• Nadere regels over de aanvraagprocedure (ook herziening) met inbegrip van de bekendmaking van de beslissingen.
• Nadere regels voor de wijze waarop meldingen en aktenames gebeuren.
• Nadere regels voor de kennisgevingen, eventueel met inbegrip van de termijn waarin deze moet gebeuren.

Andere besluitsaanpassingen
Hieronder staat een overzicht van andere besluitsaanpassingen die op de radar staan vanuit het Actieprogramma Vergunningen. De timing hiervan is nader te bepalen en bepaalde wijzigingen kunnen samengenomen worden in één besluit.

• Besluiten met betrekking tot WORG’s en beleidsplanning i.v.m. de bekendmakingsvereisten
• Procedurebesluit bij DBRC-decreet
• Besluit met betrekking tot het stedenbouwkundig attest
• Besluiten inzake natuurregelgeving i.v.m. de natuur- en soortentoets
• VLAREM-besluiten i.v.m. werfgebonden activiteiten

Innovatie vraagt om regelgeving die mee evolueert met nieuwe ontwikkelingen en maatschappelijke uitdagingen. Daarom werken we aan een innovatieve reflex binnen het Departement Omgeving: een manier van denken waarbij regelgeving niet alleen rechtszekerheid biedt, maar ook ruimte creëert voor vernieuwing.

We stimuleren een innovatieve aanpak van regelgeving door te zoeken naar het juiste evenwicht tussen duidelijke doelstellingen en voldoende flexibiliteit. Daarbij onderzoeken we hoe principes zoals the right to challenge innovatieve initiatiefnemers de ruimte kunnen geven om beleidsdoelen op een andere, maar evenwaardige of betere manier te realiseren. Zo creëren we kansen voor vernieuwing, terwijl de kwaliteit en rechtszekerheid van het vergunningenbeleid behouden blijven.

Daarnaast onderzoeken we hoe vergunningsregelgeving kan bijdragen aan eenvoudigere, snellere en efficiëntere procedures. Via haalbaarheidsstudies, experimentregelgeving en regelluwe zones testen we nieuwe aanpakken die innovatie ondersteunen en de administratieve lasten beperken. Initiatieven zoals het Bouwshiftconvenant (detectie remmingen in de regelgeving met het oog op realisatie) en een eventuele koepelvergunning tonen hoe we vernieuwing kunnen inzetten om procedures te vereenvoudigen, op te schalen en beter af te stemmen op de uitdagingen van morgen.

Met het ‘Actieprogramma Vergunningen’ wil de Vlaamse Regering zorgen voor een efficiëntere en vereenvoudigde vergunningenprocedure. Een concrete stap in dat programma is de grondige aanpassing van de normenboeken.

Die bevatten louter technische richtlijnen over de documenten die bij een omgevingsvergunningsaanvraag of melding gevoegd moeten worden. Een vaak gehoorde kritiek op deze normenboeken is de veelheid aan verschillende richtlijnen en de hoge administratieve last voor aanvragers. Daar wordt nu aan tegemoet gekomen.

Drie concrete aanpassingen

Het aantal normenboeken wordt herleid van 5 naar 3. Voortaan bestaat er een normenboek voor handelingen met architect, handelingen zonder architect en infrastructuurhandelingen. Er wordt ingezet op een grotere uniformiteit tussen deze normenboeken.

• De leesbaarheid wordt verbeterd. Burgers krijgen ook heel wat praktische voorbeelden aangereikt bij aanvragen zonder architect.
• Het aantal te bezorgen plannen vermindert. Zo is het bij een regularisatie-aanvraag van een eenvoudig bouwdossier niet langer verplicht om een reeks aan identieke plannen in te dienen.

Meer info vind je op Formulieren en addenda, Toelichtingsnota’s en Normenboeken.

Nog meer aanpassingen op komst:

Het verlagen van de dossierlast eindigt niet bij deze eerste aanpassingen van de normenboeken. Ook de lange reeks van addenda en de aanvraagformulieren op het Omgevingsloket zijn aan een grondige update en vereenvoudiging toe. Het Departement Omgeving gaat hier nu verder mee aan de slag, in nauwe samenwerking met diverse stakeholders. Het samenspel van al deze documenten wordt fundamenteel herbekeken in functie van een vlotte vergunningsaanvraag.

Een kwalitatief vergunningentraject start lang vóór de vergunningsaanvraag wordt ingediend. Daarom zetten we in op een cultuur van proactieve dialoog, waarbij initiatiefnemers, overheden, adviesinstanties en de omgeving vroegtijdig met elkaar in gesprek gaan. Door verwachtingen, randvoorwaarden en aandachtspunten tijdig te bespreken, kunnen projecten beter worden afgestemd op hun omgeving en ontstaat meer duidelijkheid voor alle betrokkenen. Deze aanpak draagt bij aan kwaliteitsvolle, rechtszekere en robuuste vergunningen.

Vernieuwen en uitdragen handreiking vooroverleg

Vooroverleg is essentieel om projecten beter voor te bereiden en vergunningsprocedures efficiënter te laten verlopen. Daarom vernieuwen we de handreiking vooroverleg. De handreiking biedt overheden, initiatiefnemers en adviesinstanties praktische bouwstenen om een constructieve dialoog te organiseren, relevante expertise tijdig te betrekken en afspraken helder vast te leggen. Zo versterken we het vooroverleg als hefboom voor betere projecten, meer wederzijds vertrouwen en een vlottere besluitvorming.

Stimuleren praktijk omgevingsmanagement

Met vroegtijdige dialoog, transparantie en samenwerking helpt omgevingsmanagement om projecten beter af te stemmen op hun omgeving. De Vlaamse overheid wil deze aanpak verder onder de aandacht brengen en goede praktijken verspreiden. Samen met het werkveld onderzoeken we welke noden bestaan en ontwikkelen we een gezamenlijke handreiking die initiatiefnemers en overheden inspireert om omgevingsmanagement sterker toe te passen in vergunningstrajecten.

Het actieprogramma vergunningen vraagt de ontwikkeling van een vernieuwde adviescultuur. Duidelijke en oplossingsgerichte adviezen kunnen een belangrijke bouwsteen zijn voor een meer robuuste vergunning voor een beter project. De adviesinstanties van de Vlaamse overheid werken intensief samen om tot een goede en afgestemde implementatie van de verwachtingen van het Actieprogramma te komen. Tegelijk staan nauwe contacten met de voorzitters van de Provinciale Omgevingsvergunningscommissies in voor interbestuurlijke afspraken die de werking kunnen verbeteren.

Voldoende kennis en expertise bij vergunningenprofessionals is onmisbaar voor een goed vergunningenbeleid. Daarom voorziet het Departement Omgeving in gerichte ondersteuning: we lichten de nieuwe decreten toe, dragen de filosofie van het Actieprogramma uit en faciliteren kennisuitwisseling tussen professionals.

Concreet plannen we alvast volgende initiatieven:

• Atria met lokale besturen rond de elementen van het actieprogramma – najaar 2026
• Webinar(s) rond de actuele decretale ontwikkeling voor omgevingsprofessionals – nader in te plannen
• Evenement ‘Aan de slag met het Actieprogramma Vergunningen, focus op vooroverleg en dialoog’ - 7 december 2026 – info volgt

Het Departement Omgeving ontwikkelt daarnaast juridische leidraden met voorbeeldtoepassingen als houvast voor vergunningsprofessionals.

Actuele leidraden vind je in de wetwijzer.

De invoering van het modulair omgevingsvergunningendecreet impliceert diverse aanpassingen aan het omgevingsloket.

Om de digitale ontsluiting van stedenbouwkundige voorschriften te optimaliseren, koppelen we een planinterpretatieservice aan de omgevingscheck in het loket. Dit wordt momenteel voorbereid en zal in het najaar van 2026 operationeel zijn.

Om het vernieuwde vergunningensysteem procesmatig te ondersteunen uit het Actieprogramma ook de ambitie om slimmere digitale systemen te ontwikkelen. De mogelijkheden hiertoe worden momenteel verkend. Dit kan bijvoorbeeld gaan over verbeterde voortoetsen, automatische controles, hergebruik vergunningeninformatie en AI-assistentie bij advies- en vergunningverlening.