Steden en gemeenten hebben de regierol over het lokale beleid voor de preventie van gewelddadige radicalisering, extremisme, terrorisme en schadelijke polarisatie. Op dit moment ontvangen 33 lokale besturen een subsidie om hun regierol structureel uit te bouwen.

Meer weten? Alle details over de financiële ondersteuning vind je op deze pagina.

Op 1 september 2024 traden het decreet van 22 maart 2024 over het Vlaamse beleid voor de preventie van gewelddadige radicalisering, extremisme, terrorisme en schadelijke polarisatie en het bijhorende uitvoeringsbesluit (BVR) in werking. Het decreet kent aan gemeenten de regierol over het lokale beleid voor de preventie van gewelddadige radicalisering, extremisme, terrorisme en schadelijke polarisatie toe. Om optimale ondersteuning te voorzien, maar ook kennis en expertise uit te wisselen, zal ABB regionale platformen organiseren. Dit is ook opgenomen in art. 22 BVR “Lokale besturen die een subsidie ontvangen als vermeld in artikel 17 en 18, nemen deel aan overleg- en afstemmingsmomenten die het agentschap organiseert.”

Doelstelling van de regionale overlegplatformen:

• Kennisdeling: kennis en informatie uitwisselen, en dit in beide richtingen.

• Intervisie: zijn er specifieke thema’s, problematieken of andere zaken waar lokale dieper op willen in gaan?

• Afstemming: is het aanbod afgestemd op de noden en behoeften van lokale besturen?

Alle lokale besturen kunnen aansluiten op deze overlegplatformen, ook niet-gesubsidieerde gemeenten. Afhankelijk van de thematiek kan de doelgroep uitgebreid worden naar andere actoren. Er wordt telkens op maat van het regionale platform gewerkt: het kan dus zijn dat er soms in de verschillende regio’s andere accenten worden gelegd.

Polarisatie is een complex begrip: het is net een kenmerk van een gezonde democratie en is een motor tot verandering. Binnen dit beleid ligt de nadruk enkel op het voorkomen en bestrijden van schadelijke polarisatie. Dat is polarisatie waar er een groeiend wantrouwen en een verscherping van tegenstellingen is tussen groepen in de samenleving waarbij de sociale veiligheid in het gedrang komt.

• Aanpak schadelijke polarisatie die kan worden gelinkt aan de diverse samenleving: Is er wantrouwen of zijn er tegenstellingen tussen groepen bij de komst van een nieuw (tijdelijk) asielcentrum? De verbindingsofficieren voor nieuwe opvangcentra voor asielzoekers van het Agentschap Integratie en Inburgering kunnen lokale besturen ondersteunen. Vraag ondersteuning bij maatschappelijke spanningen aan het Agentschap Integratie en Inburgering.

• Aanpak wantrouwen en tegenstellingen tussen groepen (niet gelinkt aan de diverse samenleving):

  • Lokale besturen kunnen voor een begeleidingstraject op maat terecht bij het Hannah Arendt Consortium. Zij helpen bij de analyse bij acute spanningen (wat is er precies aan de hand?) en ondersteunen bij een geschikte aanpak.

  • De workshop ‘Polarisatie en verbinding’ van het Hannah Arendt Consortium. In de workshop leren lokale besturen schadelijke polarisatie herkennen en aanpakken.

• Lokale besturen kunnen voor een begeleidingstraject op maat terecht bij het Hannah Arendt consortium.

• Onder begeleiding van Ceapire kunnen besturen aan de slag met een veilige dialoogruimte: een plek waar individuen zich veilig genoeg voelen om hun grieven, klachten en vooral meningen te uiten over maatschappelijke maar ook persoonlijke kwesties.

• Handreiking polarisatie - een aanpak voor lokale besturen: deze handreiking is voor lokale besturen die maatschappelijke spanningen stapsgewijs willen aanpakken, samen met inwoners en belanghebbenden. Het kan ook een houvast zijn om sluimerende spanningen vroegtijdig te detecteren en een actieplan op te stellen voor de toekomst.

• E-learning Reconnect: hoe pak je de online polarisatie aan?: reikt medewerkers van lokale besturen en organisaties concrete handvatten aan voor de aanpak van online polarisatie.

• DeDuider is een praktisch hulpmiddel dat je lokaal bestuur ondersteunt bij het detecteren van schadelijke polarisatie en maatschappelijke spanningen online. Het dashboard van deDuider combineert voor aangesloten lokale besturen geautomatiseerde monitoring met periodieke rapportage van wat er zich in discussies op (lokale) sociale media afspeelt.

Recent merken lokale besturen, scholen en verenigingen de opkomst van de straatcultuur. Dit is een gevoel onder groepen jongeren dat zich vertaalt in allerlei opvattingen, gedragingen, normen en waarden en zelfs een eigen taalgebruik. Het meest overheersende kenmerk van de straatcultuur is het gevoel van minderwaardigheid en afwijzing door de maatschappij en het wantrouwen ten aanzien van autoriteiten en burgers. In de straatcultuur eis je respect door kracht, lef, geld, tatoeages, gewonnen vechtpartijen en het plegen van criminele feiten. De straatcultuur heeft bovendien verscheidene raakvlakken met ‘klassieke’ vormen van radicalisering en extremisme zoals de houding ten aanzien van vrouwen. Zo is er sprake van toxische mannelijkheid.

Stelt een lokaal bestuur vast dat de straatcultuur opgang maakt in bepaalde buurten, binnen lokale scholen of verenigingen? Dan kan het beroep doen op het aanbod van het Hannah Arendt Instituut. Zij bieden een train-the-trainer omstaanderstraining aan, met daarin een luik rond de straatcultuur. Met de train-the-trainer leren lokale besturen hoe ze veilig kunnen interveniëren, maar ook hoe ze zelf vormingen kunnen opzetten voor organisaties in de stad of gemeente.

Vanuit de regierol staan lokale besturen in voor een actieve werking van hun Lokale Integrale Veiligheidscel (LIVC R). Dat houdt in dat het LIVC R bij voorkeur minstens 8-wekelijks samenkomt voor casusbesprekingen. Om signalen tijdig te detecteren, zetten lokale besturen intensief in op het opbouwen en behouden van een ruim lokaal netwerk. Lees alles over LIVC R-werking op deze pagina.

Wanneer een lokaal bestuur een signaal van gewelddadige radicalisering ontvangt, dan is het belangrijk om een juiste inschatting te maken. Is er werkelijk sprake van gewelddadige radicalisering of gaat het om iets anders? Zeker bij complexe casussen is het mogelijk datde gangbare partners rond de LIVC R-tafel niet eens zijn hierover. Dan is een advies over concrete casussen of het uitvoeren van risicotaxaties een meerwaarde.

• Nexus biedt telefonisch of digitaal consultaties aan voor organisatoren en deelnemers van het LIVC R over concrete (potentiële) casussen in de gemeente of stad. Zij kunnen op vraag ook deelnemen aan de LIVC R en een risico-inschatting doen op basis van gesprekken met de (geradicaliseerde) burger.

• Ceapire woont LIVC R-vergaderingen bij en verleent advies op maat over lopende of nieuwe casussen. Lokale besturenkunnen telefonisch of via mail advies vragen over lopende of potentiële nieuwe casussen. Op basis van gesprekken met de mogelijke geradicaliseerde personen doet Ceapire aan risico-inschatting.

Indien het LIVC R, op basis van risicotaxatie, vaststelt dat een burger ‘gewelddadig geradicaliseerd’ is, moet de gemeente zorgen voor een disengagementtraject. Dit traject heeft als doel dat de geradicaliseerde burger het gebruik van geweld afzweert. De burger kan m.a.w. nog wel radicale standpunten hebben, maar is niet langer bereid daarvoor geweld te gebruiken.

• Nexus heeft een concreet begeleidingsaanbod voor (potentieel) gewelddadige geradicaliseerde burgers. Het is een aanbod op maat van de ingeschatte noden en kan variëren van methodische aanpak, intensiteit en duur. Nexus biedt dit aan in de woonplaats van de betrokken LIVC-R cliënt(en).

• Ceapire biedt kortdurende begeleidingstrajecten aan voor (potentieel) gewelddadige geradicaliseerde burgers.

• Nexus biedt eveneens vorming om medewerkers van een lokaal bestuur (die in rechtstreeks contact staan met cliënten) vertrouwd te maken met de eerste stappen van disengagement.

Vlaanderen erkende drie ‘partnerorganisaties voor de beleidsondersteuning en praktijkontwikkeling inzake gewelddadige radicalisering, extremisme, terrorisme en schadelijke polarisatie’. De partnerorganisaties bieden een omvattend aanbod over alle aspecten van de lokale regierol. Lokale besturen kunnen gratis ondersteuning krijgen voor:

• het nemen van initiatieven om schadelijke polarisatie te bestrijden,

• tijdige detectie en opvolging om te voorkomen dat burgers overgaan tot het gebruik van geweld,

• het opzetten van disengagementtrajecten voor gewelddadig geradicaliseerde burgers,

• het opstarten en verbeteren van de LIVC R-werking.