Kaderdecreet Vlaamse Handhaving

Het kaderdecreet leidt tot gestroomlijnde handhavingsregels op Vlaams niveau. Deze pagina informeert je over de krachtlijnen van het kaderdecreet.

Neem ook zeker eens een kijkje op de webpagina van het kenniscentrum: Kenniscentrum - Kaderdecreet Vlaamse Handhaving - Kenniscentrum - Kaderdecreet Vlaamse Handhaving - Confluence, voor o.a. webinars en veelgestelde vragen.

Voor wie

Je werkt voor een inspectiedienst van de Vlaamse overheid.
Je werkt rond handhavingsbeleid bij een lokaal bestuur of provinciebestuur.
Je werkt bij de politie of voor het Openbaar Ministerie.

Uitgangspunten en voordelen

Het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving is gericht op de stroomlijning van de Vlaamse handhavingsregels, die nu vaak nog verschillen naargelang de sector waarop ze van toepassing zijn.

Vlaamse regelgeving kan het kaderdecreet integraal overnemen of delen ervan uitsluiten als dat nodig is. Dit laat maatwerk toe, waarbij er rekening wordt gehouden met de specifieke opdrachten en context van elke inspectiedienst.

Het Kaderdecreet regelt alle handhavingsregels die binnen de bevoegdheid van Vlaanderen vallen, zowel m.b.t. de gerechtelijke als de bestuurlijke handhaving. De klemtoon ligt op de bestuurlijke handhaving omdat de bevoegdheid van Vlaanderen rond bestuurlijke handhaving het grootste is.

De instap in het kaderdecreet en de daaruit voortvloeiende stroomlijning, heeft een aantal belangrijke voordelen:

Vlaamse inspectiediensten werken beter samen, omdat ze dezelfde regels toepassen;
lokale inspectiediensten worden gemakkelijker materie-overschrijdend georganiseerd;
de handhaving van Vlaamse regelgeving wordt kenbaarder voor handhavingspartners zoals parket en politie;
de burger of de onderneming die het voorwerp vormen van een opsporingsonderzoek of een bestuurlijke sanctie- of herstelprocedure, worden geconfronteerd met eenzelfde set van regels.

Het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving bevat ook regels die de digitalisering van de handhaving van Vlaamse regelgeving voorbereiden. Samen vormen die regels de decretale grondslag van het Vlaams Handhavingsplatform.

Inhoud

Het kaderdecreet bevat onmiddellijk toepasbare procedures voor het volledige handhavingstraject.

Het regelt volgende handhavingsprocessen:

toezicht en opsporing
bestuurlijke sanctionering
het opleggen en uitvoeren van bestuurlijke en gerechtelijke herstelmaatregelen
het opleggen en uitvoeren van bestuurlijke en gerechtelijke beveiligingsmaatregelen

Toezicht heeft tot doel de naleving van Vlaamse regels te controleren, terwijl opsporing specifiek gaat zoeken naar bewijzen van misdrijven of inbreuken i.f.v. de sanctionering ervan. Toezicht en opsporing gebeuren binnen het kaderdecreet met een specifieke set van bestuurlijke toezicht – en opsporingsrechten.

Bestuurlijke sanctionering is gericht op het opleggen van bestuurlijke sancties zoals een bestuurlijke geldboete, en kan zowel betrekking hebben op gedepenaliseerde feiten (inbreuken) als op strafbare feiten die het parket heeft geseponeerd.

Een herstelmaatregel is gericht op het herstel van aangerichte schade. Een voorbeeld is het verplicht herbebossen van een zonder omgevingsvergunning gekapt bos door en op kosten van de overtreder.

Een beveiligingsmaatregel heeft het voorkomen van verdere of toekomstige schade als doel. Een voorbeeld is het onmiddellijk doen staken van een in uitvoering zijnde onvergunde ontbossing, al dan niet met verzegeling van de op het terrein aanwezige machines.

Verhouding met het Kaderdecreet 2019

Het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving 2023 vervangt het Kaderdecreet Bestuurlijke Handhaving van 22 maart 2019. Vanaf de inwerkingtreding van het nieuwe kaderdecreet kan het oude niet meer worden gewijzigd, en is het ook niet meer mogelijk om in het oude kaderdecreet “in te stappen”.

Vlaamse regelgeving die was ingestapt in het kaderdecreet 2019, krijgt drie jaar de tijd om de overstap te maken naar het nieuwe kaderdecreet of in eigen regels te voorzien.

De grootste verschilpunten tussen de kaderdecreten hebben betrekking op herstel, beveiliging en digitalisering. Deze elementen krijgen voor het eerst mee een plaats in het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving.

Instappen in het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving

Het kaderdecreet is niet automatisch van toepassing op bestaande Vlaamse regelgeving. Daarvoor zijn “implementatiedecreten” nodig, die het kaderdecreet volledig of gedeeltelijk van toepassing verklaren op de bestaande regelgeving.

In een implementatiedecreet wordt het handhavingsluik van die bestaande regelgeving aangepast op basis van het kaderdecreet Vlaamse Handhaving. Hierdoor kunnen grote delen van de oorspronkelijke regelgeving worden geschrapt. Anderzijds kan ook punctueel van het Kaderdecreet worden afgeweken, waar dat nodig is.

Via een eerste algemeen implementatiedecreet (ID) werd meteen een belangrijk pakket van Vlaamse regelgeving onder het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving gebracht.

Het algemeen implementatiedecreet dateert van 26 april 2024. Het is gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad op 17 juni 2024, en treedt in werking op 1 april 2026.

Het eerste algemeen implementatiedecreet regelt de instap van volgende Vlaamse regelgeving. Via de hyperlinks kan je de gecoördineerde versies van de decreten terugvinden zoals ze zullen gelden vanaf 1 april 2026:

De bijhorende uitvoeringsbesluiten, waarbij bv. de aanstelling, de opleiding en specifieke bevoegdheden van toezichthouders worden geregeld, traden intussen ook allemaal in werking op 1 april 2026. Het gaat met name over het Omgevingshandhavingsbesluit (voor DABM en VCRO), het Onroerenderfgoedbesluit, het Varenderfgoedbesluit, het Logieshandhavingsbesluit en het DIHB-handhavingsbesluit.

Ondertussen werd er reeds een tweede algemeen implementatiedecreet definitief goedgekeurd door de Vlaamse Regering. Dit tweede algemeen implementatiedecreet regelt de instap in het KVH van het Topstukkendecreet, het KLIP-decreet, de Vlaamse Codex Wonen en het Scheepvaartdecreet. Ook de bijhorende uitvoeringsbesluiten zijn in opmaak.

Daarnaast werd de instap van een reeks losse decreten buiten het kader van een algemeen implementatiedecreet geregeld. Het gaat met name om het het decreet over e-boeken en bijbehorende software, het decreet houdende de justitiehuizen en de juridische eerstelijnsbijstand, het decreet houdende het terugkommoment in het kader van de rijopleiding categorie B en het decreet over het Professioneel Rijonderricht. Voor wat betreft het decreet houdende de justitiehuizen en de juridische eerstelijnsbijstand werd ook reeds het bijhorende uitvoeringsbesluit goedgekeurd (zie link). Ondertussen wordt ook voor het nieuwe Wapenhandeldecreet en het nieuwe decreet bijzonder wegtransport de instap voorbereid, buiten het kader van een algemeen implementatiedecreet.

Tot slot werden ook nieuwe gesprekken opgestart met potentiële instappers in een derde algemeen implementatiedecreet.

Op het principe dat het kaderdecreet maar van toepassing wordt na het inschrijven van een implementatiebepaling, bestaan een beperkt aantal uitzonderingen, die principieel van toepassing zijn op het geheel van de Vlaamse regelgeving.

Het kaderdecreet is direct toepasbaar voor:

het verzamelen van gerechtelijke uitspraken in de arrestendatabank.
de bepalingen m.b.t. het Vlaams Handhavingsplatform, voor zover geactiveerd door een Besluit van de Vlaamse Regering voor de betreffende Vlaamse regelgeving.
het gebruik van de toezichtsrechten van de Vlaamse inspectiediensten door het Europees bureau voor fraudebestrijding (OLAF)

Motiveringsplicht bij het aannemen van nieuwe handhavingsregels of het wijzigen van bestaande regels

Het kaderdecreet Vlaamse handhaving bevat een standaardregeling voor de handhaving van Vlaamse regelgeving. In de memorie van toelichting bij nieuwe Vlaamse ontwerpdecreten moet dan ook worden vermeld of die standaardregeling uit het kaderdecreet zal worden gebruikt of niet. Er is een motivatieverplichting als er wordt afgeweken van het kaderdecreet. Lees meer in de omzendbrief ‘Beleids- en regelgevingsprocessen’ van 17 mei 2019.