De Vlaamse Regering streeft naar een werkzaamheidsgraad van 80%. Om die ambitie te realiseren, is het essentieel om ook personen met gezondheidsuitdagingen beter te ondersteunen in hun re-integratie naar werk. In dat kader werd in 2023 een oproep gelanceerd om deze doelgroep vindplaatsgericht en outreachend te bereiken. Dat houdt in dat informatie over werk wordt aangeboden in welzijns- en zorgsettings (vindplaatsen) waar de doelgroep aanwezig is en zich vertrouwd voelt. Op die manier trachtte de oproep personen te bereiken die moeilijk bereikt worden via reguliere acties, maar ook zorgprofessionals die een sleutelrol spelen in het bespreekbaar maken van werk. Er gingen acht projecten van start verspreid over Vlaanderen. De projecten worden uitgevoerd door Werkschakel (samenwerking tussen emino en GTB), Web Werkt, Job Assist en Netwerk Geestelijke Gezondheidszorg. De projecten lopen van 1 februari 2024 tot 31 december 2025 en hebben als jaarlijks gezamenlijk doel om minstens 4.000 extra personen met gezondheidsuitdagingen toe te leiden naar VDAB.

In diverse welzijns- of zorgsettings of vindplaatsen (vb. ziekenhuizen, wijkgezondheidscentra, psychiatrische instellingen en eerstelijnspraktijken) informeren, sensibiliseren en motiveren coaches werk personen met gezondheidsuitdagingen over hun re-integratie of terugkeer naar werk. De coaches werk werken hiervoor samen met de zorgprofessionals aanwezig op de vindplaats. In sommige gevallen wordt een zorgprofessional vanuit de vindplaats, de zogenaamde coach zorg, hier ook vanuit het project financieel voor ondersteund.

Het evaluatieonderzoek werd opgezet en uitgevoerd door de studiedienst van het Departement Werk, Economie, Wetenschap, Innovatie en Sociale Economie (WEWIS). Het doel van het onderzoek was om beleidsgerichte inzichten te verzamelen over de werking, effectiviteit en toekomstmogelijkheden van de vindplaatsgerichte en outreachende dienstverlening rond het thema werk voor personen met gezondheidsuitdagingen en zorgprofessionals.

De evaluatie liep van juli 2024 tot september 2025 en werd uitgewerkt via een casestudie design met zowel kwalitatieve als kwantitatieve gegevens. Informatie werd verzameld op zes vindplaatsen via semigestructureerde interviews met de coaches werk, coach zorg en projectcoördinatoren en via groepsgesprekken met zorgprofessionals en personen die binnen de projecten instaan voor de rekrutering van vindplaatsen. Daarnaast werd een online bevraging uitgevoerd bij 63 cliënten uit de einddoelgroep en werden de monitoringsgegevens van de projecten geanalyseerd.

1. Drempels en noden bij cliënten

Personen met gezondheidsuitdagingen ervaren uiteenlopende drempels bij hun terugkeer naar werk:

• Drempels gelinkt aan arbeidsmarkt en werkomgeving zoals gebrek aan werkplekaanpassingen en ondersteuning werkgever, gebrek aan flexibele werkoplossingen en complexe administratie bij werkhervatting, stigma en attitudes op de werkvloer.
• Psychologisch drempels zoals (faal)angst, onzekerheid, schaamte, zelfstigmatisering en gebrek aan vertrouwen in instanties.
• Situationele drempels waaronder problemen met mobiliteit, kinderopvang en huisvesting.
• Socio-economisch: gebrek aan participatie aan levenslang leren en tijdige aandacht voor heroriëntatie/leernoden, leeftijdsgebonden uitdagingen (vb. anciënniteit) en financiële onzekerheid.
• Sociaal-maatschappelijk: stigma rond ziekte, vooral bij personen met psychische aandoeningen en de moeilijke balans tussen werk, zorg en privé in een veeleisende samenleving.

2. Drempels bij zorgprofessionals

Zorgprofessionals willen hun cliënten ondersteunen richting werk, maar botsen op een gebrek aan kennis over re-integratie en regelgeving. Daarnaast ervaren ze tijdsdruk en beperkte ruimte tijdens consultaties om de vragen van cliënten inzake werk te verhelderen en bespreken. Ook de samenwerking en uitwisseling met instanties die een rol opnemen in re-integratie en activering zoals VDAB, mutualiteiten en arbeidsartsen wordt door zorgprofessionals als uitdagend ervaren. Tot slot geven ze aan moeite te ervaren met de spanning tussen hun rol als zorgverlener enerzijds en activeringsverantwoordelijke anderzijds.

3. Rol van de coach werk

De coach werk geeft uitvoering aan de dienstverlening op de vindplaatsen. Deze bestaat hoofdzakelijk uit individuele gesprekken en infosessies voor cliënten en/of zorgprofessionals. In de acties richting de einddoelgroep komen een brede waaier aan vragen over werk aan bod. De coach werk neemt tijd om de vragen te verhelderen, om vervolgens duidelijke informatie op maat van de cliënt te verstrekken. Coaches werk benadrukken de vrijblijvendheid van de dienstverlening, maar sensibiliseren cliënten via waarderende gesprekvoering en het inzetten op psychologische basisbehoeften (autonomie, competenties en verbondenheid) omtrent de mogelijke (tussen)stappen richting werk. Waar nodig bieden coaches werk ook praktische ondersteuning in het kader van bijvoorbeeld de inschrijving bij VDAB, de doorverwijzing naar een terug-naar-werk coördinator of andere administratie gelinkt aan arbeidsongeschiktheid. Het merendeel van de dienstverlening wordt georganiseerd op vaste momenten en plekken op de vindplaats wat door zowel zorgprofessionals als cliënten als laagdrempelig wordt ervaren. Terugkoppeling naar zorgprofessionals versterkt de samenwerking en faciliteert een betere inbedding in het zorgtraject.

4. Bereik en effecten

In 2024 bereikten de projecten 4.232 personen met een gezondheidsuitdaging via individuele acties en 3.839 via groepssessies. De doelgroep werd binnen de projecten breed gedefinieerd waardoor diverse profielen van personen met gezondheidsuitdagingen werden bereikt. Onder hen waren heel wat personen met een afstand tot de arbeidsmarkt omwille van langdurige arbeidsongeschiktheid, maar eveneens personen die zich in een kwetsbare positie bevonden in hun huidige loopbaan.

Van de individueel bereikte personen werd ongeveer 60% vermoedelijk ingeschreven bij VDAB, hervatte 16% het werk, startte 7% vrijwilligerswerk en vatte 4% een opleiding aan. Naast deze concrete (tussen)stappen richting werk rapporteerden cliënten ook meer inzicht in hun mogelijkheden, verhoogde motivatie en zelfvertrouwen en een positieve impact op hun welzijn en herstelproces. Cliënten waarderen de coach werk sterk: de gemiddelde tevredenheidsscore is 8,9/10. Ze voelen zich gehoord, gesteund en beter geïnformeerd.

5. Samenwerking op de vindplaats

Een goede samenwerking tussen coach werk en zorgprofessionals is cruciaal. In vindplaatsen waar de coach werk deel uitmaakt van het team, is het draagvlak groter en verloopt de toeleiding vlotter. Terugkoppeling en gezamenlijke visievorming versterken de integratie van werk in het zorgtraject.

Deze evaluatie toont aan dat vindplaatsgericht en outreachend werken een waardevolle aanvulling is op bestaande re-integratieaanpakken. De coach werk slaagt erin om werk bespreekbaar te maken in een vertrouwde zorgomgeving, drempels weg te nemen en cliënten te motiveren tot actie. Ook zorgprofessionals ervaren meer ondersteuning en tijdswinst.

Er zijn echter ook uitdagingen: de beperkte looptijd van de projecten, de onzekerheid over continuering, regelgeving en onduidelijkheden rond gegevensdeling, monitoring en rolverdeling tussen de coach werk, VDAB en mutualiteiten. Kortom: deze aanpak werkt, maar vraagt een meer structurele verankering, duidelijke rolafspraken en voldoende middelen. Zonder continuïteit dreigt de opgebouwde expertise verloren te gaan.

We formuleren op basis van de inzichten uit de evaluatie onderstaande aanbevelingen voor de toekomstige aanpak inzake activering en re-integratie van personen met gezondheidsuitdagingen in de Vlaamse context.

Voor de Vlaamse en Federale overheid

1. Waarborg continuïteit en duurzaamheid van de (impact van de) outreachende en vindplaatsgerichte dienstverlening
2. Ontwikkel een samenwerkingskader met duidelijke afspraken over rollen, gegevensdeling en mandaten
3. Verbeter de communicatie over en de beeldvorming van publieke dienstverlening (onder meer van VDAB en mutualiteiten) voor cliënten en zorgprofessionals

Voor projectorganisaties en coaches werk

4. Bouw duurzame samenwerking uit met de vindplaatsen op maat van de vindplaats én de doelgroep
5. Houd de dienstverlening kosteloos, vrijblijvend en laagdrempelig voor cliënten en zorgprofessionals
6. Behoud en versterk waar nodig de expertise van de coaches werk in functie van kwalitatieve dienstverlening en blijf inzetten op autonome motivatie van de cliënten

Voor welzijns-en zorgsettings en de betrokken zorgprofessionals

7. Ontwikkel een gedeelde visie rond werk in de welzijns- en zorgsetting en versterk de bekendheid en het draagvlak voor de dienstverlening

Voor verder (evaluatie)onderzoek

8. Onderzoek de mogelijkheden voor een meer structurele integratie van de outreachende en vindplaatsgerichte dienstverlening in functie van activering voor personen met gezondheidsuitdagingen in de Vlaamse context
9. Analyseer de impact van beleidswijzigingen inzake activering en re-integratie op cliënten en zorgprofessionals
10. Onderzoek de langetermijnimpact van toeleiding naar VDAB en haalbare tussenstappen (zoals bijvoorbeeld vrijwilligerswerk) op duurzame tewerkstelling, arbeidsongeschiktheid en herval voor personen met gezondheidsuitdagingen.

Evaluatie oproep vindplaatsgericht en outreachend bereiken van personen met gezondheidsuitdagingen in welzijns- en zorgsettings