Evaluatie Verkeersveiligheidsplan Vlaanderen 2021-2025
In 2025 liet het Departement Mobiliteit en Openbare Werken een grondige evaluatiestudie uitvoeren van het Verkeersveiligheidsplan Vlaanderen 2021‑2025.
Deze studie combineert een internationale benchmark met een effectevaluatie van verkeersveiligheidsmaatregelen, om na te gaan wat werkt en waar Vlaanderen kan bijsturen. De bevindingen vormen een belangrijke basis voor de verdere uitbouw van een toekomstgericht en effectief verkeersveiligheidsbeleid.
De in de loop van 2025 door Transport & Mobility Leuven, in opdracht van het Departement Mobiliteit en Openbare Werken, uitgevoerde evaluatiestudie van het Verkeersveiligheidsplan Vlaanderen 2021-2025 omvat twee hoofdonderdelen:
- Een benchmarkstudie waarin het Verkeersveiligheidsplan Vlaanderen vergeleken werd met verkeersveiligheidsplannen (of gelijkwaardige beleidsdocumenten) uit andere regio’s/landen.
- Een effectevaluatie van een set van 30 verkeersveiligheidsmaatregelen, zowel maatregelen uit het Verkeersveiligheidsplan Vlaanderen 2021-2025, alsook een aantal nieuwe, mogelijk te nemen maatregelen. Voor iedere maatregel werd een maatregelenfiche opgesteld waarin de belangrijkste wetenschappelijke evidentie rond de effectiviteit van de maatregel is opgenomen. Waar mogelijk werd ook een effectberekening gemaakt van zowel het aantal vermeden ongevallen als slachtoffers.
Op deze manier wilden we ook maximaal rekening houden met de geleerde lessen uit de opmaak en uitvoering van het vorige verkeersveiligheidsplan.
Benchmarking van de verkeersveiligheidsplanning in Vlaanderen met andere landen en regio’s
Doel
De benchmarkstudie had tot doel om het Vlaamse Verkeersveiligheidsplan 2021-2025 te vergelijken met verkeersveiligheidsplannen uit dertien andere regio’s en landen waaronder de andere regio’s in België, de federale overheid, de buurlanden Nederland, Frankrijk en Duitsland, en koplopers zoals Zweden, het Verenigd Koninkrijk en Denemarken. Doel was vooral om de aanpak van de planning elders te vergelijken met de aanpak in Vlaanderen en daaruit lessen te trekken.
Thema’s
De initiële gegevensverzameling gebeurde via een systematische online zoektocht naar beschikbare verkeersveiligheidsplannen. Vervolgens werd per land een voorlopig document opgesteld, ingedeeld in een aantal thematische domeinen, dat vervolgens gevalideerd werd door lokale experts. Thema’s daarin waren de analyse van verkeersveiligheid, de rol van onderzoek en monitoring, de beleidsvisie en doelstellingen, het gebruik van kernprestatie-indicatoren (KPI’s), de geplande of reeds geïmplementeerde maatregelen en de governance-structuren. Sommige landen werden op al deze domeinen beoordeeld, andere op een deel.
Kernvragen
De gevalideerde informatie vormde de basis voor de eigenlijke benchmarkanalyse, waarin per thema drie kernvragen werden beantwoord:
- Wat is de typische aanpak in de meeste landen?
- Wat zijn originele of afwijkende praktijken?
- Hoe positioneert Vlaanderen zich ten opzichte van de anderen?
Effectevaluatie
Doel
De effectevaluatie had een dubbel doel:
- De effectiviteit nagaan van een selectie van verkeersveiligheidsmaatregelen die opgenomen waren in het Verkeersveiligheidsplan Vlaanderen 2021-2025.
- Het verkeersveiligheidspotentieel inschatten van een selectie van mogelijke verkeersveiligheidsmaatregelen voor het Verkeersveiligheidsplan Vlaanderen 2026-2030.
In overleg met de begeleidende stuurgroep, werd een lijst van 30 verkeersveiligheidsmaatregelen geselecteerd.
Indeling
De 30 maatregelen werden vervolgens beoordeeld op hun effect op de verkeersveiligheid, ingedeeld in vier categorieën:
- Bewezen gunstig
- Waarschijnlijk gunstig
- Onduidelijk
- Vermoedelijk geen effect
Bovendien werd voor zoveel mogelijk maatregelen een kwantitatieve effectevaluatie uitgevoerd. 20 van de 30 onderzochte maatregelen maakten deel uit van het Verkeersveiligheidsplan Vlaanderen 2021-2025. Er kon een effect berekend worden voor 15 van deze 20 maatregelen.
Resultaten
Effectiviteit
De zes meest effectieve maatregelen besparen elk minstens vijf mensenlevens in de periode 2021-2030. Drie van deze zes maatregelen hebben te maken met ingrepen in de weginfrastructuur op Vlaamse gewestwegen: het herinrichten van gevaarlijke punten, aanleggen van fietsvoorzieningen en installeren van conflictvrije verkeerslichtenregelingen. Twee andere maatregelen hebben te maken met handhaving: trajectcontroles op gewestwegen en een verhoging van het aantal controles op rijden onder invloed. Tot slot is ook het installeren van geavanceerde rijhulpsystemen (ADAS) in voertuigen betekenisvol.Verkeersveiligheidspotentieel
Vervolgens werd gekeken naar de effecten van maatregelen die in de loop van de volgende jaren kunnen worden toegepast. In totaal kon een effect berekend worden voor 21 van de 30 maatregelen.
Voor tien maatregelen is er een te verwachten effect van minstens vijf vermeden doden in de periode 2026-2030. Vijf van deze maatregelen hebben te maken met regelgeving, twee met handhaving, twee met infrastructuur en één met sensibilisering.
In het algemeen geldt dat maatregelen met beperkte effecten op het aantal vermeden slachtoffers toch nuttig kunnen zijn, bijvoorbeeld indien ze tegen een lage kostprijs kunnen worden uitgevoerd.
De gevonden cijfers zijn gebaseerd op de best beschikbare informatie zoals in de literatuur wordt gevonden. Ze houden enkel rekening met de effecten op de verkeersveiligheid en dus niet met bijvoorbeeld kosten of maatschappelijk draagvlak.
Aanbevelingen
Op basis van de resultaten uit de beide onderdelen werden volgende aanbevelingen geformuleerd:
De betekenis en de inhoud van een veilige systeemaanpak voor Vlaanderen preciseren en concretiseren in het nieuwe verkeersveiligheidsplan.
Impact van maatregelen zo precies mogelijk inschatten vooraleer deze worden genomen.
De invoering van maatregelen monitoren, onder meer via een jaarlijkse voortgangsrapportering zoals dit de afgelopen jaren reeds gebeurde.
Effecten van maatregelen evalueren een tijd nadat deze werden ingevoerd. Evaluaties zouden best zowel kijken naar de resulterende effecten op de verkeersveiligheid (uitkomstevaluaties) als naar de manier waarop de toepassing van de maatregel verloopt (procesevaluaties).
Voor een aantal van de reeds genomen of voorgestelde maatregelen, is het verkeersveiligheidseffect op dit moment onduidelijk. Voor deze maatregelen is bijkomend onderzoek in het algemeen wenselijk.
In het kader van deze evaluatiestudie kon uiteindelijk voor 30 maatregelen een effectevaluatie worden opgemaakt. Zeker indien andere maatregelen of varianten op maatregelen zouden overwogen worden, is het aan te bevelen een zo nauwkeurig mogelijke schatting uit te voeren van de potentiële impact.