Ook op beleidsniveau klinkt dezelfde boodschap. “Steden en gemeenten moeten opnieuw een spons worden”, stelt Wendy Francken, directeur bij VLARIO. “Water moet infiltreren, ter plaatse blijven en pas in laatste instantie vertraagd afgevoerd worden. Steden en gemeenten zonder zo’n sponswerking lopen een groter risico bij de klimaatwijziging. Die risico’s beperken we door ruimte te geven aan water.”

Resultaat van een duidelijke langetermijnvisie

Mechelen bouwt voort op een jarenlange inzet. Innovatieve projecten en consequente beleidskeuzes versterken elkaar. “Het klimaatadaptief maken van Mechelen is geleidelijk gegroeid”, legt Winderickx uit. “Enerzijds via projecten met subsidies, waarin we konden experimenteren met natuurgebaseerde oplossingen. Anderzijds hebben we een stadsbestuur dat de waarde van klimaatadaptatie ziet en daar consequent op blijft inzetten.”

Een van de belangrijkste projecten was het Interreg-project Water Resilient Cities. Winderickx: “Dat project werkte als katalysator. We verwijderden onder andere een parking boven de Dijle ter hoogte van de Thomas More Hogeschool. De rivier kreeg opnieuw ruimte en er kwam groen bij, waardoor het een heel mooie plek is geworden. Onze inwoners waren heel opgetogen over de nieuwe site, en zo heeft deze ingreep het draagvlak versterkt. Het gaf vertrouwen om verder te gaan op die weg.”

Wetlands en stedelijke ingrepen versterken elkaar

Naast ingrepen in de stad speelt ook het buitengebied een belangrijke rol. Dat blijkt uit het LIFE-project Wetlands4Cities. “Naast de klimaatadaptieve heraanleg van straten herstellen we samen met Natuurpunt en de Vlaamse Milieumaatschappij 320 hectare wetlands rond de stad”, duidt Winderickx. Die inspanningen leverden een belangrijke internationale erkenning op. “We ontvingen mede hierdoor het Ramsar Urban Wetland City-label. Dat zette vervolgens weer nieuwe stappen in gang.”

Volgens Wantens is de koppeling tussen stad of gemeente en wat eromheen ligt essentieel. “Het is belangrijk om ook het buitengebied te betrekken”, stelt hij. “Natuurgebieden en open ruimte rond steden en dorpskernen zorgen in de zomer voor afkoeling en helpen bij hevige regenval om wateroverlast te voorkomen.”

Naar een groenblauwe stadsstructuur

Ook in de Mechelse binnenstad krijgt water opnieuw een zichtbare rol. Het EU-project Masterplan Binnendijle vormt daar een sterk voorbeeld van. “De bedoeling is om die blauwe as door de stad om te vormen tot een groenblauwe corridor, met aandacht voor de mens, natuur en biodiversiteit”, zegt Winderickx. Meer toegang tot water en meer groen versterken de beleving van de stad.

Investeren in een bredere lange termijnwaarde

Sponsmaatregelen leveren niet alleen ecologische winst op. Ze blijken ook economisch interessant. “Onderzoek toont aan dat investeringen in sponsmaatregelen op lange termijn efficiënter en goedkoper zijn dan harde infrastructuur”, stelt Francken. “Het is dus geen kost, maar een maatschappelijke meerwaarde. Dat vraagt een andere manier van denken: water moet het uitgangspunt zijn in elk ontwerp, niet iets waar pas achteraf rekening mee gehouden wordt.”

Die visie vertaalt zich ook in het ontwerpproces. Steijnen: “We starten niet langer vanuit verharding in functie van de mobiliteit. De centrale vraag is: waar kunnen we ruimte geven aan water en groen?”

Een aangename stad die werkt zonder dat je het merkt

Veel ingrepen blijven onzichtbaar voor bewoners. Toch maken ze een groot verschil in het dagelijks leven. “Als het goed gebeurt, merken mensen dat nauwelijks”, zegt Winderickx. “Water infiltreert of wordt vertraagd afgevoerd. Bomen zorgen voor verkoeling. Mensen staan daar niet altijd bij stil. Wat telt, is dat de stad aangenaam aanvoelt. Dat mensen denken: dit is een mooie plek, hier hoor je vogels, hier is het fijn om te zijn.”

Op weg naar een netwerk van sponssteden

Mechelen geeft alvast het goede voorbeeld. Maar de ambitie van het label Sponsgemeente reikt verder dan één stad. Wantens: “Een jury zal binnenkort inzendingen beoordelen en vanaf 2027 de eerste Sponsgemeenten aanduiden. Er komen verschillende niveaus, van een basislabel tot meer ambitieuze trajecten. De erkenning geldt telkens vier jaar.”

Zo groeit in Vlaanderen een nieuw netwerk van groenblauwe steden en gemeenten die kennis delen en elkaar versterken, een noodzakelijke stap in de overgang naar klimaatrobuuste omgevingen. Mechelen toont dat die omslag geen toekomstbeeld meer is. Wie vandaag inzet op water en groen als structurerende dragers, bouwt aan een stad of gemeente die bestand is tegen morgen én aantrekkelijk blijft voor iedereen die er leeft, werkt en verblijft.