Auteursrechten beschermen de maker van een creatief en origineel werk wanneer anderen dat werk gebruiken of reproduceren. In een onderwijsinstelling kom je daar onvermijdelijk mee in aanraking.
Voor wie?
Deze pagina is voor alle onderwijsniveaus.
Over auteursrechten
Auteursrechten in de les
Het is toegestaan om een les te illustreren met werken waarop de les betrekking heeft, zoals filmfragmenten tijdens een les filmgeschiedenis. Hetzelfde geldt onder bepaalde voorwaarden voor online- of afstandsonderwijs.
Je mag in de klas ter illustratie van je lessen:
- Een liedje afspelen
- Een gedicht voordragen
- Een songtekst analyseren en er kopieën van maken
- Een theatervoorstelling naspelen
- Prenten afdrukken en tonen
- Een fragment uit een boek kopiëren
- Een film vertonen
- ...
Maar je mag geen afbreuk doen aan de normale exploitatie van een werk. Je mag bijvoorbeeld de aankoop van een boek niet vervangen door het te kopiëren.
Cursussen en lesmateriaal
Gebruik je afbeeldingen op je werkbladen of in een zelfgemaakte cursus? Dat kan geen kwaad zolang je het materiaal alleen voor je leerlingen en niet voor commerciële doeleinden gebruikt.
Sommige beelden zijn zodanig beschermd dat je ze nooit mag gebruiken zonder toestemming.
Goed om weten:
- Voor materiaal dat je online wil delen zoals op Smartschool en KlasCement, moet je auteursrechtvrije afbeeldingen gebruiken en de bron vermelden. Meer info: KlasCement - Gratis afbeeldingen voor je lesmateriaal(opent in nieuw venster) of Auteursrechten op het internet | FOD Economie(opent in nieuw venster)
- Laat je een uitgeverij je cursus uitgeven, dan moet je altijd toestemming vragen en eventueel een vergoeding betalen.
- Maak je een cursus in opdracht van de onderwijsinstelling, dan wordt deze als werkgever automatisch eigenaar en heeft die er dus auteursrechten over. Ontwerp je op eigen initiatief een cursus, dan heb jij de auteursrechten.
Activiteiten en evenementen
Organiseer je een playbackshow, talentenavond, zangwedstrijd, … en vraag je daar inkomgeld voor? Dan moet je een bijdrage betalen aan de beheersvennootschap SABAM, en als je liedjes afspeelt ook een billijke vergoeding. Ook voor de achtergrondmuziek op een eetfestijn moet je een bijdrage betalen.
Spelen de leerlingen een bestaande toneelvoorstelling waar je alleen personeel, leerlingen en ouders voor uitnodigt, met gratis toegang? Dan hoef je niets te betalen.
Publiek examen
Op een publiek examen is het toegestaan om een beschermd werk uit te voeren, zonder dat de leerling of de school daar een vergoeding voor moet betalen.
Zolang de toegang tot het examen kosteloos is en het examen dient als beoordeling om een diploma of getuigschrift te verlenen, is er geen probleem.
Online
Let op met kopieën van afbeeldingen, liedjes, gedichten, filmpjes … op een website:
- Gebruik je beschermd werk van een auteur of uitgeverij, dan heb je eerst toestemming nodig.
- Voor originele werken door leerlingen, studenten of cursisten in de les gemaakt, is het de onderwijsinstelling die beslist.
Wil je foto’s van leerlingen, studenten, cursisten of ouders maken en publiceren? Vraag toestemming. Dat kan bijvoorbeeld in je (school)reglement. Het recht op afbeelding vloeit voort uit de regelgeving ter bescherming van het privéleven.
Reprobel, Sabam, SEMU en billijke vergoeding
Reprobel, Sabam en SEMU zijn beheersvennootschappen(opent in nieuw venster) die vergoedingen namens de auteurs innen, ook als hun toestemming niet vereist is. Het gaat over vergoedingen voor kopieën, uitzendingen en uitvoeringen waartegen de auteurs of tussenpersonen zich niet kunnen verzetten:
- Vergoeding voor de privékopie: voor auteurs, uitvoerende kunstenaars, producenten en uitgevers bij kopieën van hun werken en prestaties die voor privédoeleinden worden gemaakt
- Reprografievergoeding: voor auteurs en uitgevers bij de reproductie van werk dat op papier of soortgelijke dragers is vastgelegd wanneer dit kopiëren gebeurt voor privégebruik of ter illustratie bij onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek
- Billijke vergoeding: voor uitvoerende kunstenaars en producenten bij radio-uitzendingen en publieke uitvoeringen van hun werken en prestaties
- Vergoeding voor openbare uitlening: voor auteurs en uitgevers bij de openbare uitlening van hun werken
Creative Commons en vrij gebruik
Naast de wettelijke regelingen bestaat er een ander systeem voor een algemeen gebruiksrecht van een werk: Creative Commons. Heel wat auteurs publiceren teksten, foto’s, afbeeldingen, filmpjes onder een Creative Commons-licentie. De auteurs staan zo toe dat anderen hun werk delen, gebruiken of erop voortbouwen.
Als auteur kies je zelf binnen een aantal categorieën onder welke standaardvoorwaarden anderen je werk mogen gebruiken.
AI en auteursrecht
De output die generatieve artificiële intelligentie (AI) oplevert, is gebaseerd op bestaande werken. Bronnen die openbaar toegankelijk zijn, worden zonder bronvermelding of toestemming gebruikt als trainingsdata en worden gebruikt om tot output te komen. Daardoor is het mogelijk is dat deze output auteursrechtinbreuk pleegt. Het risico wordt groter wanneer gebruikers er met prompts op aansturen om de output te laten lijken op bestaand werk.
Een aantal adviezen bij het gebruik van generatieve AI:
- Controleer in de mate van het mogelijke of de output bestaande inhoud bevat die aan auteursrecht of intellectuele eigendomsrechten onderhevig is. Twijfel je? Gebruik de gegenereerde inhoud dan niet, of wijzig hem genoeg om hem als nieuwe inhoud te kunnen beschouwen.
- Verzeker je ervan dat je de nodige toestemmingen hebt voor het reproduceren, aanpassen of publiceren van materiaal van derden en dat de inhoud niet in strijd is met de wetten op intellectueel eigendom.
- Als je foto’s of afbeeldingen gegenereerd hebt met behulp van generatieve AI, vermeld dit duidelijk bij de foto of afbeelding en vermeld het gebruikte generatieve AI-systeem.