PFAS in oppervlaktewater, grondwater en drinkwater
Metingen van de Vlaamse Milieumaatschappij tonen aan dat PFAS wijdverspreid is in het oppervlaktewater en dat de milieukwaliteitsnormen op de meeste meetplaatsen worden overschreden. De Vlaamse overheid geeft uit voorzorg al jaren 2 adviezen.
Uit de resultaten van het drinkwater van 2024 blijkt dat het water voor 99,9% voldoet aan de Europese norm voor ‘totale som PFAS’ en ‘som 20 PFAS’.
Bij een onderzoek naar diffuse PFAS-verspreiding in het ondiepe freatische grondwater stelde de VMM op verschillende locaties in heel Vlaanderen PFAS vast. Er zijn ook locaties waar geen PFAS werd vastgesteld.
Grondwater
Oppervlaktewater
Adviezen
- Eet geen zelf gevangen vis, omwille van de hoge concentraties kwik, pcb’s en dioxines. Dit staat dus los van de eventuele aanwezigheid van PFOS in het water of in de vis.
- Zwem niet in onbevaarbare waterlopen, omdat die niet zijn ingericht als zwemwater. De zwemwaterkwaliteit wordt niet getest, er kan meer stroming zijn dan verwacht, er kunnen voorwerpen op de bodem liggen… In bevaarbare waterlopen is zwemmen verboden.
Metingen
Om de 3 jaar worden op 40 plaatsen in Vlaanderen de PFOS-waarden in vissen en oppervlaktewater gemeten.
Dit zorgt voor een representatief beeld van de aanwezigheid van PFOS in het Vlaamse oppervlaktewater, maar zegt niets over welke meetplaats het best of het slechtst scoort, over wat de bron van de vervuiling is of over de eventuele impact op de gezondheid. Daar zijn andere parameters en bijkomend onderzoek voor nodig.
De metingen geven alleen een beeld van de chemische toestand van het oppervlaktewater.
Uit de metingen blijkt dat het gemiddelde PFOS-gehalte in beken, rivieren en kanalen zo goed als overal boven de milieunormen piekt. Meer informatie vindt u via het Geoloket Waterkwaliteit (Vlaamse Milieumaatschappij)(opent in nieuw venster).
Drinkwater en drinkwaterbronnen
Eind 2020 werd de herziening van de Europese drinkwaterrichtlijn goedgekeurd. Die werd in januari 2023 omgezet in Vlaamse wetgeving. De normen in die richtlijn liggen op:
- 100 nanogram PFAS per liter voor de som van per- en polyfluoralkylstoffen die risicovol worden gezien voor water bestemd voor menselijke consumptie: ‘som PFAS’
- 500 nanogram PFAS per liter voor de som van alle PFAS: ‘PFAS-totaal’.
Bronnen drinkwater
In de zomer van 2021 voerden de verschillende waterbedrijven in Vlaanderen op vraag van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) een op risico gebaseerde monitoringscampagne voor PFAS uit. Daarbij werd de volledige keten van bron tot kraan doorgelicht.
De stalen werden getoetst aan de zogenaamde PFAS-20 norm, de norm die Europa voorziet voor het meten van de 20 meest relevante soorten PFAS in het water.
Het ruwwater van de Vlaamse waterbedrijven komt voor ongeveer de helft uit grondwater en de helft uit oppervlaktewater. In de studie van 2021 werden in totaal 98 stalen op oppervlaktewater en 313 stalen op grondwater onderzocht.
Belangrijkste conclusies zijn:
- Bij geen enkele meting in oppervlaktewater is de toetsingswaarde drinkwater (100 nanogram per liter) overschreden. Bij 1 grondwaterwinning werd die toetsingswaarde wel overschreden.
- De gemiddelde concentratie voor alle onderzochte PFAS is lager dan 6,4 ng/l in oppervlaktewater en lager dan 1,3 ng/l voor grondwater.
- De top 5 van meest voorkomende PFAS in oppervlaktewater zijn: PFOA, PFHxA, PFBS, PFPeA en PFHpA. Voor grondwater zijn de meest voorkomende PFAS: PFBS, PFPeA, PFOA, PFHxA en PFOS.
De waterbedrijven garanderen een verdere monitoring van de bronnen waaruit drinkwater wordt geproduceerd.
- VMM-rapport ‘PFAS in de bronnen voor de productie van drinkwater(PDF bestand opent in nieuw venster)’
Drinkwater
Sinds 2023 volgen de waterbedrijven de normen in het drinkwater op. De volgende meetlocaties worden bemonsterd:
- het drinkwater dat aan de klant wordt geleverd: een steekproefsgewijze staalname aan de kraan bij gezinnen en in publieke gebouwen, per leveringsgebied
- het drinkwater in het waternet.
Belangrijkste conclusies van de controles in 2024 zijn:
- Bij 99,9% van de meting in drinkwater (in het waternet of bij de klant) voldeed het water aan de toetsingswaarde voor ‘PFAS totaal’ en de ‘Som PFAS’. Slechts 1 analyse overschreed voor zowel ‘Som PFAS’ als ‘PFAS Totaal’ de norm. Bij herbemonstering werd die overschrijding niet teruggevonden. Ook de norm voor de mediaan (voor zowel Som PFAS als PFAS Totaal) werd overschreden in dat leveringsgebied, omdat er maar 2 metingen beschikbaar zijn.
- De maximale concentratie voor ‘PFAS totaal’ is in alle andere leveringsgebieden lager dan 60% van de norm van 500 ng/l.
- De mediane concentratie voor ‘Som PFAS’ is in alle andere leveringsgebieden lager dan 60% van de norm van 100 ng/l.
De waterbedrijven garanderen de verdere monitoring van het drinkwater.
Meer info
- Rapport van de VMM ‘Kwaliteit van het drinkwater 2024’(opent in nieuw venster)
Beperkte hoeveelheid
Het aandeel van iedere blootstellingsweg (drinkwater, voeding, lucht, bodem) in de totale blootstelling is nog niet volledig duidelijk, maar er wordt door experten aangenomen dat de hoeveelheid PFAS die mensen binnenkrijgen via kraanwater in het algemeen beperkt is in verhouding tot de hoeveelheid PFAS die mensen binnenkrijgen via voeding.
Voorlopige gezondheidskundige advieswaarde voor TFA in drinkwater
Drinkwaterbedrijven in Vlaanderen moeten de aanwezigheid van trifluorazijnzuur (TFA) in drinkwater voortaan structureel meten. Het Departement Zorg van de Vlaamse overheid liet voor de korteketen-PFAS een gezondheidskundige advieswaarde opstellen. De Vlaamse Milieumaatschappij zal die waarde nauw opvolgen als voorzorgswaarde voor drinkwater.
Waarde om gezondheidsrisico’s te beoordelen
Op basis van de huidige wetenschap over de gezondheidseffecten van trifluorazijnzuur (TFA) liet het Departement Zorg een gezondheidskundige advieswaarde voor TFA in drinkwater opstellen. Die werd voorlopig bepaald op 15,6 microgram per liter. De advieswaarde geeft aan vanaf welke dosis mogelijke gezondheidseffecten niet uit te sluiten zijn en is een toetsingswaarde om gezondheidsrisico’s te beoordelen en eventueel normen op te baseren.
Vlaamse drinkwaterbedrijven blijven onder advieswaarde
Op vraag van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) voerden alle drinkwaterbedrijven in Vlaanderen al een oriënterend onderzoek uit naar TFA in drinkwater. Daaruit blijkt dat ze ruim onder de voorlopige gezondheidskundige advieswaarde van 15,6 µg/l blijven.