Wanneer spreken we van 'gemeenschappelijk wonen'?

© Jeroen Van Looy
  • Een gebouw of gebouwencomplex dat wonen als hoofdfunctie heeft
  • en bestaat uit meerdere woongelegenheden
  • waarbij minimaal 2 huishoudens
  • op vrijwillige basis minimaal 1 leefruimte delen
  • en daarnaast over minimaal 1 eigen private leefruimte beschikken
  • en de bewoners gezamenlijk instaan voor het beheer.

Het delen van een leefruimte (bv. keuken, eetkamer, woonkamer, badkamer) is een belangrijke factor. Bij een klassiek appartement of meergezinswoning delen de gezinnen geen leefruimte, enkel de gemeenschappelijke gedeelten om zich te verplaatsen (gang, trap, lift, parkeergarage). In dat geval spreken we niet van ‘gemeenschappelijk wonen’.

Ook leefgemeenschappen (bv. kazernes, internaten, kloosters, communes) en co-wonen (niet te verwarren met cohousing) vallen niet onder ‘gemeenschappelijk wonen’. Bij co-wonen woont elk gezin in hun eigen woning aan of rond een gemeenschappelijke tuin of binnenplaats. Enkel de buitenruimte, een berging, wasplaats, garage, … wordt gedeeld, geen leefruimten.

Vormen van gemeenschappelijk wonen

Cohousing

Verschillende gezinnen in zelfstandige wooneenheden (drie basisfuncties aanwezig in de woning: keuken, bad of douche en toilet) delen meer dan enkel inkomhal, trap of parkeerplaats:

  • Op zijn minst de ruimte waar de gezinnen samen kunnen eten, wordt gedeeld.
  • Keukens, eetzalen of andere ruimtes voor gemeenschappelijk gebruik kunnen in sommige gevallen ook voor niet-bewoners worden opengesteld.

Woningdelen

Verschillende gezinnen delen alle leefruimtes, met uitzondering van de slaapkamer en eventueel een private woonkamer (ook bijvoorbeeld een oudere bewoner die een kamer ter beschikking stelt van een student).

Kangoeroewonen en zorgwonen

Bij kangoeroewonen leven 2 gezinnen in een woning, die bestaat uit een grote wooneenheid voor het ene gezin en een kleinere wooneenheid voor het andere gezin (bv. grootouders).

Specifiek voor zorgwonen wonen 2 gezinnen op hetzelfde adres, met een minimum aan privacy, en dragen ze zorg voor elkaar (bv. gezin woont in bij grootouders of omgekeerd). Zorgwonen is enkel mogelijk voor de tijdelijke creatie van een kleinere woongelegenheid binnen of bij een bestaande woning, waar een gezin op hetzelfde adres woont met maximaal 2 oudere (65+) of hulpbehoevende personen, met respect voor bepaalde ruimtelijke, sociale en tijdelijke voorwaarden. Als deze voorwaarden niet gerespecteerd zijn, spreekt men van kangoeroewonen.

Voor sommige vormen van gemeenschappelijk wonen zijn de administratieve formaliteiten beperkt (bv. cohousing), voor andere vormen (bv. zorgwonen, woningdelen) is er een grotere impact, zoals ruimtelijke ordening, juridisch statuut voor het beheer of fiscaal statuut van de bewoners.

Experimentele woonvormen

Sommige nieuwe vormen van gemeenschappelijk wonen lopen voor op de regelgeving. Experimentele projecten ondervinden daarom vaak moeilijkheden om te starten binnen het bestaande wettelijke kader. Daarom heeft Wonen-Vlaanderen op 11 mei 2017 een oproep gelanceerd voor experimentele woonvormen in een regelluwe proefomgeving ((opent in nieuw venster)).

Voor een beperkte periode wordt de bestaande regelgeving deels aan de kant geschoven om innovatie vrij baan te geven. Zo lang de regelgeving (nog) niet is aangepast aan de nieuwe evoluties en trends mogen de experimentele woonvormen onder bepaalde voorwaarden afwijken van een aantal bepalingen van de Vlaamse Wooncode.

Het project moet gericht zijn op de uitbouw van een model voor gemeenschappelijk wonen of voor erfpacht- en opstalconstructies waarbij de eigendom van de grond en de eigendom van de woning worden gescheiden. De bedoeling is om expertise op te bouwen en te kijken of het opportuun is om de projecten uit te breiden over heel Vlaanderen.

Informatie en advies

Hebt u interesse in gemeenschappelijk wonen, cohousing, woningdelen,...? Op de website van het agentschap Wonen-Vlaanderen vindt u heel wat informatie over de verschillende vormen van gemeenschappelijk wonen ((opent in nieuw venster)).

U kunt ook contact opnemen met Samenhuizen vzw, een vrijwilligersvereniging die allerlei vormen van gemeenschappelijk wonen promoot en ondersteunt.

  • Ze stelt informatie ter beschikking.
  • Ze behartigt de belangen van samenhuisprojecten
  • Ze maakt ervaringsuitwisseling mogelijk
  • Ze organiseert ontmoetingsmomenten voor geïnteresseerden.

Meer informatie over cohousing vindt u op de website Samenhuizen.be ((opent in nieuw venster)).