Laaggeletterdheid

In Vlaanderen hebben 15% van de volwassenen (16-65 jaar) moeilijkheden met lezen en schrijven. Dat betekent dat meer dan een half miljoen (580.470) volwassenen problemen ondervinden in dagelijkse situaties. Concrete voorbeelden zijn een mail schrijven, een brief lezen en begrijpen of informatie zoeken. 

Laaggecijferdheid

14% van de volwassenen in Vlaanderen hebben zwakke rekenvaardigheden. Ze hebben het bijvoorbeeld moeilijk om eenvoudige berekeningen te maken of om juiste informatie te vinden in een tabel.

Probleemoplossing in een technologierijke omgeving

Bijna 1 op 5 volwassenen heeft een laag probleemoplossend vermogen in een technologierijke omgeving. Dit wil zeggen dat 19% van de mensen problemen ondervindt in onze digitale maatschappij omdat ze niet over genoeg digitale vaardigheden beschikken. 

Alle cijfers op een rijtje

• Infographic: laaggeletterd in Vlaanderen (pdf, 1 p.) (272 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Infographic: hoe geletterd zijn ouders in Vlaanderen? (pdf, 1 p.) (477 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Infographic: hoe geletterd zijn jongeren in Vlaanderen? (pdf, 1 p.) (5342 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Infographic: digitale uitsluiting (pdf, 2 p.) (210 kB)(PDF bestand opent in nieuw venster)

Het Strategisch Plan Geletterdheid 2017-2024 was het 3de plan van de Vlaamse Regering voor de bevordering van de geletterdheid.

Net als voor het 1ste en het 2de plan engageerden verschillende beleidsdomeinen van de Vlaamse Regering zich, samen met heel wat partners uit het werkveld.

Doel

• Bevorderen van de geletterdheid bij iedereen die geletterdheidsvaardigheden mist
• Duidelijke en heldere taal in alle communicatie en informatie
• Voorkomen van uitsluiting omwille van laaggeletterdheid

Ontdek de 5 strategische doelstellingen en acties in het plan (pdf, 57 p.)(697 kB) .(PDF bestand opent in nieuw venster)

Doelgroep

Het Strategisch Plan Geletterdheid 2017-2024 richtte zich op burgers met geletterdheidscompetenties op en onder niveau 2. Deze schaal wordt gebruikt in het onderzoek van PIAAC en is de benchmark voor functionele geletterdheid.

Niveau 2: geletterd, maar voor hoe lang?

Geletterdheid op niveau 2 betekent dat je de nodige basiscompetenties hebt om mee te draaien in onze kennismaatschappij. Je kan de nodige informatie vinden, begrijpen en gebruiken. Het plan richtte zich op deze groep, om te vermijden dat ze in de toekomst niet meer meekunnen.

Onder niveau 2: laaggeletterd

Wie onder het niveau 2 van de geletterdheidsschaal functioneert is  – in termen van het wetenschappelijk onderzoek PIAAC – laaggeletterd.  Deze groep mensen kan onvoldoende informatie vinden, begrijpen en gebruiken.

Op 14 december 2012 keurde de Vlaamse Regering een tweede Strategisch Plan Geletterdheid Verhogen (2012-2016) pdf, 26 p.) (197,85 KB)(PDF bestand opent in nieuw venster) goed. Het plan bevatte verschillende operationele doelstellingen en acties in diverse beleidsdomeinen. Dit maakte een systematische en structurele verhoging van geletterdheidscompetenties mogelijk.

Als Vlaanderen en Europa een kenniseconomie willen, dan zijn geletterdheidscompetenties onmisbaar. In haar aanbevelingen riep de High Level Group of Experts on Literacy, opgericht door de Europese Commissie, in 2012 alle Europese lidstaten op ervoor te zorgen dat alle Europese burgers (functioneel) geletterd zijn. Dit was ook 1 van de belangrijkste doelstellingen van het Strategisch Plan Geletterdheid Verhogen.

Bij de evaluatie pleitten alle betrokken beleidsdomeinen en de verschillende actoren in het werkveld voor een gericht geletterdheidsbeleid en de structurele verankering van de resultaten uit de verschillende acties.

• ​​​​​Beslissing van de Vlaamse Regering over het Strategisch Plan Geletterdheid Verhogen - 14 december 2012
• Beleidsevaluatie Strategisch Plan Geletterdheid Verhogen (pdf, 189 p.) (2.97 MB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• High Level Group of Experts on Literacy - final report (pdf, 57 p.) (4.06 MB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• Advies Vlor over het Strategisch Plan Geletterdheid Verhogen (pdf, 11 p.) (224.68 KB)(PDF bestand opent in nieuw venster)

Tussentijdse rapporten

• ​​​​​​Tussentijds rapport maart 2013 (pdf, 10 p.) (716.3 KB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• Tussentijds rapport augustus 2013 (pdf, 52 p.) (330.33 KB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• Tussentijds rapport augustus 2014 (pdf, 37 p.) (1.42 MB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• Tussentijds rapport juni 2015 (pdf, 41 p.) (1.67 MB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• Tussentijds rapport december 2015 (pdf, 46 p.) (1.29 MB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• Tussentijds rapport januari 2016 (pdf, 29 p.) (2.04 MB)(PDF bestand opent in nieuw venster)

In 2005 keurde de Vlaamse Regering een eerste Plan Geletterdheid goed. In dit plan werden verschillende acties opgenomen. Die werden omgezet in projecten binnen verschillende Vlaamse beleidsdomeinen: Onderwijs en Vorming, Werk, Cultuur, Welzijn en Bestuurlijke Aangelegenheden. 

De acties werden zoveel mogelijk gekoppeld aan bestaande acties in de verschillende beleidsdomeinen. Ze maakten maximaal gebruik van bestaande instrumenten en middelen.

• Operationeel Plan Geletterdheid Verhogen - bijlage voor de Vlaamse Regering (pdf, 14 p.) (1 MB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Beslissing van de Vlaamse Regering over het Operationeel Plan Geletterdheid Verhogen - 24 juni 2005 (pdf, 6 p.) (898.22 KB)(PDF bestand opent in nieuw venster)

De ambtelijke stuurgroep informeerde op regelmatige basis de Vlaamse Regering over de stand van zaken van de verschillende acties:

• Operationeel Plan Geletterdheid Verhogen - mededeling aan de Vlaamse Regering (pdf, 28 p.) (1.41 MB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• Evaluatie Operationeel Plan Geletterdheid Verhogen (pdf, 79 p.) (669 kB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• Advies Vlor Plan Geletterdheid Verhogen (pdf, 11 p.) (116 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)

Wist je dat 1 op de 10 ouders in Vlaanderen laaggeletterd zijn? Zij hebben moeite met lezen, schrijven, rekenen en de digitale wereld. Door geletterdheidsvaardigheden van ouders te verbeteren, versterk je hen én hun kinderen.

Het spel Tijd voor geletterdheid laat kleuter- of lagere scholen nadenken over geletterdheid. Hoe ga je als schoolteam om met laaggeletterde ouders? Wat kan je doen om ouders te ondersteunen? Hoe zorg je dat acties gedragen zijn door het volledige schoolteam?

• Handleiding (pdf, 7 p.) (181 kB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• Tijd voor geletterdheid: filmpjes(opent in nieuw venster)
• Toolkit met informatie en tips (pdf, 20 p.) (680 kB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• Poster en spelbord (pdf, 2 p.) (90 kB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• Spelkaarten (pdf, 6 p.) (267 kB)(PDF bestand opent in nieuw venster)

Campagnemateriaal Week van de geletterdheid

De campagne focuste in 2018 op familiegeletterdheid, en in 2019 op ouders met kinderen in het kleuter- en lager onderwijs.

• Infographic: wie niet mee is, is gezien (pdf, 1 p.) (477 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Infographic: quotes van ouders (pdf, 1 p.) (44 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Cartoons (Google Drive)(opent in nieuw venster)
• Herkenningswijzer geletterdheid (pdf, 1 p.) (43 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Herkenningswijzer familiegeletterdheid (pdf, 1 p.) (46 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Campagnebeelden 2019 (Google Drive) (opent in nieuw venster)
• Filmpje campagne Week van de geletterdheid 2018 - Mama Leert (YouTube) (opent in nieuw venster)

Informatiebundel

• Familiegeletterdheid, wat is dat? (pdf, 2 p.) (79 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)

Tools, tips, goede praktijken en lesmateriaal

26 methodieken met bijhorend lesmateriaal om mee aan de slag te gaan en zo oefenkansen Nederlands te creëren: Nederlands voor en door ouders (pdf, 296 p.) (16 MB)(PDF bestand opent in nieuw venster)

Hoe communiceer je als school op een toegankelijke en laagdrempelige manier met ouders? 

• Schrijftips om te communiceren met ouders (pdf, 1 p.) (55 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• 10 tips om te communiceren met (anderstalige) ouders (pdf, 1 p.) (203 kB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• Webinar: Bereik meer ouders met duidelijke teksten (YouTube) (opent in nieuw venster)
• Voorbeeld goede schoolcommunicatie (pdf, 2 p.) (184 kB)(PDF bestand opent in nieuw venster)

Hoe help je een ouder werken aan (basis)vaardigheden?

• Hoe ondersteun je een ouder die verder wil leren? (pdf, 1 p.) (47 kB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• Bekijk de artikels van Klasse over communicatie met ouders (Klasse.be)(opent in nieuw venster)

Lesmateriaal en e-learning

KlasCement stelt lesmateriaal ter beschikking om de communicatie te bevorderen met leerlingen en ouders. Denk aan: vertaalfiches, pictogrammen, posters, praatkaartjes en woordenboekjes.(opent in nieuw venster)

Opgroeien.be heeft een themapagina over geletterdheid(opent in nieuw venster). Je vindt er heel wat informatie, goede praktijken en inspirerend materiaal om te werken aan de geletterdheid van ouders. De online leermodule(opent in nieuw venster) (e-learning) geeft concrete tools om laaggeletterdheid te herkennen, om door te verwijzen en om in gesprek te gaan.

12% van alle werkenden en werkzoekenden kampt met geletterdheidsuitdagingen. Het is belangrijk om ook op de werkvloer aandacht te schenken aan geletterdheid.

Tools, tips en goede praktijken

• G-factor: werken aan geletterdheid op de werkvloer (pdf, 40 p.) (3708 kB)
• De G-factor in uw bedrijf of organisatie
• Draaiboek voor de coach: geletterdheid op het werk (pdf, 119 p.) (648 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Geletterdheid op het werk: van A tot Z (pdf, 2 p.) (837 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Actiestrategieën en organisatiemodellen voor geletterdheid op de werkvloer (pdf, 88 p.) (460 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)

Wil je weten op welk gebied je werknemers problemen ervaren (lezen, schrijven, rekenen, nieuwe media)? Bekijk dan de Checklist rekenen, lezen en schrijven bij werknemers (pdf, 10 p.) (638 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)

Tips om heldere teksten te schrijven in je organisatie:

• Schrijftips voor duidelijke teksten (pdf, 1 p.) (274 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Tips voor vragenlijsten en enquêtes (pdf, 2 p.) (307 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• 10 tips voor duidelijke presentaties (pdf, 1 p.) (276 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)

Herkenningswijzer

• Herkenningswijzer voor bedrijven (pdf, 2 p.) (282 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)

Geletterdheidsbouwstenen voor medewerkers lokale besturen

• Bekijk de info onder ‘Geletterdheid in steden en gemeenten’ verder op de pagina

Campagnemateriaal Week van de Geletterdheid 2022

• Geletterd op het werk(opent in nieuw venster)

Toolbox Geletterdheid

Jongeren moeten de nodige geletterdheidsvaardigheden ontwikkelen om op een kritische, maatschappelijk betrokken en creatieve manier te kunnen participeren aan de samenleving.

Uit het PIAAC onderzoek blijkt dat bijna 1 op de 10 jongeren (16-25 jaar) laaggeletterd is. Daarom is aandacht voor geletterdheidsvaardigheden zeer belangrijk op school.

Tools, tips en lesmateriaal

• Inspiratiegids: geletterdheid in het leerplichtonderwijs (pdf, 25 p.) (745 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Herkenningswijzer laaggeletterdheid scholen (pdf, 1 p.) (43 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Informatiebundel: basisgeletterdheid binnen secundair onderwijs (pdf, 8 p.) (329 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)

SMART-E

SMART-E(opent in nieuw venster) is een app voor kwetsbare jongeren tussen de 13 en 18 jaar oud. Met behulp van deze tool leren jongeren hoe ze moeten omgaan met online bankieren, e-mail, fake nieuws en sociale media.

G-start

Het Centrum voor Taal en Onderwijs ontwikkelde de ‘G-start(opent in nieuw venster)’ als methode om in de klaspraktijk geïntegreerd in te zetten op geletterdheidsvaardigheden.

Eindtermen basisgeletterdheid

Eindtermen bepalen wat leerlingen minimaal moeten kennen en kunnen. Ze tonen wat noodzakelijk is om actief te kunnen deelnemen in de samenleving.

De eindtermen basisgeletterdheid (Nederlands, wiskunde, digitale en financiële competenties) moeten door iedereen afzonderlijk bereikt worden op het einde van de 1ste graad in het secundair onderwijs.

Laaggeletterdheid, armoede en sociaal-economische kansen zijn sterk met elkaar verbonden. Vaak is het moeilijk om het onderscheid te maken tussen oorzaak en gevolg. Verschillende mechanismen zijn tegelijkertijd werkzaam. Dit betekent dat geletterdheid verhogen iemand meer sociaal-economische kansen biedt.

Tools, tips en goede praktijken

Informatie- en inspiratiebundels

• Informatiebundel: armoede en geletterdheid (pdf, 14 p.) (449 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Inspiratiepakket voor armoedeorganisaties (pdf, 18 p.) (1363 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Inspiratiepakket voor centra voor basiseducatie (pdf, 10 p.) (925 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)

Leerkansen in armoedeorganisaties: samenwerking tussen centra voor basiseducatie en armoedeorganisaties

Geletterdheid verhogen helpt om kansarmoede te bestrijden. Organisaties voor mensen in kansarmoede kunnen de leerdrempels verlagen door meer leerkansen aan te bieden.

Een lesgever uit de basiseducatie kan zich integreren in de organisatie en leervragen detecteren. Op basis daarvan organiseer je initiatieven rond leren, samen met de mensen van de organisatie.

• Nota leerkansen voor mensen in armoede (pdf, 7 p.) (190 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Doeboek voor armoedeorganisaties: het recht op leren, daar gaan we voor! (pdf, 48 p.) (1242 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Leidraad: samenwerking tussen CBE en armoedeorganisaties (pdf, 24 p.) (354 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Drempelspel: drempels in mijn centrum voor mensen in armoede (pdf, 7 p.) (323 kB)(PDF bestand opent in nieuw venster)
• Visual drempelspel (pdf, 1 p.) (963 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)

Mensen worden steeds meer geconfronteerd met drempels door de groeiende digitalisering van de maatschappij. Vooral ouderen (55-65 jaar) hebben een sterk verhoogd risico op een lage digitale geletterdheid en digitale uitsluiting.

• Volgens de resultaten van PIAAC hebben 19% van de volwassenen een laag probleemoplossend vermogen in een digitale omgeving.
• Voor meer dan een half miljoen Vlamingen (616.474) vormt problemen oplossen in digitale omgevingen een uitdaging.

Tools, tips en goede praktijken

• Infographic: digitale uitsluiting juni 2019 (pdf, 2 p.) (210 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Informatiebundel: digitale geletterdheid (pdf, 22 p.) (719 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Inspiratiepakket voor ouderen (pdf, 15 p.) (906 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• White paper: e-inclusie in Vlaanderen (pdf, 29 p.) (708 kB)(PDF bestand opent in nieuw venster)

Websites

• Digitale inclusie (Mediawijs)(opent in nieuw venster)
• Welk ‘mediaprofiel’ heb jij? Doe de test en krijg op het einde tips om vlotter met media om te gaan(opent in nieuw venster)
• Oefen je Nederlands online (Nedbox) (opent in nieuw venster)
• Opvoeden in een digitale wereld (Medianest)(opent in nieuw venster)

In Vlaanderen is het volwassenenonderwijs goed uitgebouwd. Toch nemen relatief weinig volwassenen hieraan deel.

Onderzoek toont dat de meerderheid van de deelnemers aan levenslang leren hooggeschoold is. Veel potentiële cursisten kiezen dus niet voor CVO. Daarnaast blijken veel mensen tegen (leer)drempels te botsen.

• Onderzoek ’Levenslang leren: participeert iedereen wel in gelijke mate?’

Geletterdheidsmodules (L-modules)

De geletterdheidsmodules (L-modules) bestaan sinds 2016 voor de diplomagerichte opleidingen van het secundair volwassenenonderwijs. Zo stimuleert de overheid de aandacht voor geletterdheid in centra voor volwassenenonderwijs. De centra nemen de L-modules op in de programmatie van de opleidingen.

Elke geletterdheidsmodule oefent een aantal competenties, bijvoorbeeld taal (lezen, schrijven, spreken, luisteren) en leren leren. Cursisten met geletterdheidsnoden verbeteren in de modules noodzakelijke competenties voor de opleiding die ze volgen. Zo houden ze vol en verhogen ze hun kansen om een succesvol traject te doorlopen in de centra voor volwassenenonderwijs.

• Geletterdheidsmodules bij de diplomagerichte opleidingen van het secundair volwassenenonderwijs (pdf, 19 p.) (470 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)

Doorstroom van cursisten

Het is belangrijk dat cursisten binnen het volwassenenonderwijs goed hun weg vinden naar het meest geschikte aanbod. Daarom is aandacht voor de doorstroom van cursisten tussen de verschillende aanbodverstrekkers heel belangrijk. 

De centra voor basiseducatie en de centra voor volwassenenonderwijs zijn aangewezen partners. Ze moeten de wederzijdse doorstroom van cursisten faciliteren. Zo krijgen volwassenen de kans om een traject met de nodige ondersteuning te volgen.

Kom jij voor je werk in contact met volwassenen die op zoek zijn naar een opleiding? De toolkit voor toeleiders (pdf, 7p.) (3 MB)  (PDF bestand opent in nieuw venster)beschrijft de mogelijkheden die het volwassenenonderwijs biedt en geeft je inzicht in het werken met het Opleidingskompas(opent in nieuw venster).

Meer inspiratie

• 12 scenario’s van warme overdracht (pdf, 15 p.) (1524 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Visie op doorstroom en overzicht van knelpunten en oplossingen: stuurgroep volwassenenonderwijs (pdf, 138 p.) (1665 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)

Er zijn 13 centra voor basiseducatie(opent in nieuw venster) in Vlaanderen en Brussel. Zij willen de geletterdheid verhogen via onderwijs en vorming binnen het volwassenenonderwijs.

Ligo (opent in nieuw venster)biedt een waaier aan opleidingen aan alle laaggeletterde volwassenen, ongeacht of ze Nederlandstalig onderwijs gevolgd hebben. Het opleidingsaanbod verhoogt (geletterdheidscompetenties) op vlak van:

• Taal
• Wiskunde
• Informatie- en communicatietechnologie (ICT)
• Maatschappij-oriëntatie

De sector bouwt een behoeftedekkend, toegankelijk en evenwichtig gespreid regionaal opleidingsaanbod uit in Vlaanderen en Brussel.

Hierdoor zijn de centra voor basiseducatie de partner bij uitstek voor organisaties die de geletterdheid willen verhogen binnen hun eigen werking. Een educatief aanbod van de centra voor basiseducatie versterkt de laaggeletterden om beter te functioneren.

• Help cursisten een opleiding vinden: gebruik de toolkit. (pdf, 7 p.) (3051 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)

Werkzoekenden die hun kansen op de arbeidsmarkt willen vergroten door een beroepsopleiding te volgen, missen soms voldoende geletterdheidvaardigheden om de beroepskwalificaties te behalen. Ze denken niet altijd aan het volgen van NT1-, wiskunde- of ICT-lessen in de basiseducatie, waarmee ze deze vaardigheden kunnen verbeteren.

Slechts 17% van de Vlaamse werklozen neemt deel aan 1 of andere vorm van formeel leren in het volwassenenonderwijs.

Een oplossing is om geletterdheidsvaardigheden te integreren in de beroepsopleiding. Werkzoekenden zijn meer bereid om deze vaardigheden te verbeteren tijdens een beroepsopleiding.

Het Centrum voor Taal en Onderwijs (KU Leuven) en het Centrum voor Basiseducatie (Leuven Hageland) werkten een model uit om geïntegreerde geletterdheidstraining te organiseren: de G-coach in beroepsopleidingen:

• G-coach: geïntegreerde geletterdheidstraining in beroepsopleidingen - stappenplan
• G-coach: voorbeeldmateriaal (pdf, 95 p.) (3183 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• G-coach: geïntegreerde geletterdheidstraining in beroepsopleidingen - rapport
• G-coach aan het werk in opleidingen en op de werkvloer (pdf, 322 p.) (7003 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)

Een lokaal geletterdheidsbeleid is belangrijk en efficiënt. Doordat gemeenten dichtbij de burger staan, kunnen ze snel en gemakkelijk inspelen op de lokale noden.

Instrumenten voor een lokaal geletterdheidsbeleid

• Inspiratiegids geletterdheid voor steden en gemeenten (pdf, 12 p.) (731 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Herkenningswijzer geletterdheid voor loketmedewerkers (pdf, 4 p.) (765 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Informatiebundel: informatiegeletterdheid in bibliotheken (pdf, 52 p.) (3142 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Stappenplan voor bibliotheken (pdf, 1 p.) (1112 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Voor 1 op 5 Europeanen is de wereld een gesloten boek (pdf, 16 p.) (791 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Iedereen geletterd²! Lokaal samenwerken voor geletterde mensen

Geletterdheidsbouwstenen voor medewerkers lokale besturen

Deze thematische bundelingen van noodzakelijke geletterdheidsvaardigheden. zijn nuttig voor medewerkers van lokale besturen op niveau E en D (bv. veiligheid, gezondheid en hygiëne). Je kan de bouwstenen combineren om de meest geschikte opleiding te maken voor werknemers:

• Bouwstenen voor vorming en opleiding van werknemers niveau E en D (pdf, 4 p.) (680 kB) (PDF bestand opent in nieuw venster)
• Basiseducatie voor lokale besturen: opleiding voor werknemers niveau E en D (pdf, 40 p.) (218 kB)(PDF bestand opent in nieuw venster)