Door de activiteiten van 3M is er verontreiniging van bodem en grondwater met PFAS-componenten ontstaan. De omvang van de vervuiling wordt onderzocht over een groot gebied in de gemeenten Zwijndrecht, Beveren, Kruibeke en Antwerpen. Na het onderzoek moet de verontreiniging worden aangepakt. De sanering van de vervuilde gronden is een project op lange termijn dat ook nieuwe oplossingen moet aanreiken voor landbouw en bouwgrond.
Meer informatie over de sanering van de zone vindt u bij de OVAM.
Verplichting tot sanering
3M is als vervuiler verantwoordelijk voor de sanering van de PFAS-vervuiling. Ze moeten eerst de verontreinigde bodem onderzoeken voor ze het gebied integraal moeten sanering van PFAS. De Vlaamse overheid waakt over de correcte uitvoering van deze afspraken. Door de omvang van de milieuverontreining sloot de Vlaamse Overheid in juli 2022 een saneringsovereenkomst met het chemiebedrijf 3M.
Lees meer over de Saneringsovereenkomst.
De Vlaamse overheid maakte in maart 2023 het Sitebesluit op. Zo werd 3M verplicht tot een brongericht en geïntegreerd aanpak van de sanering. In dit Sitebesluit is 3M verplicht tot het nemen van herstelmaatregelen en natuurbeschermingsacties. Het bevat ook een aantal bepalingen rond grondverzet en bemalingen waar eigenaars beroep op kunnen doen indien er verontreiniging is aangetoond die veroorzaakt is door 3M.
Op 6 maart 2025 vernietigde de Raad van State het Sitebesluit ‘PFAS 3M – Zwijndrecht’. Volgens de raad mag de Vlaamse Regering niet eenzijdig aan een partij een strengere regeling opleggen dan wat in het bodemdecreet is voorzien. De Vlaamse overheid onderzoekt de impact van dat arrest.
- Lees meer over het Sitebesluit.
- Ga naar het PFAS-arrest van de Raad van State.
Sanering en herstel van het gebied
De Vlaamse overheid heeft het chemiebedrijf 3M verplicht om verschillende acties uit te voeren om het verontreinigde gebied te onderzoeken en te saneren. Daarnaast moet 3M het gebied ook herstellen na de sanering. Landbouworganisaties, het Departement Landbouw en Visserij en 3M werkten ook een nieuwe regeling uit voor land- en tuinbouwbedrijven in de regio Zwijndrecht die als gevolg van PFAS-verontreiniging schade hebben ondervonden in 2023.
- Sanering van de 3M-site
- Het grootste deel van de vervuiling zit onder de fabriekssite van 3M. Het bedrijf moet de eigen fabriekssite saneren. Momenteel vangen pompputten al een groot deel van het vervuilde grondwater op om te zuiveren.
- Woont u in de rode zone? 3M saneert in dat geval uw tuin.
- Er werd een tijdelijke brug over de E34 gebouwd voor het werfverkeer en de afvoer van vervuilde gronden. Die is sinds 23 september 2026 in gebruik.
- De saneringen starten na de winter van 2027. De percelen die het dichtst bij de tijdelijke opslagplaats liggen, komen als eerste aan de beurt.
- Woont u in de paarse zone? 3M saneert moestuinen en kippenrennen.
- De eerste saneringswerken starten vanaf 1 januari 2028.
- De bewoners kregen midden oktober 2026 per post informatie over digitale infomomenten en een infomarkt. Als ze een moestuin of kippenren hebben of wensen, kunnen zij dat deel van hun tuin laten saneren. De bewoners worden gevraagd om tegen eind 2026 al een voorlopige keuze bekend te maken. Op basis daarvan kan 3M tegen begin 2027 de werken en de planning van de sanering voorbereiden.
- Woont u in de oranje zone?
- In de oranje zone liggen industrie-, landbouw- en natuurgebieden.
- OVAM verklaarde het bodemsaneringsproject Natuur niet-conform op 28 februari 2025. 3M moet een nieuw plan indienen tegen 1 december 2027.
Grondverzet
Er wordt volop gewerkt om de problematiek rond PFAS op te nemen in onze wetgeving. De Vlaamse Regering keurde al een tijdelijk handelingskader goed dat is opgemaakt door onafhankelijke experten. Het ziet toe op hoe er wordt omgaan met de vervuilde gronden. Zo regelt het kader het gebruik van PFAS-houdende bodemmaterialen bij grondverplaatsingen en bepaalt het of een uitgegraven bodem kan worden hergebruikt of moet worden verwijderd. Het legt ook maatregelen op bij werken op vervuilde grond.
Gebeuren er grondverplaatsingen op gronden waarvoor 3M saneringsplichtig is? Dan verplicht de Vlaamse overheid 3M om financieel tussen te komen. Bij grondverzet en bij het onttrekken van grondwater op deze gronden moet 3M extra kosten dekken ten gevolge van de aanwezigheid van PFAS.
Voor de werken aan de Oosterweelverbinding heeft de Vlaamse bouwheer Lantis duidelijke richtlijnen over welke gronden ze mogen gebruiken en wanneer ze gronden moeten afvoeren.
- Lees meer over de PFAS-bodemonderzoeken en sanering bij de Oosterweelwerken.
Onderzoek naar saneringstechnieken
Om een verontreiniging van deze omvang aan te pakken is er nood aan innovatieve en effectieve technieken. De Vlaamse Overheid heeft het Kenniscentrum Innovatieve Saneringstechnieken (KIS) opgericht dat onderzoek naar nieuwe technieken ondersteunt.
in 2024 werden 2 oproepen voor projectvoorstellen Innovatieve Saneringstechnieken gelanceerd. De geselecteerde projecten zijn lopende of afgerond. In 2026 wordt een nieuwe oproep gelanceerd.
PFAS-ombudsdienst
Hebt u een vraag over de saneringsplannen voor uw tuin of perceel? Neem contact op met Ivan Van Elst of Tom Smets van de ombudsdienst via:
- PFASombudsdienst@igemo.be(opent in uw e-mail applicatie)
- 015 28 65 82 of 0471 20 43 43
- op afspraak in Zwijndrecht, van maandag tot vrijdag van 9 tot 16 uur.