Citadel

De citadel in Diest is de enige overgebleven bakstenen citadel van Vlaanderen. In 1996 werd de site geklasseerd als monument. De citadel heeft een oppervlakte van ongeveer 11 hectare. Errond ligt het Allerheiligenbos. De citadel grenst aan de compacte stadskern en ligt op slechts 400 meter wandelafstand van de Grote Markt.

De ambitie van de stad Diest is om de citadel terug deel te laten uitmaken van het dagelijkse leven van de Diestenaren en om de hoger gelegen site aansluiting te laten vinden bij het stadscentrum. Hiertoe wil de stad een gemengd stedelijk programma realiseren op de site met een mix van publieke functies (academie, politiecommissariaat), ruimte voor verenigingen, voor circulair ondernemerschap, sociale tewerkstelling en voor (betaalbaar) wonen. Om dit te realiseren wil de stad in eerste instantie een aantal renovatiewerken uitvoeren aan de citadel. Daarnaast moet de citadel beter worden ontsloten vanuit het centrum, rekening houdend met onder meer de noden van personen met een beperking.

Om de ontwikkeling te structureren wordt de site opgedeeld in 4 deelgebieden: het Stadsbastion, Intra Muros, de courtines en de omgeving.

• Het Stadsbastion is de zone van het voormalige historische bastion aan stadszijde. Deze zone wordt het hart van het publieke programma (politiecommissariaat / congres- en overnachtingsfaciliteiten), gebouwd op een publieke rotatieparking. Ook worden in deze zone wooneenheden voorzien, zowel marktconforme als geconventioneerde woningen, waarmee de stad middels erfpacht een doelgroepenbeleid wenst te voeren.
• Intra Muros is de zone van de huidige parking Citadel en het nabijgelegen Officiersblok. Deze zone zal ontwikkeld worden met private woningen in zowel gestapelde als grondgebonden vorm. De parkeerfunctie wordt verplaatst naar de zone Stadsbastion.
• De courtines, die deel uitmaken van de historische vijfhoek, worden ingevuld met een beperkt publiek programma (toeristisch onthaal, academie voor beeldende kunst, museum en belevingscafé). Wat overschiet van de courtines, goed voor ongeveeer 15.000 m², reserveert de stad voor een nader te bepalen programma. In afwachting van deze definitieve invulling, worden de resterende courtines met een tijdelijk programma gevuld. Er zal als tijdelijke invulling worden gestart met een aanbod voor beginnende ondernemers en sociale tewerkstelling, om zo het sociale en economische weefsel te laten groeien dat nodig is om de Citadel en haar omgeving naar een volwaardig stadsdeel te laten evolueren.
• Aansluitend aan de drie hierboven besproken zones wordt tegelijkertijd de omgeving aangepakt, met als sluitstuk de heraanleg van het centrale Paradeplein.

Aan het project ‘Citadel’ werd een subsidie van 2.040.775 euro toegekend voor het publieke programma van de academie en het onthaal en de verdere studie voor een meer integrale strategie voor de langetermijnontwikkeling van de site (op vlak van ruimte, klimaat, vergroening, connectie met de stad,…).

De herbestemming van de citadel in Diest is een complex maar veelbelovend project, met een gevarieerd stedelijk programma, met een grote betekenis voor de schaal van de stad Diest. De eerste fases (renovatie en invulling van de courtines) waarvoor in dit dossier subsidie wordt gevraagd, zijn goed uitgewerkt en garanderen dat het erfgoed in stand gehouden wordt en dat er al een eerste dynamiek ontstaat op de site, waaruit de verder ontwikkeling kan groeien.

Voor de volgende fases (die geen deel uitmaken van deze subsidieaanvraag) is nog verdere uitwerking nodig, maar de jury is ervan overtuigd dat, met het betrekken van de juiste expertise, de stad ook voor dat bijkomende programma het ambitieniveau hoog kan houden en haar regierol hierin zal opnemen.

Het project heeft een hoge ambitie op vlak van het aanwenden van hernieuwbare warmte: het idee is om de volledige warmtevraag, op korte en lange termijn, te voorzien met niet-fossiele verwarming. De stad voerde reeds een potentieelscan uit (september-november 2023), die aantoonde dat er een zeer groot warmtepotentieel schuilt in de ondergrond en in twee nabijgelegen bronnen: de Aquafincollector en de Oude Demerarm. Een haalbaarheidsstudie wordt uitgevoerd sinds het voorjaar van 2024. Parallel werd een EFRO-subsidie vastgelegd in het programma Interreg Vlaanderen-Nederland.

Handels-/diensten-/bedrijfsruimte: vanaf 2024 werd 10.589 m² via een concessie ter beschikking gesteld aan lokale ondernemers en verenigingen in het kader van tijdelijke invulling van de later te restaureren courtines. De realisatie van het huurprogramma, waarbij een klemtoon gelegd wordt op lokale ambachtslieden en circulaire ondernemers, is volop bezig.

• Citadel Diest