1. Deze aanvraag strekt ertoe bevestiging te krijgen dat:

1.1. op de voorgenomen afstand van onverdeelde rechten het verdeelrecht van toepassing zal zijn;

1.2. de daaropvolgende verzaking aan het vruchtgebruik is vrijgesteld van schenkbelasting;

1.3. de voorgenomen verrichtingen geen fiscaal misbruik uitmaken in de zin van artikel 3.17.0.0.2 VCF.

II.A. Identiteit van de aanvrager en de partijen

2. De aanvraag wordt ingediend door notaris […], kantoorhoudende te […], optredend namens en met instemming van de hierna vermelde partijen, die alle betrokken zijn bij de voorgenomen verrichtingen:

3. Mevrouw X, geboren te […] op xx.xx.1944, rijksregisternummer […], weduwe van de heer A, wonende te […]. Zij is de moeder van de hierna vermelde heer Z en mevrouw Y, en is vruchtgebruiker van de betrokken onroerende goederen.

4. Mevrouw Y, geboren te […] op xx.xx.1971, rijksregisternummer […], echtgenote van de heer […], wonende te […], gehuwd te […] op xx.xx.1993 onder het wettelijk stelsel. Zij is dochter van mevrouw X en houdster van de onverdeelde helft in blote eigendom van de betrokken onroerende goederen, en treedt op als afstanddoener.

5. De heer Z, geboren te […] op xx.xx.1971, rijksregisternummer […], en zijn echtgenote mevrouw B, geboren te […] op xx.xx.1971, rijksregisternummer […], samenwonende te […], gehuwd te […] op xx.xx.1998 onder het wettelijk stelsel, bij gebrek aan huwelijkscontract. De heer Z is zoon van mevrouw X en houder van de andere onverdeelde helft in blote eigendom van de betrokken onroerende goederen (samen met zijn echtgenote, ingevolge de hierna beschreven inbreng).

Zij treden op als afstandhouders.

6. Betrokken onroerende goederen:

De verrichtingen hebben betrekking op een appartement (nr. […], tweede verdieping) en een garagebox (nr. […]), gelegen te […], in het appartementsgebouw […], gekadastreerd […], eerste afdeling, sectie D, nummer […] (partitienummers […]), met een oppervlakte volgens titel en kadaster van 5 are 58 centiare.

II.B. Beschrijving van de voorgenomen verrichting(en)

7. Uitgangssituatie (eigendomsverhouding vóór de verrichtingen)

Voormelde goederen behoorden oorspronkelijk in volle eigendom toe aan de heer A en zijn echtgenote mevrouw X, gehuwd onder het stelsel van algemene gemeenschap. Na het overlijden van de heer A op xx.xx.2025 opteerde mevrouw X, op grond van de keuzeclausule in hun huwelijkscontract, voor het geheel in volle eigendom van deze goederen (onroerende erfrechtverklaring van xx.xx.2025).

Vervolgens heeft mevrouw X de blote eigendom van deze goederen, met voorbehoud van vruchtgebruik, als voorschot op erfdeel geschonken aan haar twee kinderen, mevrouw Y en de heer Z, ingevolge akte verleden voor notaris […] op xx.xx.2025. Op de volle eigendomswaarde van deze goederen werd bij die gelegenheid reeds schenkbelasting voldaan.

Sindsdien, en vóór de hierna beschreven verrichtingen, is de eigendomsverhouding dus: mevrouw X voor het geheel in vruchtgebruik; mevrouw Y voor de onverdeelde helft in blote eigendom; de heer Z voor de onverdeelde helft in blote eigendom.

8. Voorgenomen verrichtingen

De voorgenomen verrichtingen bestaan uit drie opeenvolgende rechtshandelingen, die allen op dezelfde dag, in deze volgorde, bij afzonderlijke (doch onderling samenhangende) notariële akten voor dezelfde notaris zullen worden verleden:

8.1. Wijziging van de huwelijksvoorwaarden – inbreng door de heer Z van zijn onverdeelde helft in blote eigendom in het gemeenschappelijk vermogen.

De heer Z en mevrouw B, gehuwd onder het wettelijk stelsel zonder huwelijkscontract, wijzigen hun huwelijksvoorwaarden overeenkomstig artikel 1394 van het (oud) Burgerlijk Wetboek. De heer Z brengt daarbij, ten kosteloze titel, zijn onverdeelde helft in blote eigendom in de betrokken onroerende goederen in het gemeenschappelijk vermogen in. Na deze inbreng behoren de goederen, in blote eigendom, toe aan mevrouw Y voor de onverdeelde helft, en aan de heer Z en mevrouw B samen (in het gemeenschappelijk vermogen) voor de andere onverdeelde helft.

8.2. Afstand van onverdeelde rechten (verdeling) door mevrouw Y aan de heer Z en mevrouw B

Mevrouw Y staat vervolgens haar onverdeelde helft in blote eigendom af aan de heer Z en mevrouw B, tegen betaling van een afstandsprijs. Deze afstandsprijs wordt betaald met middelen van het gemeenschappelijk vermogen van de heer Z en mevrouw B.[1] Na deze afstand behoren de goederen voor het geheel in blote eigendom toe aan de huwgemeenschap van de heer Z en mevrouw B.

8.3. Verzaking aan het vruchtgebruik door mevrouw X.

Aansluitend doet mevrouw X zuiver en eenvoudig afstand van het vruchtgebruik dat zij bezit op de geheelheid van de goederen, ten voordele van de blote eigenaars (de huwgemeenschap van de heer Z en mevrouw B). Na deze verzaking behoren de goederen in volle eigendom toe aan de huwgemeenschap van de heer Z en mevrouw B.

9. Aangevoerde motivering voor de gekozen volgorde (niet-fiscale doeleinden)

De hierboven beschreven volgorde – eerst de inbreng in het huwelijksvermogen, dan de afstand van onverdeelde rechten, en pas nadien de verzaking aan het vruchtgebruik – wordt ingegeven door niet-fiscale, financiële overwegingen. De heer Z beschikt niet over voldoende eigen (persoonlijke) geldmiddelen om de afstandsprijs aan zijn zus te betalen. Door zijn aandeel eerst in het gemeenschappelijk vermogen in te brengen, kan de afstandsprijs worden gefinancierd met gemeenschapsgelden van hem en zijn echtgenote. Mevrouw Y heeft de afstandsprijs nodig omdat zij zelf een nieuwe aankoop wenst te verrichten en niet over voldoende eigen financiële middelen beschikt. Het gezin van de heer Z en mevrouw B bewoont het betrokken appartement, zodat de verrichting ook wordt ingegeven door de wens dit onroerend goed duurzaam in het gezinsvermogen van de heer Z en zijn echtgenote te verankeren.

10. Afstand van onverdeelde rechten – verdeelrecht (artikel 2.10.4.0.1 VCF)

De afstand van de onverdeelde helft door mevrouw Y aan de huwgemeenschap van de heer Z en mevrouw B betreft een declaratieve verdeling van onverdeelde rechten in de zin van artikel 2.10.4.0.1 VCF, onderworpen aan het verdeelrecht van 2,5%, te heffen op de waarde van het afgestane onverdeelde deel in blote eigendom. De onverdeeldheid tussen de deelgenoten houdt hierdoor niet op te bestaan ten aanzien van de blote eigendom die voorafgaandelijk aan de inbreng bestond tussen mevrouw Y en de heer Z, aangezien de echtgenote van de heer Z, mevrouw B, door de inbreng in het huwelijksvermogen geen hoedanigheid van derde-verkrijger "bij overeenkomst" verkrijgt. De inbreng van een onverdeeld aandeel door een echtgenoot in het gemeenschappelijk vermogen ingevolge een wijziging van huwelijksvoorwaarden is immers geen overdracht onder bezwarende titel aan een derde in de zin die aanleiding zou geven tot beëindiging van de onverdeeldheid of tot toepassing van het verkooprecht; het huwelijksvermogensrecht regelt de vermogensrechtelijke gevolgen van het huwelijk tussen de echtgenoten onderling en plaatst de andere echtgenoot niet in de positie van een derde-verkrijger die de onverdeeldheid tussen de oorspronkelijke deelgenoten (mevrouw Y en de heer Z) doet eindigen.

11. Verzaking aan het vruchtgebruik – vrijstelling van schenkbelasting (artikel 2.8.6.0.1, eerste lid, 1° VCF)

De aanvrager is van mening dat de verzaking aan het vruchtgebruik door mevrouw X is vrijgesteld van schenkbelasting op grond van artikel 2.8.6.0.1, eerste lid, 1° VCF. Deze bepaling voorziet in een vrijstelling van schenkbelasting wanneer reeds schenkbelasting werd voldaan op de waarde van de volle eigendom. In casu werd bij de schenking van 26 november 2025 reeds schenkbelasting voldaan op de volle eigendomswaarde van de betrokken goederen, zodat de latere verzaking aan het voorbehouden vruchtgebruik door de schenker aan de begiftigden, onder deze bepaling, geen aanleiding meer geeft tot heffing van schenkbelasting.

12. Vraag naar mogelijk fiscaal misbruik (artikel 3.17.0.0.2 VCF)

De aanvrager verzoekt de Vlaamse Belastingdienst tevens om zich uit te spreken over de vraag of de hierboven beschreven volgorde van verrichtingen (eerst inbreng, dan afstand van onverdeelde rechten, dan verzaking vruchtgebruik) kwalificeert als fiscaal misbruik in de zin van artikel 3.17.0.0.2 VCF. De aanvrager is van mening dat dit niet het geval is, aangezien de gekozen volgorde wordt verantwoord door de in punt 9 hierboven uiteengezette niet-fiscale, financiële motieven – met name de noodzaak om de afstandsprijs te financieren met gemeenschapsgelden bij gebrek aan voldoende eigen middelen bij de heer Z, en de financiële behoefte van mevrouw Y aan de afstandsprijs voor een eigen nieuwe aankoop – en niet uitsluitend, of zelfs niet overwegend, wordt ingegeven door het verkrijgen van een fiscaal voordeel.

Gelet op artikel 3.22.0.0.1 VCF komt het besluitvormingsorgaan tot de volgende voorafgaande beslissing:

13. Onder voorafgaande beslissing wordt verstaan de juridische handeling waarbij de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie overeenkomstig de bepalingen die van kracht zijn, vaststelt hoe de bepaling van de VCF wordt toegepast op een bijzondere situatie of verrichting, die op fiscaal vlak nog geen uitwerking heeft gehad.

14. De Vlaamse Belastingdienst doet geen uitspraak over de rechtsgeldigheid van overeenkomsten op burgerlijk vlak.

15. Volgende artikelen uit de VCF worden onderzocht:

• Artikel 2.8.6.0.1, eerste lid, 1° VCF:

“Er wordt een vrijstelling van de schenkbelasting verleend voor:
1° de overeenkomsten houdende schenking van vruchtgebruik aan de blote eigenaar, als de schenkbelasting of de erfbelasting of een soortgelijk recht door de blote eigenaar of door een vorige blote eigenaar, zijn rechtsvoorganger, op de waarde van de volle eigendom is voldaan;”

• Artikel 2.10.4.0.1 VCF:

“Het verdeelrecht bedraagt 2,5 %.

Het recht wordt op 1% gebracht als de verdeling of de afstand, vermeld in artikel 2.10.1.0.1, 1° of 2°:

1° tussen ex-echtgenoten plaatsvindt na of uitwerking heeft door de echtscheiding;
2° tussen ex-wettelijke samenwonenden plaatsvindt binnen een termijn van drie jaar die volgt op de beëindiging van de wettelijke samenwoning conform artikel 1476, § 2, van het Burgerlijk Wetboek en op voorwaarde dat de personen op de dag van deze beëindiging ten minste een jaar ononderbroken met elkaar wettelijk samenwoonden.

Het verlaagde tarief, vermeld in het tweede lid, is ook van toepassing als de verdeling of de afstand wordt gedaan volgens de wetgeving van een andere lidstaat van de Europese Economische Ruimte als de verdeling of de afstand plaatsvindt onder omstandigheden en voorwaarden die vergelijkbaar zijn met de omstandigheden en voorwaarden, vermeld in het tweede lid.”

• Artikel 3.17.0.0.2. VCF:

“Aan de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie kan niet worden tegengeworpen, de rechtshandeling noch het geheel van rechtshandelingen dat een zelfde verrichting tot stand brengt, wanneer die entiteit door vermoedens of door andere bewijsmiddelen, vermeld in artikel 3.17.0.0.1, en aan de hand van objectieve omstandigheden aantoont dat er sprake is van fiscaal misbruik.

Er is sprake van fiscaal misbruik wanneer de belastingplichtige door middel van de door hem gestelde rechtshandeling of het geheel van rechtshandelingen één van de volgende verrichtingen tot stand brengt :

1° hetzij een verrichting waarbij hij zichzelf in strijd met de doelstellingen van een bepaling van deze codex of de ter uitvoering daarvan genomen besluiten buiten het toepassingsgebied van die bepaling plaatst;

2° hetzij een verrichting waarbij aanspraak wordt gemaakt op een belastingvoordeel, voorzien door een bepaling van deze codex of de ter uitvoering daarvan genomen besluiten, en de toekenning van dit voordeel in strijd zou zijn met de doelstellingen van die bepaling en die in wezen het verkrijgen van dit voordeel tot doel heeft.

Het komt aan de belastingplichtige toe te bewijzen dat de keuze voor zijn rechtshandeling of het geheel van rechtshandelingen door andere motieven verantwoord is dan het ontwijken van de belasting. Als de belastingplichtige het tegenbewijs niet levert, dan wordt de verrichting aan een belastingheffing overeenkomstig het doel van deze codex onderworpen alsof het misbruik niet heeft plaatsgevonden.”

16. De heer Z neemt zich voor om de onverdeelde helft blote eigendom van het voormeld onroerend goed in te brengen in de huwgemeenschap. Bijgevolg worden de echtgenoten Z – B elk voor de helft onverdeelde blote eigenaar van ½ blote eigendom. De daaropvolgende verrichting strekt ertoe dat één van de drie deelgenoten, met name mevrouw Y, haar volledige onverdeelde rechten overdraagt aan de andere deelgenoten, zijnde de echtgenoten Z – B, tegen betaling van een geldsom. Deze verrichting kwalificeert, in principe, naar haar rechtsaard als een verdeling, aangezien zij plaatsvindt tussen bestaande deelgenoten met betrekking tot een onverdeeld goed met toepassing van het verdeelrecht van 2,5% (art. 2.10.4.0.1 VCF).

17. Met betrekking tot de schenking van het vruchtgebruik voornoemd in de randnummers 8.3 en 11 aan echtgenoten Z – B kan de vrijstelling van artikel 2.8.6.0.1, eerste lid, 1° VCF worden toegepast, gezien ingevolge de voorgaande schenking van de blote eigendom van xx.xx.2025, de schenkbelasting reeds werd voldaan op de waarde van de volle eigendom.

18. Indien de rechtshandelingen worden gesteld vanaf 1 juni 2012 kunnen ze afgetoetst worden aan de anti-misbruikbepalingen.

19. Door de inbreng van de heer Z van zijn deel van het onroerend goed in de huwelijksgemeenschap op dezelfde dag van de overname door de huwgemeenschap, zal mevrouw B niet beschouwd worden als een derde-verkrijger en wordt zo de toepassing van artikel 2.9.1.0.1 VCF en artikel 2.9.1.0.7 VCF gefrustreerd. Door de voorafgaande inbreng in het gemeenschappelijk vermogen wordt op kunstmatige wijze een fiscaal voordeel bekomen. Gelet op de korte tijdspanne tussen de inbreng in de huwgemeenschap en de overname door deze huwgemeenschap wordt een eenheid van opzet aangetoond en kan hieruit een fiscaal motief worden afgeleid.

20. De aanvragers brengen in randnummer 9 als niet-fiscaal motief voor hun voorgenomen verrichtingen aan dat de verrichtingen worden ingegeven door niet-fiscale, financiële overwegingen. De heer Z beschikt niet over voldoende eigen (persoonlijke) geldmiddelen om de afstandsprijs aan zijn zus te betalen. Door zijn aandeel eerst in het gemeenschappelijk vermogen in te brengen, kan de afstandsprijs worden gefinancierd met gemeenschapsgelden van hem en zijn echtgenote. Het is tevens de bedoeling het onroerend goed duurzaam in het gezinsvermogen van de heer Z en zijn echtgenote te verankeren.

Gelet op deze niet-fiscaal motieven maken de voorgenomen verrichtingen geen fiscaal misbruik uit in de zin van artikel 3.17.0.0.2 VCF.

Deze beslissing heeft alleen betrekking op de registratiebelasting en doet geen uitspraak over andere belastingen. Deze beslissing spreekt zich bovendien niet uit over de mogelijke toepassing van niet door de aanvrager opgeworpen artikelen van de VCF.

[1] Aanvrager licht toe dat de afstandsprijs kan worden gefinancierd met gemeenschapsgelden (niet met gelden van de bank) van hem en zijn echtgenote.