VB 26098 - Wijziging huwelijksovereenkomst - wettelijk stelsel - toevoeging wederzijds optioneel toekenningsbeding
- Nummer
26098
- Datum beslissing
19 oktober 2026
- Publicatiedatum
9 november 2026
Heffing
- Erfbelasting
- Schenkbelasting
Wettelijke basis
- art. 2.7.1.0.2. VCF
- art. 2.7.1.0.3. VCF
- art. 2.7.1.0.4. VCF
- art. 2.7.1.0.5. VCF
- art. 2.8.1.0.1. VCF
- art. 2.8.4.1.1. VCF
- art. 3.17.0.0.2. VCF
I. Voorwerp van de aanvraag
1. De aanvragers wensen een bescherming te voorzien voor de langstlevende echtgenoot door bij wijze van huwelijksvoordeel een optioneel toekenningsbeding [1] te koppelen aan goederen uit hun respectievelijke eigen vermogens. Hiermee zal de langstlevende van hen beiden de mogelijkheid krijgen om deze goederen, in de mate van het nodige en mogelijke, en eventueel zelfs volledig en in volle eigendom, te verkrijgen.
Alvorens hun huwelijkscontract te wijzigen [2], wensen de aanvragers bevestiging te krijgen dat:
- het (optioneel) toekenningsbeding (en de uitwerking daarvan) niet onderworpen is aan de artikelen 2.7.1.0.2 VCF, 2.7.1.0.3, 3° VCF, 2.7.1.0.4 VCF, 2.7.1.0.5 VCF, 2.8.1.0.1 VCF en 2.8.4.1.1 VCF;
- het (optioneel) toekenningsbeding (en de uitwerking daarvan) geen fiscaal misbruik vormt, zodat de algemene antimisbruikbepaling van artikel 3.17.0.0.2 VCF daarop niet toepasselijk is.
De aanvragers verzoeken daarnaast uitdrukkelijk, overeenkomstig artikel 3.22.0.0.1, §4, lid 1 VCF, dat gelet op het voorwerp van de aanvraag, de termijn waarvoor de beslissing wordt getroffen langer zal zijn dan vijf jaar. Meer bepaald verzoeken ze om een geldigheidsduur van de afgeleverde beslissing tot en met het overlijden van één van hen beiden.
II. Omschrijving van de verrichting(en)
II.A. Identiteit van de aanvrager en de partijen
2. De aanvraag wordt ingediend door […], met adres te […], namens:
- Mevrouw X, geboren te […] op xx.xx1961, wonende te […], rijksregisternummer […] (hierna genoemd “X”);
- De heer Y, geboren te […] op xx.xx1950, wonende te […], rijksregisternummer […] (hierna genoemd “Y”).
X en Y worden verder ook samen de ‘aanvragers’ genoemd.
X en Y hebben beiden de Belgische nationaliteit en hebben hun fiscale woonplaats in Vlaanderen al meer dan 5 jaar.
X en Y zijn gehuwd onder het stelsel van gemeenschap van goederen door een huwelijkscontract [3] verleden voor notaris […] te […] op xx.xx.2018, sindsdien ongewijzigd.[4]
Ze hebben niet-gemeenschappelijke kinderen: X heeft 4 kinderen van voor het huwelijk met Y. Y had een dochter die vooroverleden is.
II.B. Beschrijving van de voorgenomen verrichting(en)
1. Achtergrond bij de voorgenomen verrichting(en)
3. De aanvragers zijn elk voor de helft eigenaar van de in totaal 1.000 aandelen van de naamloze vennootschap ‘Z’ met zetel te […], ondernemingsnummer (RPR […] afdeling […]) […] (hierna: “de Vennootschap”).
De aanvragers hebben dus elk 500 aandelen in de Vennootschap. Zowel X als Y hebben deze 500 aandelen voor rekening van hun eigen vermogen. X had haar 500 aandelen al voor het huwelijk met Y. Y heeft zijn 500 aandelen gekocht tijdens hun huwelijk met eigen, voorhuwelijkse gelden (roerende wederbelegging).
2. Wensen van de aanvragers
4. De aanvragers hebben er in het verleden bewust voor gekozen om voormelde aandelen in de Vennootschap tot hun respectievelijke eigen vermogens te laten behoren en niet in te brengen in hun gemeenschappelijk vermogen omdat zij tijdens hun leven autonome beschikkingsbevoegdheden wensen te behouden met betrekking tot de goederen in hun respectievelijke eigen vermogens.
Anderzijds is hun wens dat, bij een overlijden van één van hen, de langstlevende van hen beiden de levenstandaard kan aanhouden waarbij het van belang is dat de langstlevende de mogelijkheid heeft om de aandelen van de Vennootschap die zich nu in hun respectievelijke eigen vermogens bevinden bij zich te kunnen nemen.
Hun wens volgt de principes die ze sinds hun huwelijk volgden. De aanvragers zijn van in den beginne gehuwd onder het stelsel van gemeenschap van goederen vanuit een solidariteitsprincipe, maar kozen er daarnaast voor om bepaalde eigen goederen niet onder hun gemeenschappelijk vermogen te laten vallen.
Het is dan ook de uitdrukkelijke wens van de aanvragers om enerzijds op vandaag autonomie te blijven houden over het bestuur van hun respectievelijke eigen vermogen en anderzijds de verzorging van de langstlevende van hen beiden veilig te stellen.
3. Beschrijving van de voorgenomen verrichting
5. De aanvragers willen aan hun huwelijkscontract een optioneel toekenningsbeding toevoegen voor de aandelen van de Vennootschap die zich in hun respectievelijke eigen vermogens bevinden. Met dit beding wordt de positie van de langstlevende versterkt, aangezien het beding de mogelijkheid biedt aan de langstlevende om de aandelen die behoren tot het eigen vermogen van de overleden echtgenoot in volle eigendom te verkrijgen.
Ingevolge de wet van 22 juli 2018 kunnen echtgenoten huwelijksvoordelen aan elkaar toekennen, in het bijzonder in het geval van overlijden, met civielrechtelijke voordelen die een testamentaire regeling of een contractuele erfstelling niet bieden. Dergelijke voordelen zouden, indien buiten huwelijksovereenkomst toegekend, eenzijdig herroepen kunnen worden, wat de aanvragers niet willen. De voorgenomen bedingen van toebedeling en toekenning zijn niet eenzijdig herroepbaar.
III. Motivering van de aanvraag
6. In wat volgt motiveren de aanvragers waarom zij van oordeel zijn dat zij zich op geen enkele manier in een toestand plaatsen die strijdig is met de doelstellingen van de fiscale wetgeving door implementatie van de voorgenomen verrichting (objectief element).
Hierna motiveren de aanvragers waarom enkel de voorgenomen verrichting aansluit bij hun wensen en doelstellingen, en die keuze geenszins strekt tot het verkrijgen van een belastingvoordeel (subjectief element).
1. Objectieve elementen
7. De aanvragers wensen de bevestiging te krijgen dat het voordeel dat de langstlevende zal bekomen door de toepassing van het hogervermeld toekenningsbeding niet zal worden onderworpen aan de hierna vermelde bepalingen, gezien hun motivatie daaromtrent.
Ten eerste tonen de aanvragers aan dat zij zich op geen enkele manier in een toestand plaatsen die strijdig is met de doelstellingen van de fiscale wetgeving (objectief element).
1.1. Geen frustratie van artikel 2.7.1.0.2 VCF
8. Artikel 2.7.1.0.2 VCF belast met erfbelasting goederen die worden verkregen uit de nalatenschap, via wettelijke devolutie, uiterste wilsbeschikking of contractuele erfstelling.
Het voordeel dat de langstlevende door het beding zal verkrijgen, wordt echter niet uit de nalatenschap verkregen (dus niet via wettelijke devolutie, noch door uiterste wilsbeschikking, noch door een contractuele erfstelling). In casu is er sprake van een voordeel dat de langstlevende enkel op huwelijksvermogensrechtelijk vlak verkrijgt, niet als een schenking, maar als een huwelijksvoordeel.
Een huwelijksvoordeel is vanuit civielrechtelijk oogpunt een voordeel dat voor één van de echtgenoten ontstaat uit de wijze van samenstelling, werking, vereffening of verdeling (en verrekening) van het huwelijksvermogensstelsel. Deze definitie is ondertussen expliciet terug te vinden in de wetgeving, o.a. in de artikelen 2.3.57 en 2.3.58 van het Burgerlijk Wetboek).
Een huwelijksvoordeel wordt dus huwelijksvermogensrechtelijk verkregen, uit hoofde van het huwelijksstelsel, waarvan de vereffening voor gaat op de vaststelling van de omvang van de nalatenschap (Cass. 24 maart 2017). Het kan bijgevolg nooit een erfrechtelijke verkrijging zijn.
Een huwelijksvoordeel is civielrechtelijk nooit een schenking en bij uitbreiding geen contractuele erfstelling. Het wordt gekwalificeerd als een niet-schenking (zie bv. Cass. 10 december 2010). Deze kwalificatie is objectief, of anders gesteld, ze bestaat ongeacht de intentie van partijen. Een intentie om te begiftigen (animus donandi) kan die kwalificatie niet wijzigen (GwH 23 november 2005, nr. 170/2005).
Deze civielrechtelijke kwalificatie werkt ook in het fiscaal recht door. Het Hof van Cassatie bevestigde dit al in haar arrest van 9 juli 1931. Het fiscaal recht moet de kwalificatie als niet-schenking dus aanvaarden, tenzij een specifieke en expliciete fiscale bepaling daarvan zou afwijken, wat in casu niet het geval is.
Voor de goede orde willen de aanvragers verduidelijken dat de burgerrechtelijke kwalificatie van een huwelijksvoordeel in de zin van artikel 2.3.58 van het Burgerlijk Wetboek (wat hier van toepassing is omdat er niet-gemeenschappelijke kinderen zijn), van dit huwelijksvoordeel geen schenking maakt.
Voormeld artikel 2.3.58 van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat wanneer er niet – gemeenschappelijke kinderen zijn, enkel de gelijke verdeling van hetgeen is gespaard op de wederzijdse inkomsten van de echtgenoten, al zijn die ongelijk, aan de toepassing van de regels van de schenkingen worden onttrokken.
Louter met het oog op de erfrechtelijke verrekening kan zo een huwelijksvoordeel burgerrechtelijk worden gelijkgesteld met een schenking. Deze gelijkstelling heeft enkel als doel de rechten van de reservataire erfgenamen te vrijwaren (Cass. 5 januari 2017), en leidt aldus niet tot een volledige gelijkstelling van het huwelijksvoordeel met een schenking.
Gezien het bovenstaande kan de toebedeling van goederen van het eigen vermogen van de overleden partner op grond van het optioneel beding, dat kwalificeert als een huwelijksvoordeel, dus niet worden belast op grond van artikel 2.7.1.0.2 VCF.
1.2. Geen frustratie van artikel 2.7.1.0.3, 3° VCF
9. De aanvragers frustreren dit artikel niet. Zij doen immers geen schenking onder opschortende voorwaarde of termijn die wordt vervuld door het overlijden van de eerste echtgenoot. Een optioneel toekenningsbeding is geen schenking, maar een huwelijksvoordeel.[5]
De toekenning op basis van het optioneel toekenningsbeding kan volgens de aanvragers dus niet worden belast op grond van artikel 2.7.1.0.3, 3° VCF.
1.3. Geen frustratie van artikel 2.7.1.0.4 VCF
10. De aanvragers frustreren het artikel 2.7.1.0.4 VCF niet. De goederen waarop het optioneel toekenningsbeding van toepassing is, behoren niet tot een huwgemeenschap, maar tot de respectievelijke eigen vermogens.
Verder hebben de aanvragers niet-fiscale motieven om geen inbreng te doen van de goederen in de huwgemeenschap, maar om een toekenningsbeding in te lassen voor deze goederen. De toevoeging van een toekenningsbeding aan een gemeenschapsstelsel voor goederen die tot het eigen vermogen behoren kan dan ook niet als fiscaal misbruik worden beschouwd.
Het behoud van volledige autonomie in hoofde van beide echtgenoten gedurende hun leven met betrekking goederen in hun eigen vermogen vormt de rode draad doorheen het huwelijk van de aanvragers.
1.4. Geen frustratie van artikel 2.7.1.0.5 VCF
11. De aanvragers frustreren dit artikel niet. Er is hier immers geen sprake van een kosteloze beschikking.
Zoals hoger al aangetoond, is het toekenningsbeding een huwelijksvoordeel en geen schenking (bevestigd door het Hof van Cassatie).
Ook de mate waarin het huwelijksvoordeel de limieten van artikel 2.3.58 van het Burgerlijk Wetboek overschrijdt, zorgt niet voor de toepassing van artikel 2.7.1.0.5 VCF. Dit voordeel wordt immers louter voor de erfrechtelijke verrekening met een schenking gelijkgesteld ter vrijwaring van de rechten van de reservataire erfgenamen.[6]
1.5. Geen frustratie van artikelen 2.8.1.0.1 VCF en 2.8.4.1.1 VCF
12. Artikel 2.8.1.0.1 en 2.8.4.1.1 VCF belasten naar aanleiding van een registratie of een verplichting tot registratie van akten en geschriften, die tot bewijs strekken van een schenking onder levenden, in de registratiebelasting.
Omwille van de hogervermelde kwalificatie van een toekenningsbeding als huwelijksvoordeel kan op het voordeel dat de langstlevende echtgenoot zou verkrijgen op basis van dit toekenningsbeding, artikel 2.8.1.0.1 VCF niet worden toegepast. Van een schenking is hier geen sprake. Er is louter sprake van een huwelijksvoordeel. Om die reden is evenmin artikel 2.8.4.1.1 VCF van toepassing.
2. Subjectieve elementen
13. De aanvragers stellen vast dat de huidige versie van hun huwelijkscontract niet meer volledig beantwoordt aan hun huidige wensen en doelstellingen.
De aanvragers hebben er steeds voor gekozen om de aandelen van de Vennootschap tot hun respectieve eigen vermogens te laten behoren en niet in te brengen in een huwgemeenschap. Zij wensen gedurende het huwelijk hun autonomie te behouden en de goederen in hun respectievelijke eigen vermogens alleen en zelfstandig te kunnen besturen.
Het is ook de bedoeling dat bij een eventuele verkoop in de toekomst de verkoopopbrengst in ieders eigen vermogen zou blijven.
De aanvragers wensen deze principes te blijven volgen tijdens hun leven, maar willen ook een regeling treffen bij een onverwacht overlijden van één van hen.
Ze zoeken meer concreet een regeling die ervoor kan zorgen dat de langstlevende de levensstandaard van tijdens het huwelijk aan kan houden. Daarnaast willen ze vermijden dat (verre) erfgenamen van de man rechten op de aandelen zouden erven. Ten slotte wensen de aanvragers dat de regeling in zo min mogelijke mate kan worden aangevochten door de kinderen van X.
Bij een onverwacht overlijden van één van de echtgenoten biedt de huidige situatie niet de gewenste oplossing voor de aandelen in ieders eigen vermogen.
Om de gewenste verzorgings- en beschermingsgedachte te bereiken, willen de aanvragers met het optioneel toekenningsbeding ervoor zorgen dat de langstlevende van hen de aandelen in het eigen vermogen van de eerst overleden echtgenoot in volle eigendom kan verkrijgen. Tegelijk houdt elk van hen de autonomie over de aandelen (of hetgeen ervoor in de plaats komt) in het eigen vermogen zolang ze leven.
De aanvragers zien geen alternatieve planningstechnieken die ten volle beantwoorden aan al hun wensen en bezorgdheden.
2.1. Eenzijdige herroeping? Niet mogelijk
14. Zou één van de echtgenoten het huwelijksvoordeel willen herroepen, dan impliceert dat steeds de wijziging van het huwelijkscontract, wat enkel kan met akkoord van beide echtgenoten. Zouden ze een regeling willen treffen op basis van een testament of een schenking, dan kan elke echtgenoot die regeling steeds eenzijdig herroepen. Het toekenningsbeding als huwelijksvoordeel biedt m.a.w. zekerheid en gemoedsrust voor beide echtgenoten.
2.2. Eigendomsrecht – In natura
15. Vanaf de kennisgeving van de keuze door de langstlevende echtgenoot treedt deze laatste in het bezit en in volle eigendom van de aandelen, of van hetgeen ervoor in de plaats zou zijn gekomen, weliswaar met uitwerking vanaf overlijden, en met dien verstande dat deze aandelen in natura zullen worden toegekend. Dit versterkt uiteraard de positie van de langstlevende.
2.3. Bescherming tegen aanspraken van erfgenamen
16. De regeling die de aanvragers willen uitwerken mag in zo min mogelijke mate kunnen worden aangevochten door de kinderen van X.
De aanvragers beseffen dat de bescherming van Y als langstlevende niet kan worden gegarandeerd, omdat de toekenning van de goederen aan Y als langstlevende via huwelijksvoordelen kan worden beperkt door bepaalde plafonds. Zijn er niet – gemeenschappelijke kinderen, zoals hier, dan zijn deze plafonds lager. Dit neemt niet weg dat de positie van de langstlevende beter is beschermd dan bijvoorbeeld wanneer ze een regeling met een contractuele erfstelling of een testament zouden voorzien. Bij een huwelijksvoordeel is immers enkel wat de langstlevende echtgenoot meer krijgt dan de helft van de aanwinsten aan te rekenen op het beschikbaar gedeelte.
Zouden de aanvragers een beding van aanwas willen afsluiten, dan kan het leeftijdsverschil een bron van discussie zijn en dus geven ze er de voorkeur aan te werk te gaan met de wijziging van hun huwelijkscontract.
2.4. Keuzemogelijkheden
17. Het is ook de bedoeling van de aanvragers dat het toekenningsbeding als optioneel wordt geformuleerd. Dit geeft de langstlevende van de aanvragers de mogelijkheid om de keuze te laten afhangen van de concrete situatie waarin de langstlevende zich op dat moment bevindt (op familiaal, financieel, vennootschapsrechtelijk… vlak).
2.5. Autonomie bij beide echtgenoten
18. Door een optioneel toekenningsbeding toe te voegen zorgen de echtgenoten niet voor een onmiddellijke eigendomsoverdracht, maar behoudt elk van hen de mogelijkheid om de goederen (aandelen of hetgeen ervoor in de plaats zou komen) autonoom te blijven beheren en te besturen.
Ook dat is en blijft een belangrijke wens voor beide echtgenoten.
2.6. Tussentijdse samenvatting
19. Rekening houdende met hogervermelde elementen is het duidelijk dat de aanvragers het optioneel toekenningsbeding wensen toe te voegen om civielrechtelijke redenen.
Er kan immers slechts sprake te zijn van fiscaal misbruik wanneer ook het vereiste subjectieve element aanwezig is, met name het feit dat een belastingplichtige een rechtshandeling (of het geheel van rechtshandelingen) alleen kiest met als wezenlijk doel het verkrijgen van een belastingvoordeel. De aanvragers verzoeken dan ook te bevestigen dat er omwille van deze niet-fiscale motieven er hoe dan ook geen sprake kan zijn van fiscaal misbruik met betrekking tot de voorgenomen verrichting die wordt voorgelegd, en dat de algemene antimisbruikbepaling van artikel 3.17.0.0.2 VCF niet toepasselijk is.
3. Conclusie
20. De aanvragers wensen dus een wijziging van hun huwelijksstelsel door te voeren waarmee zij met het toevoegen van een optioneel toekenningsbeding willen waarborgen dat goederen van ieders eigen vermogen kunnen worden toebedeeld aan de langstlevende, en dit om volgende doelstellingen te bereiken:
- behoud van autonomie over hun respectievelijke eigen vermogens;
- bescherming van het vermogen tegen de ongewenste gevolgen van een voortijdig overlijden van één van hen;
- de nodige financiële bescherming bieden aan de langstlevende en zijn/haar levensstandaard bij overlijden van de ander behouden.
De motieven van de aanvragers zijn duidelijk toegelicht en zijn niet-fiscaal van aard. De aanvragers zijn dan ook van mening dat de voorgenomen verrichting bij overlijden van de eerste echtgenoot niet zal leiden tot de heffing van erfbelasting en dat de voorgenomen verrichting geen fiscaal misbruik uitmaakt in de zin van artikel 3.17.0.0.2 VCF.
Daarnaast vragen de partijen overeenkomstig artikel 3.22.0.0.1, §4, lid 1 VCF, dat gelet op het voorwerp van de aanvraag, de termijn waarvoor de beslissing wordt getroffen langer zal zijn dan vijf jaar. Meer bepaald verzoeken partijen om een geldigheidsduur van de beslissing tot en met het overlijden van één van hen beiden.
4. Samenvatting – vraag
21. Gezien het bovenstaande verzoeken de aanvragers u vriendelijk te bevestigen:
- dat het (optioneel) toekenningsbeding (en de uitwerking daarvan) bij vooroverlijden van één van de aanvragers niet onderworpen is aan de artikelen 2.7.1.0.2 VCF, 2.7.1.0.3, 3° VCF, 2.7.1.0.4 VCF, 2.7.1.0.5 VCF, 2.8.1.0.1 VCF en 2.8.4.1.1 VCF; en
- dat er daarnaast geen sprake is van fiscaal misbruik in de zin van artikel 3.17.0.0.2 VCF; en
- dat, gezien artikel 3.22.0.0.1, §4, lid 1 VCF, gelet op het voorwerp van de aanvraag, de termijn waarvoor de beslissing wordt getroffen langer zal zijn dan vijf jaar. Meer bepaald verzoeken ze om een geldigheidsduur van de afgeleverde beslissing tot en met het overlijden van één van hen beiden.
IV. Beslissing
Gelet op artikel 3.22.0.0.1 VCF komt het besluitvormingsorgaan tot de volgende voorafgaande beslissing:
22. Onder voorafgaande beslissing wordt verstaan de juridische handeling waarbij de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie overeenkomstig de bepalingen die van kracht zijn, vaststelt hoe de bepaling van de VCF wordt toegepast op een bijzondere situatie of verrichting, die op fiscaal vlak nog geen uitwerking heeft gehad.
De Vlaamse Belastingdienst doet bijgevolg geen uitspraak over de rechtsgeldigheid van overeenkomsten of clausules op burgerlijk vlak.
23. Artikel 3.22.0.0.1, §2, eerste lid, 3° VCF stelt duidelijk dat de aanvraag de verwijzing moet bevatten naar de wettelijke of reglementaire bepalingen waarop de beslissing moet slaan.
De voorafgaande beslissing heeft bijgevolg enkel betrekking op die specifieke artikelen waarnaar in de aanvraag uitdrukkelijk verwezen wordt.
24. Volgende artikelen uit de VCF worden onderzocht, zoals in de aanvraag vermeld:
- Artikel 2.7.1.0.2 VCF, dat luidt als volgt:
De erfbelasting is verschuldigd ongeacht of de verkrijging gebeurt ingevolge wettelijke devolutie, uiterste wilsbeschikking of contractuele erfstelling.
Naast het geval, vermeld in het eerste lid, is de erfbelasting ook verschuldigd op een verkrijging van vruchtgebruik met toepassing van artikel 858bis van het Burgerlijk Wetboek, tenzij de langstlevende echtgenoot of wettelijk samenwonende aan het vruchtgebruik heeft verzaakt conform paragraaf 6 van het voormelde artikel.
- Artikel 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF, dat luidt als volgt:
Worden met het oog op de heffing van het successierecht als legaten beschouwd:
1° …
2° …
3° alle schenkingen van roerende goederen die de erflater heeft gedaan onder de opschortende voorwaarde of termijn die vervuld wordt ingevolge het overlijden van de schenker.
- Artikel 2.7.1.0.4 VCF, dat luidt als volgt:
De langstlevende echtgenoot die ingevolge een huwelijksovereenkomst die niet aan de regels voor de schenkingen is onderworpen, meer dan de helft van de gemeenschap toegekend krijgt, wordt voor de heffing van de erfbelasting gelijkgesteld met de langstlevende echtgenoot die, als niet wordt afgeweken van de gelijke verdeling van de gemeenschap, het deel van de andere echtgenoot krachtens een schenking onder de levenden of een uiterste wilsbeschikking geheel of gedeeltelijk verkrijgt.
- Artikel 2.7.1.0.5 VCF, dat luidt als volgt:
§ 1. De goederen waarvan de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie het bewijs levert dat de erflater er kosteloos over beschikte gedurende de vijf jaar vóór zijn overlijden, worden geacht deel uit te maken van zijn nalatenschap, tenzij de bevoordeling onderworpen is aan de schenkbelasting of het registratierecht op de schenkingen onder de levenden. De erfgenamen of legatarissen hebben een verhaalsrecht ten aanzien van de begiftigde voor de successierechten die op die goederen voldaan zijn.
Als door de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie of door de erfgenamen en legatarissen bewezen wordt dat de bevoordeling toekwam aan een bepaalde persoon, wordt die als legataris van de geschonken zaak beschouwd.
Voor de toepassing van deze paragraaf wordt een bevoordeling waarvoor een vrijstelling van de schenkbelasting is toegepast, gelijkgesteld met een bevoordeling die aan de schenkbelasting of aan het registratierecht op de schenkingen onder de levenden is onderworpen.
§ 2. De termijn van vijf jaar, vermeld in paragraaf 1, wordt evenwel op zeven jaar gebracht als het gaat om aandelen en activa als vermeld in artikel 2.8.6.0.3.
De termijn van zeven jaar, vermeld in het eerste lid, wordt teruggebracht tot drie jaar als de kosteloze beschikking dagtekent van voor 1 januari 2012.
- Artikel 2.8.1.0.1 VCF, dat luidt als volgt:
Overeenkomstig artikel 1, artikel 19 en artikel 31 van het federale Wetboek van Registratie-, Hypotheek- en Griffierechten wordt de schenkbelasting gevestigd naar aanleiding van de registratie of de verplichting tot registratie van akten of geschriften die tot bewijs strekken van een schenking onder de levenden.
- Artikel 2.8.4.1.1 VCF, dat luidt als volgt:
§ 1. De schenkbelasting voor de schenkingen van onroerende goederen wordt berekend volgens het tarief, vermeld in de onderstaande tabellen:
TABEL I
verkrijging in rechte lijn en tussen partners | |||
gedeelte van de schenking |
| ||
A | tarief, toepasselijk op het overeenstemmende gedeelte in kolom A, in % | totaalbedrag van de belasting over de voorgaan- de gedeelten, in euro | |
Vanaf | tot en met |
|
|
0,01 | 150.000 | 3 | - |
150.000,01 | 250.000 | 9 | 4500 |
250.000,01 | 450.000 | 18 | 13.500 |
450.000,01 | 27 | 49.500 | |
TABEL II
tarief tussen alle andere personen | |||
gedeelte van de schenking |
| ||
A schijf in euro | tarief, toepasselijk op het overeenstemmende gedeelte in kolom A, in % | totaalbedrag van de belasting over de voorgaan- de gedeelten, in euro | |
Vanaf | tot en met |
|
|
0,01 | 150.000 | 10 | - |
150.000,01 | 250.000 | 20 | 15.000 |
250.000,01 | 450.000 | 30 | 35.000 |
450.000,01 | 40 | 95.000 | |
§ 2. Het tarief van de schenkbelasting voor de schenkingen van roerende goederen bedraagt :
1° 3% voor een verkrijging in de rechte lijn en tussen partners;
2° 7% voor een verkrijging door alle andere personen.
Dat tarief is niet van toepassing op de schenkingen onder de levenden van roerende goederen die met legaten worden gelijkgesteld met toepassing van artikel 2.7.1.0.3, 3°.
§ 3. In afwijking van paragraaf 1 en 2 bedraagt het tarief van de schenkbelasting 0 % voor schenkingen, inclusief inbrengen om niet, aan:
1° het Vlaamse Gewest en de Vlaamse Gemeenschap;
2° de Vlaamse, de Franse en de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie;
3° de Franse en de Duitstalige Gemeenschap en aan het Waalse en het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest;
4° een staat van de Europese Economische Ruimte;
5° provincies en gemeenten in het Vlaamse Gewest;
6° de openbare instellingen van de publiekrechtelijke rechtspersonen, vermeld in de punt 1° tot en met 5°;
7° erkende woonmaatschappijen als vermeld in artikel 4.36 van de Vlaamse Codex Wonen van 2021;
8° het Vlaams Woningfonds;
9° dienstverlenende en opdrachthoudende verenigingen als vermeld in artikel 12, § 2, 2° en 3°, van het decreet van 6 juli 2001 houdende de intergemeentelijke samenwerking;
10° verenigingen zonder winstoogmerk, ziekenfondsen en landsbonden van ziekenfondsen, internationale verenigingen zonder winstoogmerk en stichtingen van openbaar nut;
11° openbare centra voor maatschappelijk welzijn.
In afwijking van paragraaf 1 en 2 bedraagt het tarief van de schenkbelasting 5,5% voor schenkingen, inclusief inbrengen om niet, aan beroepsverenigingen en private stichtingen.
In afwijking van het tweede lid wordt de schenkbelasting, vermeld in paragraaf 1 en 2, gebracht op 100 euro voor de schenkingen, inclusief inbrengen om niet, gedaan aan rechtspersonen als vermeld het eerste lid, 10°, of in het tweede lid, als de schenker zelf een rechtspersoon als vermeld in het tweede lid, is.
Het tarief, vermeld in het eerste, tweede en derde lid, is ook van toepassing op gelijksoortige rechtspersonen die opgericht zijn volgens en onderworpen zijn aan de wetgeving van een andere staat van de Europese Economische Ruimte, en die bovendien hun zetel, hun hoofdbestuur of hun hoofdvestiging binnen de Europese Economische Ruimte hebben.
- Artikel 3.17.0.0.2 VCF, dat luidt als volgt:
Aan de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie kan niet worden tegengeworpen, de rechtshandeling noch het geheel van rechtshandelingen dat een zelfde verrichting tot stand brengt, wanneer die entiteit door vermoedens of door andere bewijsmiddelen, vermeld in artikel 3.17.0.0.1, en aan de hand van objectieve omstandigheden aantoont dat er sprake is van fiscaal misbruik.
Er is sprake van fiscaal misbruik wanneer de belastingplichtige door middel van de door hem gestelde rechtshandeling of het geheel van rechtshandelingen één van de volgende verrichtingen tot stand brengt:
1° hetzij een verrichting waarbij hij zichzelf in strijd met de doelstellingen van een bepaling van deze codex of de ter uitvoering daarvan genomen besluiten buiten het toepassingsgebied van die bepaling plaatst;
2° hetzij een verrichting waarbij aanspraak wordt gemaakt op een belastingvoordeel, voorzien door een bepaling van deze codex of de ter uitvoering daarvan genomen besluiten, en de toekenning van dit voordeel in strijd zou zijn met de doelstellingen van die bepaling en die in wezen het verkrijgen van dit voordeel tot doel heeft.
Het komt aan de belastingplichtige toe te bewijzen dat de keuze voor zijn rechtshandeling of het geheel van rechtshandelingen door andere motieven verantwoord is dan het ontwijken van de belasting. Als de belastingplichtige het tegenbewijs niet levert, dan wordt de verrichting aan een belastingheffing overeenkomstig het doel van deze codex onderworpen alsof het misbruik niet heeft plaatsgevonden.
De te beoordelen verrichting
25. Volgende verrichting wordt voorgelegd, die verwezenlijkt wordt via een wijziging van de huwelijksovereenkomst:
De echtgenoten X-Y zijn gehuwd op xx.xx.2001 onder het wettelijk stelsel van gemeenschap van aanwinsten bij gebrek aan huwelijksovereenkomst.
Op xx.xx.2018 werd voor notaris […] te […] een wijzigende huwelijksovereenkomst verleden, met behoud van het wettelijk stelsel. Deze wijziging voegde enerzijds een keuzebeding toe voor de verdeling van de goederen die bij ontbinding van het huwelijksstelsel door overlijden van één van de echtgenoten tot de huwgemeenschap behoren. Anderzijds besloten de aanvragers bij zelfde akte hun gemeenschappelijk vermogen uit te breiden door inbreng van 1.250 aandelen van de naamloze vennootschap ‘[…]’, behorend tot het eigen vermogen van de heer Y.
De heer Y en mevrouw X wensen thans hun stelsel aan te vullen met een wederzijds optioneel toekenningsbeding met betrekking tot bepaalde eigen (niet-onverdeelde) goederen van elk van hen.
Ingevolge het voorgenomen toekenningsbeding zullen bepaalde eigen (niet-onverdeelde) goederen, die de eerstoverleden echtgenoot toebehoren, bij overlijden van één van hen onmiddellijk toekomen aan de langstlevende echtgenoot.
Elk van de echtgenoten is eigenaar van 500 van de in totaal 1.000 aandelen van de naamloze vennootschap ‘Z’, die het voorwerp van dit beding uitmaken.
Het beding wordt optioneel geformuleerd, waardoor dit slechts uitwerking krijgen indien en in de mate dat de langstlevende echtgenoot zich erop beroept.
In het ontwerp van akte houdende wijziging van huwelijksovereenkomst is voorzien in een passiefregeling.
Beoordeling
1. Onderzoek van de artikelen 2.7.1.0.2 VCF, 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF, 2.7.1.0.4 VCF, 2.7.1.0.5 VCF, 2.8.1.0.1 VCF en 2.8.4.1.1 VCF
26. De aanvragers zijn gehuwd onder het wettelijk stelsel van gemeenschap van aanwinsten. Het voorgenomen toekenningsbeding heeft volgens de echtgenoten X-Y betrekking op goederen behorende tot hun respectieve eigen vermogens.
Het besluitvormingsorgaan spreekt zich niet uit over tot welk vermogen de in de aanvraag beschreven vermogensbestanddelen behoren, maar gaat in onderhavige beslissing uit van de kwalificatie die de aanvrager hieraan geeft, namelijk zijnde eigen goederen van de echtgenoten. Indien bij overlijden blijkt dat bepaalde goederen, zoals bijvoorbeeld winstuitkeringen van eigen aandelen, zich in de gemeenschap van aanwinsten bevinden, zullen hierop de heffingsregels uit het VCF toegepast worden, zoals hierna uiteengezet.
27. Algemeen wordt aanvaard dat een huwelijksvoordeel een overeenkomst ten bezwarende titel is.
28. Het besluitvormingsorgaan merkt op dat het begrip ‘huwelijksvoordeel’ niet wettelijk gedefinieerd is, doch slechts omschreven in het kader van stelsels van gemeenschap van goederen.
Het besluitvormingsorgaan spreekt zich niet uit over de burgerrechtelijke kwalificatie als huwelijksvoordeel dat bovendien zakenrechtelijke werking zou hebben, van een wederzijds (optioneel) toekenningsbeding van eigen goederen in een gemeenschapsstelsel, zoals in casu voorligt.
Het besluitvormingsorgaan spreekt zich evenmin uit over de rechtsgeldigheid van de voorgenomen overeenkomsten of clausules op burgerrechtelijk vlak.
In de mate bijgevolg dat het voorgenomen wederzijds (optioneel) toekenningsbeding van eigen goederen burgerrechtelijk kwalificeert als huwelijksvoordeel met zakenrechtelijke werking, zal deze kwalificatie doorwerken in het fiscaal recht.
Fiscaal betekent dit dat de toekenning aan de langstlevende echtgenoot ingevolge een huwelijksvoordeel niet behandeld wordt als een erfrechtelijke verkrijging, doch wel als een verkrijging op grond van een overeenkomst onder de levenden, meer bepaald een overeenkomst onder bezwarende titel.
29. In de mate dat het wederzijds (optioneel) toekenningsbeding van eigen goederen van de echtgenoten in casu effectief een geldig huwelijksvoordeel met zakenrechtelijke werking zou zijn, volgt het besluitvormingsorgaan dezelfde redenering voor de fiscale behandeling van deze verrichtingen.
1.1. Mogelijke toepassing van artikel 2.7.1.0.2 VCF?
30. Overeenkomstig artikel 2.7.1.0.2 VCF worden met erfbelasting belast, de goederen die verkregen worden uit de nalatenschap, via wettelijke devolutie, uiterste wilsbeschikking of contractuele erfstelling.
De verkrijging door een langstlevende echtgenoot van een huwelijksvoordeel is een huwelijksvermogensrechtelijke verkrijging.
31. Er zal geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.7.1.0.2 VCF.
1.2. Mogelijke toepassing van artikel 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF?
32. De schenkingen van roerende goederen onder opschortende voorwaarde of termijn die vervuld wordt ingevolge het overlijden van de schenker, worden onder de erfbelasting geplaatst op grond van artikel 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF.
De burgerrechtelijke kwalificatie van het wederzijds optioneel toekenningsbeding als huwelijksvoordeel heeft als gevolg dat dit beding ten bezwarende titel is.
33. Er zal geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF.
1.3. Mogelijke toepassing van artikel 2.7.1.0.4 VCF?
34. De toebedeling van meer dan de helft van een gemeenschap bij overlijden wordt fiscaal, zowel voor onroerende als voor roerende goederen, onder erfbelasting geplaatst op grond van artikel 2.7.1.0.4 VCF.
Het optioneel toekenningsbeding heeft volgens de aanvragers geen betrekking op gemeenschapsgoederen, maar op goederen die behoren tot het eigen vermogen van elk van hen.
35. Er zal voor dit beding geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.7.1.0.4 VCF.
1.4. Mogelijke toepassing van artikel 2.7.1.0.5 VCF?
36. Kosteloze beschikkingen die dagtekenen vanaf 1 januari 2025, gedaan door een erflater gedurende de vijf jaar voorafgaand aan het overlijden, welke niet onderworpen zijn geweest aan schenkbelasting of aan registratierechten op schenkingen worden onder de erfbelasting geplaatst op grond van artikel 2.7.1.0.5 VCF.
De burgerrechtelijke kwalificatie van het wederzijds optioneel toekenningsbeding als huwelijksvoordeel heeft als gevolg dat dit beding ten bezwarende titel is.
37. Er zal geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.7.1.0.5 VCF.
1.5. Mogelijke toepassing van artikel 2.8.1.0.1 VCF en artikel 2.8.4.1.1 VCF?
38. Op grond van artikel 2.8.1.0.1 VCF wordt de schenkbelasting geheven op akten en geschriften die gelden als titel van een schenking onder de levenden.
Artikel 2.8.4.1.1 VCF bepaalt de tarieven voor de schenkbelasting.
De burgerrechtelijke kwalificatie van het wederzijds optioneel toekenningsbeding als huwelijksvoordeel heeft als gevolg dat dit beding ten bezwarende titel is.
39. Er zal geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.8.1.0.1 VCF en artikel 2.8.4.1.1 VCF.
2. Onderzoek van fiscaal misbruik (artikel 3.17.0.0.2 VCF)
a) Algemeen
40. Elk contract dat is gesloten vanaf 1 juni 2012 kan afgetoetst worden aan de algemene antimisbruikbepaling, thans vervat in artikel 3.17.0.0.2 VCF. Het contract maakt geen fiscaal misbruik uit indien er ook niet-fiscale motieven aan ten grondslag liggen.
41. De artikelen van titel 2, hoofdstuk 7 (erfbelasting) van de VCF vormen de rechtsgrond voor de heffing van de erfbelasting. Bij deze bepalingen wordt er geen onderscheid gemaakt tussen specifieke en algemene bepalingen. Evenwel is het zo dat de bepaling van artikel 3.17.0.02 VCF voorkomt dat men zich door het gebruik van bepaalde rechtshandelingen buiten het toepassingsgebied van een heffingsbepaling stelt, enkel en alleen vanwege fiscale motieven.
42. De fictiebepalingen ingevoegd in de VCF zijn terug te vinden in de artikelen 2.7.1.0.3 tot en met 2.7.1.0.9 VCF en betreffen regelingen waarbij de wetgever/decreetgever het noodzakelijk vond een bepaalde verkrijging gelijk te stellen met een legaat. De fictiebepalingen zijn geen specifieke antimisbruikbepalingen. Elke fictiebepaling heeft een specifiek doel. In de voorbereidende werken van elk van deze bepalingen kan de doelstelling worden nagelezen aan de hand waarvan een concrete techniek kan worden geëvalueerd. De fictiebepaling kan enkel worden toegepast als er voldaan is aan de voorwaarden die door het overeenkomstig artikel uit de VCF worden gesteld.
Uit de structuur van de VCF kan worden afgeleid dat de decreetgever met de artikelen 2.7.1.0.3 tot en met 2.7.1.0.9 VCF geen specifieke antimisbruikbepalingen voor ogen had: de algemene antimisbruikbepaling in opgenomen in titel 3 (Inning en Invordering), die algemeen de procedurebepalingen bevat terwijl de fictiebepalingen opgenomen zijn in titel 2 (Belastingheffing), die de inhoudelijke bepalingen bevat. Meer bepaald werden de fictiebepalingen opgenomen onder hoofdstuk 7 (Erfbelasting), afdeling 1 (Belastbaar voorwerp).
43. De antimisbruikbepaling, zoals opgenomen in artikel 3.17.0.0.2 VCF, is een algemene bepaling. Het gegeven dat een artikel van titel 2, hoofdstuk 7 (Erfbelasting) van de VCF niet kan worden toegepast omdat de voorwaarden niet zijn voldaan sluit de inroeping door de Vlaamse Belastingdienst van artikel 3.17.0.0.2 VCF niet uit. Dit laatste artikel werd immers in het leven geroepen om te voorkomen dat de overledene voor zijn overlijden via bepaalde (legale) technieken zijn nalatenschap zou laten vererven met ontwijking van de erfbelasting.
b) In casu
44. Uit de gegevens opgenomen in de aanvraag blijkt dat de echtgenoten X-Y gehuwd zijn op xx.xx.2001 onder het wettelijk stelsel van gemeenschap van aanwinsten bij gebrek aan huwelijksovereenkomst.
Op xx.xx.2018 werd voor notaris […] te […] een wijzigende huwelijksovereenkomst verleden, met behoud van het wettelijk stelsel.
De echtgenoten hebben samen geen gemeenschappelijke kinderen. Mevrouw X heeft vier kinderen uit een vorig huwelijk en de heer Y heeft een dochter die vooroverleden is.
De echtgenoten X-Y wensen thans, bij wijze van hetgeen zij als huwelijksvoordeel kwalificeren, een wederzijds optioneel toekenningsbeding te koppelen aan bepaalde goederen die behoren tot hun respectieve eigen vermogens, meer bepaald de 500 aandelen van de naamloze vennootschap ‘Z’ waarvan elke echtgenoot eigenaar is.
Zij wensen de langstlevende echtgenoot te beschermen, in geval van een overlijden van één van hen, door te voorzien in een niet-eenzijdig herroepbare regeling en door ervoor te zorgen dat de levensstandaard van tijdens het huwelijk behouden kan blijven.
Door de onmiddellijke en zakelijke werking dat het toekenningsbeding volgens aanvragers heeft, treedt de langstlevende echtgenoot vanaf de kennisgeving van de keuze in het bezit van de aandelen die er het voorwerp van uitmaken.
45. Gelet op de concrete feitenconstellatie is het besluitvormingsorgaan van oordeel dat de voorgelegde verrichtingen in casu geen fiscaal misbruik uitmaken in de zin van artikel 3.17.0.0.2 VCF.
46. Deze beslissing heeft alleen betrekking op de erf- en registratiebelasting en doet geen uitspraak over andere belastingen.
Voetnoten
[1] Het (optioneel) toekenningsbeding, zoals opgenomen in het ontwerp van de wijzigende huwelijksovereenkomst, luidt als volgt: […]
[2]
[3]
[4]
[5] Aanvragers verwijzen naar randnummer 8 van de door hen bezorgde aanvraag.
[4] Aanvragers verwijzen naar randnummer 8 van de door hen bezorgde aanvraag.