1. Deze aanvraag strekt ertoe bevestiging te krijgen dat:

1.1. de voorgenomen verrichtingen in het geheel van de omstandigheden geen aanleiding zullen geven tot de heffing van erfbelasting bij het overlijden van een van de echtgenoten op grond van artikel 2.7.1.0.4 VCF (gezien de vermogensbestanddelen die deel uitmaken van het kanscontract steeds behoord hebben tot het eigen vermogen van de aanvragers) en de algemene antimisbruikbepaling opgenomen in artikel 3.17.0.0.2 VCF;

1.2. de voorgelegde overeenkomst van aanwas die zal worden gesloten tussen de echtgenoten rechtsgeldig is en kwalificeert als een kanscontract onder bezwarende titel en dat - op het ogenblik van de aanbieding ter registratie - de artikelen 2.8.1.0.1 VCF en 2.8.4.1.1, §2 VCF niet van toepassing zullen zijn (op zich en in combinatie met art. 3.17.0.0.2 VCF) en er derhalve geen schenkbelasting zal verschuldigd zijn, zodat alleen het federaal vast recht verschuldigd zal zijn;

1.3. er derhalve geen schenkbelasting zal verschuldigd zijn op in de overeenkomst opgenomen roerende goederen, evenals hun vruchten, meerwaarden en andere opbrengsten en alle zaken die worden verkregen in vervanging van voormelde tegoeden, alsook dat de artikelen 2.7.1.0.1 VCF, 2.7.1.0.2 VCF, 2.7.1.0.3, 3° VCF en 2.7.1.0.5 VCF niet van toepassing zullen zijn bij het overlijden van een echtgenoot zodat er geen erfbelasting verschuldigd zal zijn;

1.4. deze transactie voor de Vlaamse Belastingdienst geen fiscaal misbruik vormt in de zin van artikel 3.17.0.0.2 VCF.

2. De aanvragers verzoeken uitdrukkelijk, overeenkomstig artikel 3.22.0.0.1 , § 4, eerste lid, VCF, dat, gelet op het voorwerp van de aanvraag, de termijn waarvoor de beslissing wordt getroffen, langer zal zijn dan vijf jaar. Meer bepaald verzoeken zij om een geldigheidsduur van de afgeleverde beslissing tot en met het overlijden van één van hen beiden.

3. Met betrekking tot de publicatie van de voorafgaande beslissing overeenkomstig artikel 3.22.0.0.1, § 5 VCF, en in het bijzonder met betrekking tot het anonimiseren van de voorafgaande beslissing, verzoeken de partijen de Vlaamse Belastingdienst niet alleen de persoonsgegevens van de partijen te anonimiseren, maar hetzelfde te doen voor alle concrete gegevens die via publiek toegankelijke databanken, en in het bijzonder de Kruispuntbank van Ondernemingen (KBO) en het Belgisch staatsblad, te consulteren zijn. Partijen denken daarbij onder meer, zonder echter exhaustief te zijn, aan alle gegevens met betrekking tot de notariële akten, de gegevens van de betrokken vermogensbestanddelen en de bedragen/waarden vermeld in onderhavige aanvraag. Deze vraag tot het anonimiseren van alle feitelijke informatie waarvan sprake in onderhavige aanvraag gebeurt met het oog op de bescherming van hun persoonlijke levenssfeer, en rekening houdende met het feit dat via opzoeking van deze gegevens via één of meerdere databanken de identiteit van de partijen makkelijk kan worden achterhaald.

II.A. Identiteit van de aanvrager en de partijen

4. De aanvraag wordt ingediend door […], advocaat aan de balie te […], bij […], zetel houdend te […], namens:

4.1. De heer X, van Belgische nationaliteit, geboren te […] op xx.xx.1956, met rijksregisternummer […];

4.2. Mevrouw Y, van Belgische nationaliteit, geboren te […] op xx.xx.1962, met rijksregisternummer […];

5. De heer X en mevrouw Y wonen samen te […] en zijn gehuwd onder het Belgisch stelsel van scheiding van goederen blijkens huwelijksovereenkomst verleden voor notaris […] te […] op xx.xx.1986, sindsdien ongewijzigd.

6. De echtgenoten X-Y hebben drie (3) meerderjarige kinderen, mevrouw A, de heer B en mevrouw C.

7. Tot slot hebben de echtgenoten hun fiscale woonplaats reeds meer dan vijf jaar in het Vlaams Gewest.

II.B. Beschrijving van de voorgenomen verrichting(en)

8. De echtgenoten X-Y zijn gehuwd onder het Belgisch stelsel van scheiding van goederen blijkens huwelijksovereenkomst verleden voor notaris […] te […] op xx.xx.1986, sindsdien ongewijzigd.

9. De echtgenoten X-Y zijn ieder voor de onverdeelde helft eigenaar van een aantal beleggingsportefeuilles die behoren tot hun respectievelijk eigen vermogen.

10. De echtgenoten X-Y sloten op respectievelijk xx.xx.2024 (2), xx.xx.2024 (1), xx.xx.2024 (1) samen vier (4) aanwascontracten aangaande roerende goederen bij diverse financiële instellingen. U vindt deze overeenkomsten in bijlage bij de aanvraag. In deze overeenkomsten werd melding gemaakt dat onder meer ook bijkomende stortingen het voorwerp zouden uitmaken van de kansovereenkomsten, hetgeen ons inziens, één van de voorwaarden om van een evenwichtig kanscontract te spreken, in het gedrang brengt (namelijk de gelijke inleg).

11. Er zijn geenszins bijstortingen gebeurd in deze portefeuilles, doch de echtgenoten X-Y wensen de bestaande overeenkomsten minnelijk te ontbinden en onderling nieuwe optionele kanscontracten af te sluiten betreffende voormelde beleggingsportefeuilles waarbij zij bij wijze van kanscontract onder bezwarende titel overeenkomen dat bij het overlijden van de eerststervende van hen, de roerende goederen in volle eigendom zullen toekomen aan de langstlevende onder hen, met de optie af te zien van deze aanwas binnen de honderd twintig (120) dagen na het overlijden.

12. In casu staat elk van de partijen aldus zijn/haar onverdeelde helft in volle eigendom af aan de andere, onder de opschortende voorwaarde van vooroverlijden, én elk van hen verkrijgt als tegenprestatie voor deze afstand een gelijke kans om de roerende goederen toebehorend aan de andere, in volle eigendom te verwerven indien hij/zij het langst leeft. Elke echtgenoot wenst voor zichzelf de nodige maatregelen te nemen die hem of haar in staat stellen zijn of haar levenskwaliteit en levensstandaard als langstlevende echtgenoot te garanderen met tegelijkertijd het behoud van een maximale flexibiliteit. Partijen kiezen bewust voor een wederzijdse aanwasovereenkomst die hen beiden bindt en die de voornaamste doelstelling van partijen vervult, met name de financiële bescherming van de langstlevende echtgenoot.

13. Elk kanscontract zal worden gesloten onder de volgende modaliteiten en voorwaarden (zie ontwerp van de overeenkomst in bijlage bij de aanvraag):

• Het beding van aanwas is optioneel. De uitoefening van het keuzerecht, en de uitwerking van het beding van aanwas, zal terugwerken tot op het moment van overlijden van de eerststervende en onmiddellijk voorafgaand aan het openvallen van de nalatenschap;
• De overeenkomst wordt aangegaan voor een termijn van vijf (5) jaar die stilzwijgend verlengd wordt met nieuwe periodes van vijf (5) jaar, behoudens andersluidend akkoord tussen de partijen. De partijen sluiten de overeenkomst evenwel onder de uitdrukkelijk ontbindende voorwaarde van beëindiging van de samenwoning tussen hen door de eenzijdige dan wel gezamenlijke inleiding van een vordering tot echtscheiding of scheiding van tafel en bed, dan wel door feitelijke scheiding om redenen die wijzen op een duurzame ontwrichting van de relatie (dus niet als gevolg van een verblijf in het buitenland van één van beiden om beroepsredenen, verblijf in een kliniek, rusthuis, enzovoort);
• Zolang het kanscontract geldt en beide partijen in leven zijn, mogen zij elk de door hen onderworpen roerende goederen, voorwerp van het kanscontract, niet vervreemden (noch ten bezwarende titel, noch om niet), in pand geven, in betaling geven of op enigerlei andere wijze (met zakelijke rechten) bezwaren, behoudens uitdrukkelijke en schriftelijke goedkeuring van de andere partij. Wel kunnen zij, mits het akkoord van de andere partij, overgaan tot de vervreemding van de roerende goederen en de vervanging ervan door andere vermogensbestanddelen die in de plaats van de vervreemde roerende goederen zullen treden en aan het kanscontract zullen onderworpen zijn (= zaakvervangingsclausule).
• Het kanscontract zal tevens betrekking hebben op de vruchten, de opbrengsten en de meerwaarden van deze roerende goederen. Alle goederen die bij wijze van belegging, wederbelegging, contractuele en wettelijke zaakvervanging in de plaats zouden treden van de roerende goederen, zullen eveneens aan de overeenkomst van aanwas en kanscontract onderworpen zijn.

14. Verwijzing naar de wettelijke of reglementaire bepalingen

• Artikel 2.7.1.0.3 VCF luidt als volgt:

“Worden met het oog op de heffing van het successierecht als legaten beschouwd:

1° alle schulden die uitsluitend bij uiterste wil erkend zijn;

2° alle schuldbekentenissen van sommen die voorkomen als een contract onder bezwarende titel, maar die een bevoordeling inhouden en die niet aan de schenkbelasting of het registratierecht op de schenkingen zijn onderworpen;

3° alle schenkingen van roerende goederen die de erflater heeft gedaan onder de opschortende voorwaarde of termijn die vervuld wordt ingevolge het overlijden van de schenker.

Het eerste lid, 3°, is niet van toepassing bij de realisatie van een beding van terugval die de erflater heeft bedongen in het voordeel van een derde voor een vruchtgebruik dat de erflater zich heeft voorbehouden.”

• Artikel 2.7.1.0.4. VCF luidt als volgt:

“De langstlevende echtgenoot die ingevolge een huwelijksovereenkomst die niet aan de regels voor de schenkingen is onderworpen, meer dan de helft van de gemeenschap toegekend krijgt, wordt voor de heffing van de erfbelasting gelijkgesteld met de langstlevende echtgenoot die, als niet wordt afgeweken van de gelijke verdeling van de gemeenschap, het deel van de andere echtgenoot krachtens een schenking onder de levenden of een uiterste wilsbeschikking geheel of gedeeltelijk verkrijgt.”

• Artikel 2.7.1.0.5 VCF luidt als volgt:

“§ 1. De goederen waarvan de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie het bewijs levert dat de erflater er kosteloos over beschikte gedurende de vijf jaar vóór zijn overlijden, worden geacht deel uit te maken van zijn nalatenschap, tenzij de bevoordeling onderworpen is aan de schenkbelasting of het registratierecht op de schenkingen onder de levenden. De erfgenamen of legatarissen hebben een verhaalsrecht ten aanzien van de begiftigde voor de successierechten die op die goederen voldaan zijn.”

Als door de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie of door de erfgenamen en legatarissen bewezen wordt dat de bevoordeling toekwam aan een bepaalde persoon, wordt die als legataris van de geschonken zaak beschouwd.

Voor de toepassing van deze paragraaf wordt een bevoordeling waarvoor een vrijstelling van de schenkbelasting is toegepast, gelijkgesteld met een bevoordeling die aan de schenkbelasting of aan het registratierecht op de schenkingen onder de levenden is onderworpen.

§ 2. De termijn van vijf jaar, vermeld in paragraaf 1, wordt evenwel op zeven jaar gebracht als het gaat om aandelen en activa als vermeld in artikel 2.8.6.0.3.

De termijn van zeven jaar, vermeld in het eerste lid, wordt teruggebracht tot drie jaar als de kosteloze beschikking dagtekent van voor 1 januari 2012.”.

• Artikel 2.8.1.0.1. VCF luidt als volgt:

“Overeenkomstig artikel 1, artikel 19 en artikel 31 van het federale Wetboek van Registratie-, Hypotheek- en Griffierechten wordt de schenkbelasting gevestigd naar aanleiding van de registratie of de verplichting tot registratie van akten of geschriften die tot bewijs strekken van een schenking onder de levenden.”

• Artikel 2.8.4.1.1, §2, VCF luidt als volgt:

“Het tarief van de schenkbelasting voor de schenkingen van roerende goederen bedraagt:

1° 3% voor een verkrijging in de rechte lijn en tussen partners;

2° 7% voor een verkrijging door alle andere personen.

Dat tarief is niet van toepassing op de schenkingen onder de levenden van roerende goederen die met legaten worden gelijkgesteld met toepassing van artikel 2.7.1.0.3, 3°.”

• Artikel 3.17.0.0.2. VCF luidt als volgt:

“Aan de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie kan niet worden tegengeworpen, de rechtshandeling noch het geheel van rechtshandelingen dat een zelfde verrichting tot stand brengt, wanneer die entiteit door vermoedens of door andere bewijsmiddelen, vermeld in artikel 3.17.0.0.1, en aan de hand van objectieve omstandigheden aantoont dat er sprake is van fiscaal misbruik.

Er is sprake van fiscaal misbruik wanneer de belastingplichtige door middel van de door hem gestelde rechtshandeling of het geheel van rechtshandelingen één van de volgende verrichtingen tot stand brengt :

1° hetzij een verrichting waarbij hij zichzelf in strijd met de doelstellingen van een bepaling van deze codex of de ter uitvoering daarvan genomen besluiten buiten het toepassingsgebied van die bepaling plaatst;

2° hetzij een verrichting waarbij aanspraak wordt gemaakt op een belastingvoordeel, voorzien door een bepaling van deze codex of de ter uitvoering daarvan genomen besluiten, en de toekenning van dit voordeel in strijd zou zijn met de doelstellingen van die bepaling en die in wezen het verkrijgen van dit voordeel tot doel heeft.

Het komt aan de belastingplichtige toe te bewijzen dat de keuze voor zijn rechtshandeling of het geheel van rechtshandelingen door andere motieven verantwoord is dan het ontwijken van de belasting. Als de belastingplichtige het tegenbewijs niet levert, dan wordt de verrichting aan een belastingheffing overeenkomstig het doel van deze codex onderworpen alsof het misbruik niet heeft plaatsgevonden.”

15. Kanscontract tussen echtgenoten

Elke echtgenoot wenst voor zichzelf de nodige maatregelen te nemen die hem/haar in staat stellen zijn/haar levenskwaliteit en levensstandaard als langstlevende echtgenoot te garanderen en hem/haar tegelijkertijd in staat stellen een maximale flexibiliteit te behouden.

De echtgenoten zijn van mening dat zij een overeenkomst ten bezwarende titel zullen ondertekenen in de vorm van een optioneel beding van aanwas, zijnde een kanscontract.

Een optioneel beding van aanwas is een beding onder opschortende voorwaarde van het vooroverlijden van één van de partijen en van het lichten van de optie door de langstlevende van de partijen (cf. Hof van Cassatie 24 maart 2017, F.16.0067.N). Een beding onder opschortende voorwaarde heeft, als het is opgesteld na 1 januari 2023, bij vervulling van de voorwaarde uitwerking voor de toekomst (art. 5.147 van het Burgerlijk Wetboek). De roerende goederen die het voorwerp uitmaken van het optioneel beding van aanwas waarbij de optie wordt gelicht na het overlijden is bijgevolg onderworpen aan de erfbelasting bij gebrek aan terugwerkende kracht van het optioneel beding van aanwas.

Indien het kanscontract evenwel voorziet in een terugwerking tot op het ogenblik van overlijden van de eerststervende, zoals in casu, dient er bij dit overlijden geen erfbelasting, geheven worden in toepassing van de artikelen 2.7.1.0.3 VCF en 2.7.1.0.5 VCF.

Elk kanscontract is ingegeven vanuit de intentie van partijen, om elkaar op een rechtszekere wijze in de positie te plaatsen dat hij/zij bij vooroverlijden van de echtgeno(o)t(e), inmenging van kinderen/eventuele andere erfgenamen in alle geval kan vermijden, het is wenselijk conflicten en onzekerheid te vermijden. De echtgenoten verkiezen aldus het kanscontract boven een toebedeling van een testament, gezien het herroepbaar karakter daarvan. Vandaar dat geopteerd wordt voor een kanscontract, waarmee de mogelijke gevolgen van een vererving (wettelijke opvolging of eventueel met legaten aan derden), waardoor het vermogen versnippert, kunnen worden uitgesloten, dan wel significant beperkt.

De echtgenoten wensen echter een regeling uit te werken die geldt in twee richtingen. Geen van beide echtgenoten wil het risico lopen dat het testament zou worden aangepast, zonder dat hij/zij zelf zijn/haar testament zou aanpassen. Een testament kan namelijk worden gewijzigd zonder het medeweten van de andere echtgenoot. Aangezien de echtgenoten elkaar beogen te beschermen via het afsluiten van een kanscontract, kunnen zij verzekeren dat de gecreëerde bescherming geldt voor beide echtgenoten of voor geen van hen beiden. In tegenstelling tot een testament of schenking, biedt een overeenkomst van aanwas en kanscontract tenslotte de nodige zekerheid voor wat betreft de onmogelijkheid van een éénzijdige wijziging en de onmogelijkheid van herroeping. Bovendien is de regeling via het kanscontract “reserve proof’. Dit wil zeggen dat de kinderen de toebedeling niet kunnen aanvechten op basis van inkorting.

Daarnaast is het kanscontract ingegeven door beide echtgenoten om elkaar de zekerheid te bieden dat de langstlevende onder hen over voldoende financiële middelen zal beschikken om zijn of haar levensstandaard te behouden. Daarom voorziet het beding van aanwas dat daden van vervreemding, inpandgeving of het vestigen van zakelijke zekerheden niet kunnen zonder het akkoord van beide partijen. De echtgenoten willen namelijk op een welbepaalde manier toezicht kunnen houden op de belangrijke handelingen die gesteld worden door de andere echtgenoot met betrekking tot de goederen die het voorwerp uitmaken van het kanscontract.

Dat dergelijk kanscontract mogelijk is tussen echtgenoten gehuwd onder een stelsel van scheiding van goederen wordt zowel door het Grondwettelijk Hof als door de Vlaamse Belastingadministratie zelf bevestigd (zie o.a. Standpunt nr. 17044 dd. 8 januari 2018).

De echtgenoten verzoeken uw Dienst dan ook te bevestigen dat er voldoende niet-fiscale motieven aanwezig zijn, waardoor in casu noch artikel 2.7.1.0.4 VCF (gezien de roerende goederen die het voorwerp uitmaken van het kanscontract steeds tot het eigen vermogen van de echtgenoten hebben behoord), noch de algemene antimisbruikbepaling kunnen worden toegepast.

16. Kanscontract ten bezwarende en bijzondere titel

Het contract is ten bijzondere titel, aangezien de overeenkomst niet de algemeenheid van de goederen betreft die de echtgeno(o)t(e) bij zijn/haar overlijden zal nalaten, en evenmin een evenredig deel van de goederen die de echtgeno(o)t(e) zal nalaten, noch al zijn/haar roerende goederen, of een evenredig deel van al zijn/haar roerende goederen bij zijn/haar overlijden.

Het beding van aanwas betreft een contract onder bezwarende titel. Elk van beide echtgenoten heeft een gelijke kans om eigendomsaanspraken te verkrijgen op de goederen van de andere echtgenoot die het voorwerp uitmaken van het kanscontract, met name door de aanwas in volle eigendom van de roerende goederen van de overleden contractant. Bijgevolg is het beding van aanwas een contract ten bezwarende titel. De tegenprestatie voor de voorwaardelijke afstand bestaat erin dat iedere overdrager een kans heeft om eigenaar te worden van de roerende goederen die het voorwerp uitmaken van het kanscontract van de andere, namelijk wanneer hij of zij het langste leeft. Er is slechts sprake van een werkelijk kanscontract wanneer de kansen op winst of verlies van iedere partij gelijk zijn. De beoordeling van de gelijkheid van kansen gebeurt op het moment van het sluiten van de overeenkomst. Het bezwarend karakter vereist dat de kansen van beide Partijen evenwichtig zijn en dat de inleg door de echtgenoten gelijk is. Het moet aldus over een evenwichtig kanscontract gaan.

De Vlaamse Belastingdienst vereist daarbij niet dat de kansen gelijk zijn. Er dient wel sprake te zijn van een gelijkaardige levensverwachting van de betrokken partijen. Deze gelijkheid van kansen moet worden beoordeeld op het moment van het sluiten van de overeenkomst.

In dit geval hebben de partijen een gelijke overlevingskans bij het afsluiten van de overeenkomst, hetgeen aangetoond wordt door de gelijkaardige leeftijd, in casu 69 jaar voor de heer X en 63 jaar voor mevrouw Y, en dezelfde goede gezondheidstoestand zoals blijkt uit de medische attesten. De gelijkaardige overlevingskansen worden niet enkel beoordeeld op basis van de objectieve leeftijd van de partijen. De partijen hebben beiden een goede gezondheid, hetgeen zij aan de hand van medische verslagen kunnen aantonen. De echtgenoten onderwerpen zich jaarlijks aan een medische controle. Daaruit is gebleken dat geen van beide medische problemen heeft. Ten tijde van het sluiten van de oude overeenkomsten, waren zij in het bezit van een medisch attest ter staving hiervan. Voorafgaandelijk aan het sluiten van de nieuwe overeenkomsten, zullen zij een nieuw medisch attest vragen aan de arts. De partijen verklaren dan ook dat zij niet kunnen inschatten wie van hen het langste zal leven. Zij hebben beiden een gelijkaardige overlevingskans en zijn bereid om, voor de beoordeling van de gelijke overlevingskansen, bijkomende medische verslagen te laten afleveren door een neutraal geneesheer (eventueel aan te duiden door uw Dienst) indien u dit wenst alvorens het dossier te beoordelen.

Het feit dat het kanscontract werd gesloten voor een bepaalde duur van vijf jaar, waarna het kanscontract automatisch wordt hernieuwd, heeft tot gevolg dat enkel een beoordeling moet gebeuren bij het sluiten van het kanscontract en niet telkens een herevaluatie van de kansen moet gebeuren op het tijdstip van de vernieuwing.

De partijen hebben aldus op het ogenblik van het afsluiten van de overeenkomst een gelijkaardige levensverwachting.

Het leeftijdsverschil van 6 jaar tussen de echtgenoten heeft niet automatisch tot gevolg dat partijen geen gelijkaardige overlevingskansen zouden hebben. We verwijzen voor zoveel als nodig naar eerdere voorafgaande beslissingen van de Vlaamse Belastingdienst, waarbij een groter leeftijdsverschil voorlag, en waarbij werd bevestigd dat dit leeftijdsverschil geen afbreuk doet aan de kansengelijkheid:

• VB nr. 17046 dd. 19 februari 2018: leeftijdsverschil van 15 jaar;
• VB nr. 18013 dd. 19 maart 2018: leeftijdsverschil van 15 jaar;
• VB nr. 17025 dd. 4 september 2017: leeftijdsverschil van 8 jaar;
• VB nr. 19033 dd. 16 september 2019: leeftijdsverschil 13 jaar.

Ook de rechtspraak stelt zich soepel op bij de concrete beoordeling van het leeftijdsverschil tussen partijen die een kanscontract sluiten. Zo werden onder meer leeftijdsverschillen van 16 jaar, 14 jaar en 10 jaar aanvaard.

De inleg van beide echtgenoten is voor het beding van aanwas gelijk: het goed dat het voorwerp is van het beding van aanwas behoort immers toe aan ieder van de echtgenoten voor de onverdeelde helft.

Bovendien bevat het kanscontract een vervreemdingsverbod. Elke daad van vervreemding, verpanding of het bezwaren met zakelijke rechten zal met andere woorden de expliciete en persoonlijke handeling van elk der echtgenoten noodzaken.

Kortom, er wordt volgens aanvragers een evenwichtig kanscontract tussen partijen gesloten, gelet op de gelijke overlevingskans van partijen, het gelijk financieel aandeel dat ondergebracht wordt in het kanscontract en een gezamenlijk optreden in de vorm van een strikt vervreemdingsverbod.

Het bezwarende karakter sluit volgens aanvragers de taxatie in de erf- of registratiebelasting in hoofde van de artikelen 2.7.1.0.3, 3°, 2.7.1.0.5, 2.8.1.0.1 juncto 2.8.4.1.1 §2 VCF uit. De echtgenoten verwijzen dienaangaande naar verschillende beslissingen die reeds door Vlabel werden genomen. Zou uw Dienst dit willen bevestigen?

Rekening houdend met de beschreven modaliteiten en voorwaarden enerzijds en de feitelijke gegevens anderzijds, dient geconcludeerd te worden dat het kanscontract een overeenkomst ten bezwarende titel betreft.

17. Zaakvervanging

Wat betreft de zaakvervanging van de betrokken activa en de meerwaarden bevestigt het standpunt nr. 17044 dat dit mogelijk is en dat de vervanggoederen/meerwaarden dan dezelfde regels/bestemming volgens als het goed dat het vervangt.

Er wordt voorzien in twee (bijkomende) voorwaarden:

• er moet in de akte conventionele zaakvervanging voorzien worden,
• als er zaakvervanging is, moet dit nog bevestigd worden op het moment van de verwerving van het nieuwe zaakvervangende goed.

Voor wat betreft de effectenportefeuilles heeft de aanvaarding van de kwalificatie als feitelijke universaliteit tot gevolg dat er van rechtswege zaakvervanging optreedt. De overeenkomst heeft dus uitwerking op de effectenportefeuilles zoals deze zijn samengesteld op het ogenblik van het overlijden van één van de eerststervende van de 'Partijen' ongeacht de gewijzigde samenstelling hiervan ingevolge opbrengsten en transacties van wederbeleggingen.

Dit werd reeds bevestigd in verschillende voorafgaande beslissingen (VB nr. 19010 d.d. 13 mei 2019; VB nr. 19001 d.d. 18 februari 2019).

Zouden wij uw Dienst vriendelijk mogen vragen om te bevestigen dat het kanscontract onder deze specifieke omstandigheden aldus niet valt onder de toepassing van bovenvermelde artikelen of de algemene misbruikbepaling van artikel 3.17.0.0.2 VCF aub?

Gelet op artikel 3.22.0.0.1 VCF komt het besluitvormingsorgaan tot de volgende voorafgaande beslissing:

18. Onder voorafgaande beslissing wordt verstaan de juridische handeling waarbij de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie overeenkomstig de bepalingen die van kracht zijn, vaststelt hoe de bepaling van de VCF wordt toegepast op een bijzondere situatie of verrichting, die op fiscaal vlak nog geen uitwerking heeft gehad.

19. De Vlaamse Belastingdienst doet geen uitspraak over de rechtsgeldigheid van overeenkomsten op burgerlijk vlak.

20. Volgende artikelen uit de VCF worden onderzocht:

• artikel 2.7.1.0.3 VCF:

Worden met het oog op de heffing van het successierecht als legaten beschouwd:
1° alle schulden die uitsluitend bij uiterste wil erkend zijn;
2° alle schuldbekentenissen van sommen die voorkomen als een contract onder bezwarende titel, maar die een bevoordeling inhouden en die niet aan de schenkbelasting of het registratierecht op de schenkingen zijn onderworpen;
3° alle schenkingen van roerende goederen die de erflater heeft gedaan onder de opschortende voorwaarde of termijn die vervuld wordt ingevolge het overlijden van de schenker.
Het eerste lid, 3°, is niet van toepassing bij de realisatie van een beding van terugval die de erflater heeft bedongen in het voordeel van een derde voor een vruchtgebruik dat de erflater zich heeft voorbehouden.”

• artikel 2.7.1.0.4 VCF:

“De langstlevende echtgenoot die ingevolge een huwelijksovereenkomst die niet aan de regels voor de schenkingen is onderworpen, meer dan de helft van de gemeenschap toegekend krijgt, wordt voor de heffing van de erfbelasting gelijkgesteld met de langstlevende echtgenoot die, als niet wordt afgeweken van de gelijke verdeling van de gemeenschap, het deel van de andere echtgenoot krachtens een schenking onder de levenden of een uiterste wilsbeschikking geheel of gedeeltelijk verkrijgt.”

• artikel 2.7.1.0.5 VCF:

“§ 1. De goederen waarvan de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie het bewijs levert dat de erflater er kosteloos over beschikte gedurende de vijf jaar vóór zijn overlijden, worden geacht deel uit te maken van zijn nalatenschap, tenzij de bevoordeling onderworpen is aan de schenkbelasting of het registratierecht op de schenkingen onder de levenden. De erfgenamen of legatarissen hebben een verhaalsrecht ten aanzien van de begiftigde voor de successierechten die op die goederen voldaan zijn.
Als door de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie of door de erfgenamen en legatarissen bewezen wordt dat de bevoordeling toekwam aan een bepaalde persoon, wordt die als legataris van de geschonken zaak beschouwd.
Voor de toepassing van deze paragraaf wordt een bevoordeling waarvoor een vrijstelling van de schenkbelasting is toegepast, gelijkgesteld met een bevoordeling die aan de schenkbelasting of aan het registratierecht op de schenkingen onder de levenden is onderworpen.
§ 2. De termijn van vijf jaar, vermeld in paragraaf 1, wordt evenwel op zeven jaar gebracht als het gaat om aandelen en activa als vermeld in artikel 2.8.6.0.3.
De termijn van zeven jaar, vermeld in het eerste lid, wordt teruggebracht tot drie jaar als de kosteloze beschikking dagtekent van voor 1 januari 2012.”

• artikel 2.8.1.0.1 VCF:

“Overeenkomstig artikel 1, artikel 19 en artikel 31 van het federale Wetboek van Registratie-, Hypotheek- en Griffierechten wordt de schenkbelasting gevestigd naar aanleiding van de registratie of de verplichting tot registratie van akten of geschriften die tot bewijs strekken van een schenking onder de levenden.”

• artikel 2.8.4.1.1, §2 VCF:

Ҥ 2. Het tarief van de schenkbelasting voor de schenkingen van roerende goederen bedraagt :
1° 3% voor een verkrijging in de rechte lijn en tussen partners;
2° 7% voor een verkrijging door alle andere personen.

Dat tarief is niet van toepassing op de schenkingen onder de levenden van roerende goederen die met legaten worden gelijkgesteld met toepassing van artikel 2.7.1.0.3, 3°.”

• artikel 3.17.0.0.2 VCF:

“Aan de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie kan niet worden tegengeworpen, de rechtshandeling noch het geheel van rechtshandelingen dat een zelfde verrichting tot stand brengt, wanneer die entiteit door vermoedens of door andere bewijsmiddelen, vermeld in artikel 3.17.0.0.1, en aan de hand van objectieve omstandigheden aantoont dat er sprake is van fiscaal misbruik.
Er is sprake van fiscaal misbruik wanneer de belastingplichtige door middel van de door hem gestelde rechtshandeling of het geheel van rechtshandelingen één van de volgende verrichtingen tot stand brengt :
1° hetzij een verrichting waarbij hij zichzelf in strijd met de doelstellingen van een bepaling van deze codex of de ter uitvoering daarvan genomen besluiten buiten het toepassingsgebied van die bepaling plaatst;
2° hetzij een verrichting waarbij aanspraak wordt gemaakt op een belastingvoordeel, voorzien door een bepaling van deze codex of de ter uitvoering daarvan genomen besluiten, en de toekenning van dit voordeel in strijd zou zijn met de doelstellingen van die bepaling en die in wezen het verkrijgen van dit voordeel tot doel heeft.
Het komt aan de belastingplichtige toe te bewijzen dat de keuze voor zijn rechtshandeling of het geheel van rechtshandelingen door andere motieven verantwoord is dan het ontwijken van de belasting. Als de belastingplichtige het tegenbewijs niet levert, dan wordt de verrichting aan een belastingheffing overeenkomstig het doel van deze codex onderworpen alsof het misbruik niet heeft plaatsgevonden.”

21. De echtgenoten X-Y wensen de aanwascontracten die zij in het verleden (2024) hebben gesloten minnelijk te ontbinden en onderling nieuwe optionele kanscontracten af te sluiten betreffende dezelfde beleggingsportefeuilles.

22. Het feit dat een beding van aanwas/kanscontract tussen echtgenoten wordt afgesloten maakt dit beding van aanwas/kanscontract op zich niet ongeldig. Wanneer een kanscontract wordt afgesloten tussen echtgenoten moet het slaan op de eigen goederen van de echtgenoten. Het kan geen betrekking hebben op goederen die tot de huwgemeenschap behoren.

In casu wensen de aanvragers/echtgenoten een kanscontract te sluiten met betrekking tot de vermelde beleggingsportefeuilles bij diverse financiële instellingen, waarvan zij verklaren dat deze tot hun eigen vermogens behoren, elk voor de onverdeelde helft. Het kanscontract wordt aangegaan voor een termijn van vijf jaar die stilzwijgend wordt verlengd met nieuwe periodes van vijf jaar, behoudens andersluidend akkoord tussen de partijen. De partijen sluiten de overeenkomst evenwel onder de uitdrukkelijk ontbindende voorwaarde van beëindiging van de relatie zoals voorzien in artikel 7 van het kanscontract.

23. Het contract is onder bijzondere titel, wanneer de overeenkomst niet de algemeenheid van de goederen betreft die de partij bij zijn overlijden zal nalaten, en evenmin een evenredig deel van de goederen die de partij zal nalaten, noch al zijn onroerende goederen, al zijn roerende goederen, of een evenredig deel van al zijn onroerende goederen of van al zijn roerende goederen bij zijn overlijden.

Het contract is in casu onder bijzondere titel aangezien het contract betrekking heeft op de beleggingsportefeuilles die specifiek in de overeenkomst worden omschreven.

24. De Vlaamse Belastingdienst aanvaardt dat de zakelijke subrogatie speelt als die conventioneel is voorzien of die plaatsheeft uit kracht van de wet, overeenkomstig artikel 3.10 BW.

25. Het contract wordt aanzien als een kanscontract ten bezwarende titel wanneer de kansen evenwichtig zijn. Er wordt niet vereist dat de kansen gelijk zijn. Er dient wel sprake te zijn van een gelijkaardige levensverwachting van de betrokken partijen en er dient een gelijkwaardige inleg te zijn.

26. Een gelijkaardige levensverwachting kan niet enkel worden beoordeeld op basis van sterftetabellen maar kan ook worden beïnvloed door specifieke factoren zoals de gezondheidstoestand van de partijen, bepaalde activiteiten die ze uitvoeren, een overlijden dat kort volgt op het sluiten van het contract, etc...

27. De gelijkaardigheid van de levensverwachting dient aanwezig te zijn bij het afsluiten van het contract. Het is evenwel mogelijk dat pas bij de realisatie van het contract blijkt dat bij het afsluiten van het contract niet aan deze voorwaarde was voldaan.

Uit de gegevens vermeld in de aanvraag blijkt dat er in casu sprake is van een gelijkaardige levensverwachting. De aanvragers hebben een leeftijd van 69 jaar en 63 jaar. Zij verklaren beiden in dezelfde goede gezondheidstoestand te verkeren.

28. De gelijkwaardigheid van inleg wordt beoordeeld bij het afsluiten van het contract, niet bij het realiseren van de opschortende voorwaarde (een goed kan in waarde stijgen of dalen).

29. Uit de gegevens vermeld in het kanscontract blijkt dat de inleg van de aanvragers gelijkwaardig is (elk de onverdeelde helft van de beleggingsportefeuilles).

30. Een optioneel kanscontract is een contract onder opschortende voorwaarde van het vooroverlijden van één van de partijen en van het lichten van de optie door de langstlevende van de partijen (cf. Hof van Cassatie 24 maart 2017, F.16.0067.N). Een beding/contract onder opschortende voorwaarde heeft, als het is opgesteld na 1 januari 2023, bij vervulling van de voorwaarde uitwerking voor de toekomst (art. 5.147 van het Burgerlijk Wetboek). Het roerend goed dat het voorwerp uitmaakt van het optioneel beding van aanwas/ kanscontract waarbij de optie wordt gelicht na het overlijden is bijgevolg onderworpen aan de erfbelasting bij gebrek aan terugwerkende kracht van het optioneel beding van aanwas.

Indien het kanscontract evenwel voorziet in een terugwerking tot op het ogenblik van overlijden van de eerststervende zal er bij dit overlijden geen erfbelasting, geheven worden in toepassing van de artikelen 2.7.1.0.3 VCF en 2.7.1.0.5 VCF. In casu is dat het geval.

31. Op basis van de elementen en feiten vermeld in de aanvraag tot voorafgaande beslissing kan worden besloten dat het in casu om een kanscontract gaat en er bijgevolg noch erfbelasting, noch schenkbelasting geheven zal worden in toepassing van de artikelen 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF, 2.7.1.0.5 VCF; 2.8.1.0.1 VCF en 2.8.4.1.1, §2 VCF.

32. Indien de rechtshandelingen worden gesteld vanaf 1 juni 2012 kunnen ze afgetoetst worden aan de anti-misbruikbepalingen. Het besluitvormingsorgaan is van oordeel dat het kanscontract, mede gelet op de niet-fiscale motieven, geen fiscaal misbruik uitmaakt in de zin van artikel 3.17.0.0.2 VCF.

33. De voorgenomen verrichten maken geen fiscaal misbruik uit in de zin van artikel 3.17.0.0.2 VCF.

Deze beslissing heeft alleen betrekking op de erf- en de schenkbelasting en doet geen uitspraak over andere belastingen. Deze beslissing spreekt zich bovendien niet uit over de mogelijke toepassing van niet door de aanvrager opgeworpen artikelen van de VCF.