Bouwspeelplaats - Terrain de jeux de construction - Park Ouest, Molenbeek
Graduaat Sociaal en cultureel werk
Liam Kayum-Salender (Arteveldehogeschool)
De bouwspeelplaats toont dat duurzaamheid niet altijd groots of technologisch hoeft te zijn: ook met hergebruikte materialen, en vertrouwen en eigenaarschap kan je structurele verandering teweegbrengen.
Waar gaat je eindproef over?
In mijn graduaatsproef Bouwspeelplaats – Terrain de jeux de construction realiseerde ik een tijdelijke bouwspeelplaats in Park Ouest in Molenbeek, een herbestemd buurtpark dat wordt beheerd door vzw Toestand. Deze organisatie zet leegstaande terreinen en gebouwen tijdelijk in als laagdrempelige en verbindende sociaal-culturele plekken, met als doel inclusie, ontmoeting en participatie in de buurt te versterken.
Het project richtte zich op kinderen van 6 tot 15 jaar uit Sint-Jans-Molenbeek een dichtbevolkte en sociaal kwetsbare wijk waar veilige en toegankelijke speelruimte schaars is. Tijdens twee intensieve, driedaagse bouwweken kregen kinderen de vrijheid om zelfstandig te bouwen aan hun eigen creaties, zoals huisjes, boomhutten, schommels en andere constructies. Samen met een klein team van playworkers werkten wij uitsluitend met herbruikbare en gerecycleerde materialen, waaronder paletten, resthout, bamboe, touwen en pvc-buizen
Een essentieel uitgangspunt was dat volwassenen, behalve de begeleiders, geen toegang hadden tot de bouwzone. Hierdoor kregen de kinderen volledig eigenaarschap over hun spel en hun creaties. Ze bepaalden zelf wat ze maakten, hoe ze samenwerkten en hoe ze risico’s inschatten. Door deze autonomie leerden ze spelenderwijs samenwerken, initiatief nemen en vertrouwen krijgen in hun eigen kunnen.
De bouwspeelplaats bood een veilige, gratis en inclusieve speelomgeving, waarin zelfredzaamheid, creativiteit, buitenspelen en ontmoeting centraal stonden. Het project werd volledig gedragen door de kinderen zelf en groeide uit tot hun plek: een plek waar ze trots op zijn en waar ontdekking en verbondenheid in de buurt centraal staan.
Hoe draagt je graduaatsproef bij aan duurzaamheid?
Met mijn graduaatsproef draag ik bij aan duurzaamheid vanuit een brede visie, waarin ecologische, sociale en educatieve duurzaamheid samenkomen. De bouwspeelplaats vertrekt zowel vanuit circulair materiaalgebruik als vanuit het versterken van menselijke relaties, autonomie en gemeenschap.
Ecologisch werkte ik bijna uitsluitend met gerecycleerd en gevonden materiaal, dat een tweede leven kreeg binnen het spel. Kinderen leerden omgaan met grondstoffen en ontdekten dat zogenaamd ‘afval’ kan worden getransformeerd tot iets nieuws en waardevols.
Sociaal richt het project zich bewust op een maatschappelijk kwetsbare doelgroep. Door het project volledig gratis en laagdrempelig aan te bieden, kregen alle kinderen toegang tot spel, creativiteit en ontmoeting. De autonomie en verantwoordelijkheid die ze kregen, versterkten hun zelfvertrouwen en samenwerking.
Maatschappelijk reikte de impact verder dan de kinderen alleen. Ouders gaven aan dat het project hen vertrouwen gaf in het kunnen van hun kinderen en zorgde voor meer verbondenheid en trots binnen de buurt. De bouwspeelplaats fungeerde zo als katalysator voor sociale samenhang.
Wat mijn graduaatsproef duurzaam maakt, is de radicale keuze voor eenvoud en vertrouwen. Zonder groot budget of complexe technologie, maar door bestaande leegstaande terreinen een nieuwe, tijdelijke invulling te geven, toont het project dat duurzame verandering kan ontstaan door ruimte te creëren voor spel, creativiteit en eigenaarschap. Door kinderen letterlijk te laten bouwen aan hun eigen wereld, leg ik een basis voor zorg, samenwerking en verantwoordelijkheid die ook op lange termijn doorwerkt in hun houding tegenover hun omgeving en de samenleving.