In mijn masterproef onderzoek ik hoe milieucriteria binnen Europese publieke aanbestedingen in de bouwsector bijdragen aan duurzaamheid, en welke effecten ze hebben op concurrentie en marktwerking. In het kader van beleidsinitiatieven zoals de Europese Green Deal wordt Green Public Procurement (GPP) steeds vaker ingezet om duurzaamheid te stimuleren. Sinds Richtlijn 2014/24/EU kunnen overheden bouwprojecten immers niet alleen op basis van prijs, maar ook op basis van kwaliteit en duurzaamheid toewijzen.

Hoewel dit in theorie een win-winsituatie lijkt, toont mijn onderzoek aan dat de praktijk complexer is. Ik analyseer of het gebruik van milieucriteria invloed heeft op het aantal bieders bij aanbestedingen en op de uiteindelijke projectkosten. Hiervoor maak ik gebruik van data uit de Tenders Electronic Daily (TED)-databank over de periode 2012–2023 en pas ik een quasi-experimentele difference-in-differences-methode toe op Europese bouwprojecten.

De resultaten tonen aan dat aanbestedingen met milieucriteria gemiddeld 15 tot 24% minder biedingen ontvangen, wat wijst op een afname van de concurrentie. Daarnaast stel ik een lichte tot matige stijging van de projectkosten vast (tussen 5 en 17%), afhankelijk van de intensiteit van de toegepaste criteria. Deze effecten lijken niet te wijten aan formele uitsluiting, maar aan percepties en strategische afwegingen bij bedrijven.

Mijn thesis legt zo een belangrijk spanningsveld bloot: hoewel milieucriteria bedoeld zijn om duurzaamheid te bevorderen, kunnen ze onbedoeld functioneren als een zachte toetredingsdrempel en de kernprincipes van de Europese interne markt onder druk zetten.

Met mijn thesis draag ik bij aan duurzaamheid door een holistische en realistische benadering van duurzaam beleid te hanteren. Ik toon aan dat duurzaamheid niet alleen een ecologische, maar ook een economische en sociale dimensie heeft, en dat duurzaamheidsbeleid pas effectief is wanneer deze dimensies in evenwicht worden gebracht.

Door empirisch te onderzoeken hoe milieucriteria binnen publieke aanbestedingen de concurrentie, markttoegang en kostenstructuur beïnvloeden, lever ik inzichten die essentieel zijn voor duurzaam én rechtvaardig beleid. Mijn onderzoek maakt duidelijk dat goedbedoelde duurzaamheidsmaatregelen onbedoelde neveneffecten kunnen hebben, zoals verminderde concurrentie, wat op lange termijn de legitimiteit en effectiviteit van duurzaam aankoopbeleid kan ondermijnen.

De maatschappelijke meerwaarde van mijn werk ligt in de beleidsrelevantie. Mijn resultaten bieden concrete aanknopingspunten voor beleidsmakers en publieke opdrachtgevers om milieucriteria gerichter en inclusiever toe te passen, zonder kleine spelers of kmo’s uit de markt te duwen. Zo draagt mijn thesis bij aan het verfijnen van Green Public Procurement als beleidsinstrument dat duurzaamheid stimuleert zonder eerlijke concurrentie te ondergraven.

Door duurzaamheid niet als een absoluut doel, maar als een zorgvuldige afweging tussen milieuverantwoordelijkheid, economische efficiëntie en sociale rechtvaardigheid te benaderen, draagt mijn onderzoek bij aan een meer robuust en toekomstbestendig duurzaamheidsbeleid binnen de Europese Unie.