Jan volgt als stabiliteitsingenieur bij EBS onder andere stalen bruggen op. Hij bekijkt inspectieverslagen, analyseert meetresultaten en berekent hoe ‘gezond’ een brug is. Jan: ‘Bruggen worden om de drie tot zes jaar opgemeten. Dan kijken we bijvoorbeeld of ze wat doorbuigen of zakken. Want een brug beweegt altijd een beetje. Door temperatuur kan staal uitzetten of krimpen. Pas als je over een lange periode een duidelijke trend ziet – zoals een brug die langzaamaan blijft zakken – wordt het nodig om dat verder te onderzoeken.’

Die metingen gebeuren klassiek met topografische apparatuur, legt Leen uit: ‘Op de brug worden vaste meetpunten aangebracht, en een landmeter meet die ten opzichte van een referentiepunt. Zo ziet die of er veranderingen zijn.’

Die klassieke metingen werken goed, maar zijn arbeidsintensief. Soms mag er tijdelijk geen verkeer op een brug, moet er gemeten worden op moeilijk bereikbare plaatsen of moeten metingen om veiligheidsredenen ‘s nachts gebeuren. Bovendien krijg je maar om de paar jaar een meetpunt.

Soms duiken er praktische problemen op, zegt Jan: ‘Meetpunten verdwijnen bijvoorbeeld door werken aan de brug, of er sluipt een fout in de meting. Dan krijg je plots rare waarden die moeilijk te interpreteren zijn (lacht).’

Dat soort problemen zijn van de baan met satellietbeelden, gaat Leen verder. ‘Daarom hebben we onderzocht of satellietbeelden een alternatief of aanvulling kunnen zijn. Zo moet er niemand ter plaatse gaan.’

DMOW onderzocht ook of je bruggen met satellieten kunt monitoren. De techniek heet InSAR, wat staat voor Interferometric Synthetic Aperture Radar. Satellieten sturen radarsignalen naar de aarde en vangen het weerkaatste signaal op. Leen: ‘Als je die signalen van verschillende momenten vergelijkt, kan je zelfs heel kleine verplaatsingen detecteren, tot op millimeterniveau!’

‘Die precisie is ongelooflijk’, gaat Jan verder. “Je krijgt een kaart met duizenden meetpunten. Elk punt geeft een tijdreeks van verplaatsingen, da’s heel nuttig. Sommige satellieten passeren om de vijf à zes dagen; zo krijg je dus een heel gedetailleerd beeld doorheen de tijd.

Leen: ‘Tijdens ons project kwam er een belangrijke ontwikkeling bij. Europa lanceerde een systeem waarbij InSAR-analyses van het hele continent gratis beschikbaar zijn. Iedereen kan die nu bekijken.’ Maar die beelden hebben wel een vrij grove resolutie, nuanceert Jan. ‘Eén pixel kan bijvoorbeeld overeenkomen met een oppervlak van vijf op twintig meter groot. Dat is te weinig detail voor een brug.’

‘Daarom hebben we ook beelden met hogere resolutie getest, die we aankochten via commerciële satellieten. De veel grotere nauwkeurigheid biedt echt een meerwaarde. Maar er is natuurlijk een kost aan verbonden, dus het is nog afwachten of dit project een plaats krijgt in het budget van de Vlaamse overheid. Ik hoop met dit interview duidelijk te maken dat het veel meer opportuniteiten biedt dan je op het eerste gezicht zou denken.’

Het project heeft op dit moment vooral kennis opgeleverd, zegt Jan. ‘We weten nu hoe we de beelden kunnen interpreteren en hoe bruikbaar ze zijn voor bruggen.’

Maar dat betekent niet dat de klassieke metingen meteen verdwijnen. Satellietmetingen kunnen bijvoorbeeld eerst als aanvullende informatie dienen, en helpen om trends te ontdekken of om bepaalde fenomenen te verklaren. Jan: ‘Als de technologie verder verbetert, kan het belang van satellietmetingen wel toenemen. Op voorwaarde dat er geïnvesteerd wordt in die beelden met hogere resolutie.’

Leen: ‘Wat wij vooral willen tonen, is dat deze techniek veel breder inzetbaar is dan alleen voor bruggen. Je kan er bijvoorbeeld ook dijken, gebouwen of kaaimuren mee opvolgen.’

Eigenlijk kan elke infrastructuurbeheerder er voordeel uit halen, besluit Jan. Hoe meer mensen ermee werken, hoe meer toepassingen er ontdekt kunnen worden. Leen: ‘Nu collega’s weten dat ze aan de slag kunnen met deze techniek, kunnen we samen bekijken waar ze echt een meerwaarde biedt.’

DMOW kon voor dit project rekenen op de steun van het Programma Innovatieve Overheidsopdrachten (PIO) bij VLAIO. PIO helpt de Vlaamse overheid en Vlaamse publieke sector om – via overheidsopdrachten – innovatieve oplossingen te laten ontwikkelen, testen en valideren door ondernemingen, kennis- en/of onderzoekscentra. Het gaat om innovatieve oplossingen voor publieke noden die nog niet volledig kant-en-klaar of op grote schaal beschikbaar zijn in de markt.

PIO gaat daarbij geen enkele uitdaging uit de weg en staat open voor alle thema’s en sectoren. Concreet biedt het PIO-team de publieke sectororganisatie begeleiding en advies bij de aanbesteding en cofinanciert het PIO ook de aankoop zelf tot 50%.

Satellietbeelden kunnen in de toekomst een waardevol hulpmiddel zijn voor het opvolgen van onze infrastructuur. Enkele mogelijke toepassingen:

• monitoring van bruggen en viaducten;
• opvolging van dijken en waterkeringen;
• detectie van zettingen bij gebouwen of historische sites;
• monitoring van kaaimuren en haventerreinen;
• analyse van grondverplaatsingen of aardverschuivingen.

De techniek kan vooral nuttig zijn als eerste indicatie van mogelijke bewegingen, waarna gerichte metingen op het terrein kunnen volgen.

Meer weten? Lees het rapport van VLAIO.