1. De aanvragers zijn gehuwd onder het stelsel van zuivere scheiding van goederen, zoals vastgesteld in hun huwelijkscontract verleden op xx.xx.1978 voor notaris […], destijds te […].[1]

Dit huwelijksstelsel is sedert het sluiten van het huwelijk niet gewijzigd.

De aanvragers wensen hun huwelijksvermogensstelsel te wijzigen [2], zonder evenwel afstand te doen van het principe van zuivere scheiding van goederen.

Zij beogen een regeling in te voeren met betrekking tot de goederen die zij in onverdeeldheid aanhouden en de eigen goederen van elk van hen.

Concreet wensen de aanvragers aan hun huwelijkscontract:

• een optioneel verblijvingsbeding [3] toe te voegen met betrekking tot de tussen hen onverdeeld gehouden goederen; en
• een optioneel toekenningsbeding [4] op te nemen met betrekking tot hun respectieve eigen goederen.

De onderhavige aanvraag strekt ertoe duidelijkheid te verkrijgen over de fiscale behandeling van:

• het optioneel verblijvingsbeding met betrekking tot de onverdeelde goederen van de aanvragers; en
• het optioneel toekenningsbeding met betrekking tot de eigen goederen van de aanvragers.

De aanvragers wensen vooraf rechtszekerheid te verkrijgen omtrent de fiscale gevolgen van de voorgenomen verrichtingen, zowel bij leven als bij het overlijden van één van hen.

De aanvragers verzoeken de Vlaamse Belastingdienst om te bevestigen dat de voorgenomen verrichtingen, bestaande uit het invoeren van voormelde optionele verblijvings- en toekenningsbedingen in hun huwelijkscontract: niet onderworpen zijn aan de volgende bepalingen van de Vlaamse Codex Fiscaliteit: artikel 2.7.1.0.2, eerste lid VCF; artikel 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF; artikel 2.7.1.0.4 VCF; artikel 2.7.1.0.5 VCF; artikel 2.8.1.0.1 VCF; artikel 2.8.4.1.1 VCF en niet kunnen worden gekwalificeerd als een beding van aanwas, noch als een daarmee gelijk te stellen overeenkomst in de zin van de VCF.

Daarnaast verzoeken de aanvragers te bevestigen dat de voorgenomen verrichtingen geen van de voormelde bepalingen van de Vlaamse Codex Fiscaliteit frustreren, zodat evenmin kan worden geoordeeld dat sprake zou zijn van fiscaal misbruik in de zin van artikel 3.17.0.0.2 VCF.

In het bijzonder vragen de aanvragers te bevestigen dat, gelet op de civielrechtelijke aard en de niet-fiscale doelstellingen van de voorgenomen bedingen (met name de bescherming van de langstlevende echtgenoot binnen een stelsel van scheiding van goederen), artikel 3.17.0.0.2 VCF in dit geval niet van toepassing is.

II.A. Identiteit van de aanvrager en de partijen

2. De aanvraag wordt ingediend door notariskantoor […], te […], namens:

De heer X, geboren te […] op xx.xx.1955, rijksregisternummer […], en zijn echtgenote mevrouw Y, geboren te […] op xx.xx.1958, rijksregisternummer […], samenwonende te […].

De heer X en mevrouw Y hebben samen drie kinderen, te weten de heer A (xx.xx.1979), de heer van B (xx.xx.1981) en de heer van C (xx.xx.1983).

De heer X en mevrouw Y hebben hun fiscale woonplaats meer dan vijf jaar in het Vlaamse Gewest.

II.B. Beschrijving van de voorgenomen verrichting(en)

Voorwerp van deze verrichting

3. De echtgenoten bezitten op vandaag diverse roerende goederen in onverdeeldheid.[5] De echtgenoten bezitten op vandaag één onroerend goed in onverdeeldheid, met name de gezinswoning.

Het is mogelijk dat de echtgenoten in de toekomst andere roerende of onroerende goederen in onverdeeldheid zullen verwerven, al dan niet in gelijke delen.

Daarnaast bezit elk van de echtgenoten ook eigen (niet onverdeelde) roerende en onroerende goederen.[6]

Het is mogelijk dat elke echtgenoot in de toekomst andere roerende of onroerende goederen zal verwerven die niet zullen behoren tot een onverdeeldheid met de andere echtgenoot.

Toe te voegen verblijvingsbeding en toekenningsbeding (optionele bedingen)

4. De echtgenoten willen alle onverdeelde goederen onderwerpen aan een (optioneel) verblijvingsbeding, zoals opgenomen in artikel 17 van het ontwerp van wijzigingsakte. Zij willen daarnaast de eigen roerende goederen onderwerpen aan een (optioneel) toekenningsbeding in het voordeel van de langstlevende echtgenoot, zoals opgenomen in artikel 18 van het ontwerp van wijzigingsakte.

Ingevolge het voorgenomen verblijvingsbeding zullen de goederen in onverdeeldheid tussen de echtgenoten toebehoren aan de langstlevende echtgenoot (voor zover de langstlevende echtgenoot zich op het beding beroept). Ingevolge het voorgenomen toekenningsbeding zullen de eigen goederen toebehoren aan de langstlevende echtgenoot (voor zover de langstlevende echtgenoot zich op het beding beroept).

De echtgenoten kunnen beiden slechts genieten van een minimaal zelfstandigen pensioen en hebben een geringe bijverdienste vanuit een familiale (middelen)vennootschap, waarbinnen zij nog (in verminderende mate) hun beroepsactiviteit uitoefenen. Verder moeten zij terugvallen op hun spaargeld. Bij het wegvallen van één van hen zal het inkomen uit de vennootschap nog verminderen. Zij streven ernaar dat de langstlevende van hen zonder zorgen achterblijft en het vermogen zoveel mogelijk kan behouden om de kosten van het verdere leven en later die van een rusthuis te kunnen dekken. Zij wensen daarvoor een wederkerige/ niet éénzijdig herroepbare regeling te voorzien voor het geval hun huwelijk wordt ontbonden door overlijden.

5. Voorgenomen verrichting wordt niet belast onder de artikelen 2.7.1.0.2 eerste lid VCF, 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF, 2.7.1.0.4 VCF, 2.7.1.0.5 VCF, 2.8.1.0.1 VCF en 2.8.4.1.1 VCF, desgevallend wel onder artikel 2.10.1.0.1 VCF.

De aanvragers verzoeken bevestiging te krijgen dat het voordeel dat de langstlevende echtgenoot zal verkrijgen uit de toepassing van het verblijvingsbeding en het toekenningsbeding, zoals opgenomen in de artikelen 17 en 18 van het ontwerp van wijzigingsakte, niet onderworpen zal worden aan de hierna vermelde bepalingen. Dit zowel omwille van de door hen aangehaalde redenen als omwille van de redenen die de Vlaamse Belastingdienst dienaangaande zal uiteenzetten.

De aanvragers verzoeken te bevestigen dat:

• bij ontbinding van het huwelijksvermogensstelsel door overlijden, de verblijving van een onverdeeld onroerend goed tot de heffing van verdeelrecht leidt indien de verkrijger door de werking van het verblijvingsbeding een groter aandeel in het onroerend goed krijgt;
• bij ontbinding van het huwelijksvermogensstelsel door overlijden, de verblijving of toekenning van roerende goederen niet leidt tot de heffing van registratiebelasting;
• bij ontbinding van het huwelijksvermogensstelsel door overlijden, de verblijving van onverdeelde goederen en de toekenning van eigen goederen niet leidt tot de heffing van erfbelasting en dit om de hierna vermelde redenen.

6. Volgende uiteenzetting werd letterlijk overgenomen uit de beoordeling in ruling VB 25147, gezien deze sterk aanleunt bij het voorliggende dossier.

“1. Onderzoek van de artikelen 2.7.1.0.2, eerste lid VCF, 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF, 2.7.1.0.4 VCF, 2.7.1.0.5 VCF, 2.8.1.0.1 VCF, 2.8.4.1.1 VCF en 2.10.1.0.1 VCF

43. Algemeen wordt aanvaard dat een huwelijksvoordeel een overeenkomst ten bezwarende titel is.

44. Het besluitvormingsorgaan merkt op dat het begrip ‘huwelijksvoordeel’ niet wettelijk gedefinieerd is, doch slechts omschreven in het kader van stelsels van gemeenschap van goederen. In de rechtsleer bestaan verschillende stromingen voor de invulling van het begrip huwelijksvoordeel in stelsels van scheiding van goederen.

Het besluitvormingsorgaan spreekt zich niet uit over de burgerrechtelijke kwalificatie van de in casu voorgenomen bedingen als geldige huwelijksvoordelen, die bovendien zakenrechtelijke werking zouden hebben.

In de mate bijgevolg dat het voorgenomen (optioneel) verblijvingsbeding en (optioneel) toekenningsbeding burgerrechtelijk kwalificeren als huwelijksvoordelen met zakenrechtelijke werking, zal deze kwalificatie doorwerken in het fiscaal recht.

Fiscaal betekent dit dat de verblijving en/of toekenning aan de langstlevende echtgenoot ingevolge een huwelijksvoordeel niet behandeld wordt als een erfrechtelijke verkrijging, doch wel als een verkrijging op grond van een overeenkomst onder de levenden, meer bepaald een overeenkomst onder bezwarende titel.

45. In de mate dat het (optioneel) verblijvingsbeding en het (optioneel) toekenningsbeding in casu effectief geldige huwelijksvoordelen met zakenrechtelijke werking zijn, volgt het besluitvormingsorgaan dezelfde redenering voor de fiscale behandeling van deze verrichtingen.

1.1. Mogelijke toepassing van artikel 2.7.1.0.2, eerste lid VCF?

46. Overeenkomstig artikel 2.7.1.0.2, eerste lid VCF worden met erfbelasting belast, de goederen die verkregen worden uit de nalatenschap, via wettelijke devolutie, uiterste wilsbeschikking of contractuele erfstelling.

De verkrijging door een langstlevende echtgenoot van een huwelijksvoordeel is een huwelijksvermogensrechtelijke verkrijging.

47. Er zal geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.7.1.0.2, eerste lid VCF.

1.2. Mogelijke toepassing van artikel 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF?

48. De schenkingen van roerende goederen onder opschortende voorwaarde of termijn die vervuld wordt ingevolge het overlijden van de schenker, worden onder de erfbelasting geplaatst op grond van artikel 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF.

De burgerrechtelijke kwalificatie van het optioneel verblijvingsbeding en het optioneel toekenningsbeding als huwelijksvoordeel heeft als gevolg dat deze bedingen ten bezwarende titel zijn.

49. Er zal geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF.

1.3. Mogelijke toepassing van artikel 2.7.1.0.4 VCF?

50. De toebedeling van meer dan de helft van een gemeenschap bij overlijden wordt fiscaal, zowel voor onroerende als voor roerende goederen onder de erfbelasting geplaatst op grond van artikel 2.7.1.0.4 VCF.

Volgens de gegevens in de aanvraag bestaat tussen de aanvragers thans geen gemeenschap. De optionele toebedeling van de onverdeelde goederen en de optionele toekenning van de eigen goederen hebben volgens de aanvragers geen betrekking op gemeenschapsgoederen.

51. Er zal voor deze bedingen geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.7.1.0.4 VCF.

1.4. Mogelijke toepassing van artikel 2.7.1.0.5 VCF?

52. Kosteloze beschikkingen die dagtekenen vanaf 1 januari 2025, gedaan door een erflater gedurende de vijf jaar voorafgaand aan het overlijden, welke niet onderworpen zijn geweest aan schenkbelasting of aan registratierechten op schenkingen worden onder de erfbelasting geplaatst op grond van artikel 2.7.1.0.5 VCF.

De burgerrechtelijke kwalificatie van het optioneel verblijvingsbeding en het optioneel toekenningsbeding als huwelijksvoordeel heeft als gevolg dat deze bedingen ten bezwarende titel zijn.

53. Er zal geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.7.1.0.5 VCF.

1.5. Mogelijke toepassing van artikel 2.8.1.0.1 VCF en artikel 2.8.4.1.1 VCF?

54. Op grond van artikel 2.8.1.0.1 VCF wordt de schenkbelasting geheven op akten en geschriften die gelden als titel van een schenking onder de levenden.

Artikel 2.8.4.1.1 VCF bepaalt de tarieven voor de schenkbelasting.

De burgerrechtelijke kwalificatie van het optioneel verblijvingsbeding en het optioneel toekenningsbeding als huwelijksvoordeel heeft als gevolg dat deze bedingen ten bezwarende titel zijn.

55. Er zal geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.8.1.0.1 VCF en artikel 2.8.4.1.1 VCF.

1.6. Mogelijke toepassing van artikel 2.10.1.0.1 VCF?

56. De burgerrechtelijke kwalificatie van het optioneel verblijvingsbeding en het optioneel toekenningsbeding als huwelijksvoordeel heeft als gevolg dat deze bedingen ten bezwarende titel zijn.

Een conventionele overdracht onder bezwarende titel van onroerende goederen valt in principe onder het toepassingsgebied van de registratiebelasting. We vallen dus terug op de algemene regels inzake het verdeelrecht.

57. Samengevat betekent dit concreet het volgende:

• op de toebedeling/toekenning van de roerende goederen is geen erf- noch registratiebelasting verschuldigd;
• op de toebedeling van onroerende goederen zal het verdeelrecht verschuldigd zijn indien de echtgenoten dezelfde titel hebben in de onverdeeldheid.

2. Onderzoek van fiscaal misbruik (artikel 3.17.0.0.2 VCF)

a) Algemeen

58. Elk contract dat is gesloten vanaf 1 juni 2012 kan afgetoetst worden aan de algemene antimisbruikbepaling, thans vervat in artikel 3.17.0.0.2 VCF. Het contract maakt geen fiscaal misbruik uit indien er ook niet-fiscale motieven aan ten grondslag liggen.

59. De artikelen van titel 2, hoofdstuk 7 (erfbelasting) van de VCF vormen de rechtsgrond voor de heffing van de erfbelasting. Bij deze bepalingen wordt er geen onderscheid gemaakt tussen specifieke en algemene bepalingen. Evenwel is het zo dat de bepaling van artikel 3.17.0.0.2 VCF voorkomt dat men zich door het gebruik van bepaalde rechtshandelingen buiten het toepassingsgebied van een heffingsbepaling stelt, enkel en alleen vanwege fiscale motieven.

60. De fictiebepalingen ingevoegd in de VCF zijn terug te vinden in de artikelen 2.7.1.0.3 tot en met 2.7.1.0.9 VCF en betreffen regelingen waarbij de wetgever/decreetgever het noodzakelijk vond een bepaalde verkrijging gelijk te stellen met een legaat. De fictiebepalingen zijn geen specifieke antimisbruikbepalingen. Elke fictiebepaling heeft een specifiek doel. In de voorbereidende werken van elk van deze bepalingen kan de doelstelling worden nagelezen aan de hand waarvan een concrete techniek kan worden geëvalueerd. De fictiebepaling kan enkel worden toegepast als er voldaan is aan de voorwaarden die door het overeenkomstig artikel uit de VCF worden gesteld.

Uit de structuur van de VCF kan worden afgeleid dat de decreetgever met de artikelen 2.7.1.0.3 tot en met 2.7.1.0.9 VCF geen specifieke antimisbruikbepalingen voor ogen had: de algemene antimisbruikbepaling in opgenomen in titel 3 (Inning en Invordering), die algemeen de procedurebepalingen bevat terwijl de fictiebepalingen opgenomen zijn in titel 2 (Belastingheffing), die de inhoudelijke bepalingen bevat. Meer bepaald werden de fictiebepalingen opgenomen onder hoofdstuk 7 (Erfbelasting), afdeling 1 (Belastbaar voorwerp).

61. De antimisbruikbepaling, zoals opgenomen in artikel 3.17.0.0.2 VCF, is een algemene bepaling. Het gegeven dat een artikel van titel 2, hoofdstuk 7 (Erfbelasting) van de VCF niet kan worden toegepast omdat de voorwaarden niet zijn voldaan sluit de inroeping door de Vlaamse Belastingdienst van artikel 3.17.0.0.2 VCF niet uit. Dit laatste artikel werd immers in het leven geroepen om te voorkomen dat de overledene voor zijn overlijden via bepaalde (legale) technieken zijn nalatenschap zou laten vererven met ontwijking van de erfbelasting.”

In casu toepassing van argumentering fiscaal misbruik

7. De algemene antimisbruikbepaling van de Vlaamse Codex Fiscaliteit houdt in dat het aan de Vlaamse Belastingdienst is om aan te tonen dat sprake is van fiscaal misbruik. Hierbij dient VLABEL te bewijzen dat de belastingplichtige, door middel van de door hem gestelde of voorgenomen rechtshandeling, een verrichting tot stand brengt waardoor hij zich buiten het toepassingsgebied van een bepaling van de VCF plaatst, en dat deze handelwijze indruist tegen de doelstellingen van die bepaling.

Slechts indien VLABEL dergelijk fiscaal misbruik aantoont, worden de niet-fiscale motieven van de belastingplichtige relevant en komt de bewijslast ter zake bij de belastingplichtige te liggen.

Afwezigheid van fiscaal misbruik in casu

8. In het voorliggende dossier kan de voorgenomen verrichting niet worden gekwalificeerd als fiscaal misbruik in de zin van de algemene antimisbruikbepaling. Reeds om die reden is het aantonen van niet-fiscale motieven in strikte zin niet vereist.

Het leveren van dergelijk bewijs komt immers pas aan de orde nadat VLABEL in eerste instantie heeft aangetoond dat de voorgenomen verrichting een fiscaal misbruik zou uitmaken, hetgeen naar de mening van de aanvragers in casu niet het geval is.

Aangezien de voorgenomen verrichting niet kan worden aangemerkt als fiscaal misbruik, moeten de niet-fiscale motieven in beginsel niet worden aangetoond.

Niet-fiscale motieven van de aanvragers

9. Niettemin wensen de aanvragers, louter ten overvloede en uit voorzichtigheid, te verduidelijken dat zij de voorgenomen verrichting overwegen omwille van de volgende niet-fiscale motieven:

De aanvragers zijn gehuwd onder het stelsel van zuivere scheiding van goederen en wensen dit basisstelsel te behouden, in overeenstemming met het huidige huwelijksvermogensrecht waarbij de zuivere scheiding van goederen de exclusieve eigendom, het autonoom bestuur en de vermogensrechtelijke onafhankelijkheid van elk van de echtgenoten waarborgt.

Tegelijk wensen zij de langstlevende echtgenoot beter te beschermen via huwelijksvoordelen binnen een stelsel van scheiding van goederen, wat sinds de hervorming van het huwelijksvermogensrecht uitdrukkelijk wordt erkend: ook in een stelsel van zuivere scheiding van goederen kunnen echtgenoten huwelijksvoordelen (zoals verblijvings- of keuzebedingen en andere beschermingsmechanismen) overeenkomen, voor zover deze verenigbaar zijn met het stelsel.

De voorgenomen wijziging van het huwelijksvermogensstelsel beoogt geen vermogensverschuiving om fiscale redenen, maar een evenwicht tussen:

• het behoud van de volledige professionele en vermogensrechtelijke autonomie van elke echtgenoot;
• de contractuele bescherming van de langstlevende via huwelijksvoordelen in een stelsel van scheiding van goederen;
• en het vermijden van eenzijdig herroepbare technieken (zoals schenkingen tussen echtgenoten), waarvan de herroepbaarheid en de daarmee samenhangende onzekerheid zowel civielrechtelijk als fiscaal een eigen, door de wetgever erkend regime kennen.

In dat kader wensen de aanvragers te beklemtonen dat de voorgenomen rechtshandelingen niet zijn opgezet om de toepassing van een specifieke bepaling van de Vlaamse Codex Fiscaliteit te ontwijken of om een fiscaal voordeel na te streven dat strijdig is met de doelstellingen van die bepalingen, in de zin van artikel 3.17.0.0.2 VCF zoals uitgelegd in de rechtspraak en rechtsleer.

Gelet op artikel 3.22.0.0.1 VCF komt het besluitvormingsorgaan tot de volgende voorafgaande beslissing:

10. Onder voorafgaande beslissing wordt verstaan de juridische handeling waarbij de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie overeenkomstig de bepalingen die van kracht zijn, vaststelt hoe de bepaling van de VCF wordt toegepast op een bijzondere situatie of verrichting, die op fiscaal vlak nog geen uitwerking heeft gehad.

De Vlaamse Belastingdienst doet bijgevolg geen uitspraak over de rechtsgeldigheid van overeenkomsten of clausules op burgerrechtelijk vlak.

11. Artikel 3.22.0.0.1, §2, eerste lid, 3° VCF stelt duidelijk dat de aanvraag de verwijzing moet bevatten naar de wettelijke of reglementaire bepalingen waarop de beslissing moet slaan.

De voorafgaande beslissing heeft bijgevolg enkel betrekking op die specifieke artikelen waarnaar in de aanvraag uitdrukkelijk verwezen wordt.

12. Volgende artikelen uit de VCF worden onderzocht, zoals in de aanvraag vermeld:

• Artikel 2.7.1.0.2, eerste lid VCF, dat luidt als volgt:

De erfbelasting is verschuldigd ongeacht of de verkrijging gebeurt ingevolge wettelijke devolutie, uiterste wilsbeschikking of contractuele erfstelling.

• Artikel 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF, dat luidt als volgt:

Worden met het oog op de heffing van het successierecht als legaten beschouwd:

1° …

2° …

3° alle schenkingen van roerende goederen die de erflater heeft gedaan onder de opschortende voorwaarde of termijn die vervuld wordt ingevolge het overlijden van de schenker.

• Artikel 2.7.1.0.4 VCF, dat luidt als volgt:

De langstlevende echtgenoot die ingevolge een huwelijksovereenkomst die niet aan de regels voor de schenkingen is onderworpen, meer dan de helft van de gemeenschap toegekend krijgt, wordt voor de heffing van de erfbelasting gelijkgesteld met de langstlevende echtgenoot die, als niet wordt afgeweken van de gelijke verdeling van de gemeenschap, het deel van de andere echtgenoot krachtens een schenking onder de levenden of een uiterste wilsbeschikking geheel of gedeeltelijk verkrijgt.

• Artikel 2.7.1.0.5 VCF, dat luidt als volgt:

§ 1. De goederen waarvan de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie het bewijs levert dat de erflater er kosteloos over beschikte gedurende de vijf jaar vóór zijn overlijden, worden geacht deel uit te maken van zijn nalatenschap, tenzij de bevoordeling onderworpen is aan de schenkbelasting of het registratierecht op de schenkingen onder de levenden. De erfgenamen of legatarissen hebben een verhaalsrecht ten aanzien van de begiftigde voor de successierechten die op die goederen voldaan zijn.

Als door de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie of door de erfgenamen en legatarissen bewezen wordt dat de bevoordeling toekwam aan een bepaalde persoon, wordt die als legataris van de geschonken zaak beschouwd.

Voor de toepassing van deze paragraaf wordt een bevoordeling waarvoor een vrijstelling van de schenkbelasting is toegepast, gelijkgesteld met een bevoordeling die aan de schenkbelasting of aan het registratierecht op de schenkingen onder de levenden is onderworpen.

§ 2. De termijn van vijf jaar, vermeld in paragraaf 1, wordt evenwel op zeven jaar gebracht als het gaat om aandelen en activa als vermeld in artikel 2.8.6.0.3.

De termijn van zeven jaar, vermeld in het eerste lid, wordt teruggebracht tot drie jaar als de kosteloze beschikking dagtekent van voor 1 januari 2012.

• Artikel 2.8.1.0.1 VCF, dat luidt als volgt:

Overeenkomstig artikel 1, artikel 19 en artikel 31 van het federale Wetboek van Registratie-, Hypotheek- en Griffierechten wordt de schenkbelasting gevestigd naar aanleiding van de registratie of de verplichting tot registratie van akten of geschriften die tot bewijs strekken van een schenking onder de levenden.

• Artikel 2.8.4.1.1 VCF, dat luidt als volgt:

§ 1. De schenkbelasting voor de schenkingen van onroerende goederen wordt berekend volgens het tarief, vermeld in de onderstaande tabellen:

TABEL I

TABEL II

§ 2. Het tarief van de schenkbelasting voor de schenkingen van roerende goederen bedraagt :

1° 3% voor een verkrijging in de rechte lijn en tussen partners;

2° 7% voor een verkrijging door alle andere personen.

Dat tarief is niet van toepassing op de schenkingen onder de levenden van roerende goederen die met legaten worden gelijkgesteld met toepassing van artikel 2.7.1.0.3, 3°.

§ 3. In afwijking van paragraaf 1 en 2 bedraagt het tarief van de schenkbelasting 0 % voor schenkingen, inclusief inbrengen om niet, aan:
1° het Vlaamse Gewest en de Vlaamse Gemeenschap;

2° de Vlaamse, de Franse en de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie;
3° de Franse en de Duitstalige Gemeenschap en aan het Waalse en het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest;

4° een staat van de Europese Economische Ruimte;

5° provincies en gemeenten in het Vlaamse Gewest;

6° de openbare instellingen van de publiekrechtelijke rechtspersonen, vermeld in de punt 1° tot en met 5°;

7° erkende woonmaatschappijen als vermeld in artikel 4.36 van de Vlaamse Codex Wonen van 2021;

8° het Vlaams Woningfonds;

9° dienstverlenende en opdrachthoudende verenigingen als vermeld in artikel 12, § 2, 2° en 3°, van het decreet van 6 juli 2001 houdende de intergemeentelijke samenwerking;
10° verenigingen zonder winstoogmerk, ziekenfondsen en landsbonden van ziekenfondsen, internationale verenigingen zonder winstoogmerk en stichtingen van openbaar nut;

11° openbare centra voor maatschappelijk welzijn.

In afwijking van paragraaf 1 en 2 bedraagt het tarief van de schenkbelasting 5,5% voor schenkingen, inclusief inbrengen om niet, aan beroepsverenigingen en private stichtingen.

In afwijking van het tweede lid wordt de schenkbelasting, vermeld in paragraaf 1 en 2, gebracht op 100 euro voor de schenkingen, inclusief inbrengen om niet, gedaan aan rechtspersonen als vermeld het eerste lid, 10°, of in het tweede lid, als de schenker zelf een rechtspersoon als vermeld in het tweede lid, is.
Het tarief, vermeld in het eerste, tweede en derde lid, is ook van toepassing op gelijksoortige rechtspersonen die opgericht zijn volgens en onderworpen zijn aan de wetgeving van een andere staat van de Europese Economische Ruimte, en die bovendien hun zetel, hun hoofdbestuur of hun hoofdvestiging binnen de Europese Economische Ruimte hebben.

• Artikel 2.10.1.0.1 VCF, dat luidt als volgt:

Overeenkomstig artikel 1, artikel 19 en artikel 31 van het federale Wetboek van Registratie-, Hypotheek- en Griffierechten wordt het verdeelrecht gevestigd naar aanleiding van de registratie of de verplichting tot registratie van akten of geschriften die als titel gelden van een overeenkomst houdende :

1° gedeeltelijke of gehele verdelingen van onroerende goederen;

2° afstanden onder bezwarende titel, onder mede-eigenaars, van onverdeelde delen in onroerende goederen;

3° omzetting als vermeld in artikel 4.61 en 4.62 van het Burgerlijk Wetboek, zelfs als er geen onverdeeldheid is.

• Artikel 3.17.0.0.2 VCF, dat luidt als volgt:

Aan de bevoegde entiteit van de Vlaamse administratie kan niet worden tegengeworpen, de rechtshandeling noch het geheel van rechtshandelingen dat een zelfde verrichting tot stand brengt, wanneer die entiteit door vermoedens of door andere bewijsmiddelen, vermeld in artikel 3.17.0.0.1, en aan de hand van objectieve omstandigheden aantoont dat er sprake is van fiscaal misbruik.

Er is sprake van fiscaal misbruik wanneer de belastingplichtige door middel van de door hem gestelde rechtshandeling of het geheel van rechtshandelingen één van de volgende verrichtingen tot stand brengt:

1° hetzij een verrichting waarbij hij zichzelf in strijd met de doelstellingen van een bepaling van deze codex of de ter uitvoering daarvan genomen besluiten buiten het toepassingsgebied van die bepaling plaatst;

2° hetzij een verrichting waarbij aanspraak wordt gemaakt op een belastingvoordeel, voorzien door een bepaling van deze codex of de ter uitvoering daarvan genomen besluiten, en de toekenning van dit voordeel in strijd zou zijn met de doelstellingen van die bepaling en die in wezen het verkrijgen van dit voordeel tot doel heeft.

Het komt aan de belastingplichtige toe te bewijzen dat de keuze voor zijn rechtshandeling of het geheel van rechtshandelingen door andere motieven verantwoord is dan het ontwijken van de belasting. Als de belastingplichtige het tegenbewijs niet levert, dan wordt de verrichting aan een belastingheffing overeenkomstig het doel van deze codex onderworpen alsof het misbruik niet heeft plaatsgevonden.

De te beoordelen verrichting

13. Volgende verrichting wordt voorgelegd, die verwezenlijkt wordt via een wijziging van de huwelijksovereenkomst:

De echtgenoten zijn gehuwd onder het stelsel van zuivere scheiding van goederen ingevolge huwelijksovereenkomst verleden voor notaris […], destijds te […], op xx.xx.1978. Deze huwelijksovereenkomst is tot op heden ongewijzigd gebleven.

De echtgenoten wensen thans hun huwelijksstelsel aan te passen, met behoud van het stelsel van scheiding van goederen. De echtgenoten wensen aan hun huwelijksovereenkomst enerzijds een (optioneel) verblijvingsbeding toe te voegen met betrekking tot de goederen die tussen hen in onverdeeldheid zijn en anderzijds een (optioneel) toekenningsbeding toe te voegen met betrekking tot de eigen (niet-onverdeelde) goederen van elk van de echtgenoten.

Hiertoe zullen de artikelen 17 en 18 worden toegevoegd aan de huwelijksovereenkomst.

De echtgenoten bezitten op vandaag verschillende goederen in onverdeeldheid, namelijk een onroerend goed (de gezinswoning), zicht- en termijnrekeningen, spaartegoeden en staatsbons. Mogelijk zullen de echtgenoten in de toekomst andere roerende of onroerende goederen in onverdeeldheid verwerven, al dan niet in gelijke delen.

Daarnaast bezit elk van de echtgenoten eigen (niet-onverdeelde) goederen:

• In hoofde van de heer X betreft het zicht- en termijnrekeningen, spaartegoeden, aandelen in de besloten vennootschap ‘Z’ en een voertuig.
• In hoofde van mevrouw Y betreft het zicht- en termijnrekeningen, spaartegoeden, aandelen in de besloten vennootschap ‘Z’ en een voertuig.

Mogelijk zal één of elke echtgenoot in de toekomst andere roerende of onroerende goederen verwerven die niet zullen behoren tot een onverdeeldheid met de andere echtgenoot.

Ingevolge het voorgenomen verblijvingsbeding zullen de goederen in onverdeeldheid tussen de echtgenoten bij overlijden van één van hen onmiddellijk toekomen aan de langstlevende echtgenoot. Ingevolge het voorgenomen toekenningsbeding zullen de eigen (niet-onverdeelde) goederen, die de eerstoverleden echtgenoot toebehoren, bij overlijden van één van hen onmiddellijk toekomen aan de langstlevende echtgenoot.

De bedingen zijn optioneel geformuleerd, waardoor deze slechts uitwerking krijgen indien en in de mate dat de langstlevende echtgenoot zich op de voorgenomen bedingen beroept.

In het ontwerp van akte houdende wijziging van huwelijksovereenkomst is voorzien in een passiefregeling en in zaakvervanging.

Beoordeling

1. Onderzoek van de artikelen 2.7.1.0.2, eerste lid VCF, 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF, 2.7.1.0.4 VCF, 2.7.1.0.5 VCF, 2.8.1.0.1 VCF, 2.8.4.1.1 VCF en 2.10.1.0.1 VCF

14. Algemeen wordt aanvaard dat een huwelijksvoordeel een overeenkomst ten bezwarende titel is.

15. Het besluitvormingsorgaan merkt op dat het begrip ‘huwelijksvoordeel’ niet wettelijk gedefinieerd is, doch slechts omschreven in het kader van stelsels van gemeenschap van goederen. In de rechtsleer bestaan verschillende stromingen voor de invulling van het begrip huwelijksvoordeel in stelsels van scheiding van goederen.

Het besluitvormingsorgaan spreekt zich niet uit over de burgerrechtelijke kwalificatie van de in casu voorgenomen bedingen als geldige huwelijksvoordelen, die bovendien zakenrechtelijke werking zouden hebben.

In de mate bijgevolg dat het voorgenomen (optioneel) verblijvingsbeding en (optioneel) toekenningsbeding burgerrechtelijk kwalificeren als huwelijksvoordelen met zakenrechtelijke werking, zal deze kwalificatie doorwerken in het fiscaal recht.

Fiscaal betekent dit dat de verblijving en/of toekenning aan de langstlevende echtgenoot ingevolge een huwelijksvoordeel niet behandeld wordt als een erfrechtelijke verkrijging, doch wel als een verkrijging op grond van een overeenkomst onder de levenden, meer bepaald een overeenkomst onder bezwarende titel.

16. In de mate dat het (optioneel) verblijvingsbeding en het (optioneel) toekenningsbeding in casu effectief geldige huwelijksvoordelen met zakenrechtelijke werking zijn, volgt het besluitvormingsorgaan dezelfde redenering voor de fiscale behandeling van deze verrichtingen.

1.1. Mogelijke toepassing van artikel 2.7.1.0.2, eerste lid VCF?

17. Overeenkomstig artikel 2.7.1.0.2, eerste lid VCF worden met erfbelasting belast, de goederen die verkregen worden uit de nalatenschap, via wettelijke devolutie, uiterste wilsbeschikking of contractuele erfstelling.

De verkrijging door een langstlevende echtgenoot van een huwelijksvoordeel is een huwelijksvermogensrechtelijke verkrijging.

18. Er zal geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.7.1.0.2, eerste lid VCF.

1.2. Mogelijke toepassing van artikel 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF?

19. De schenkingen van roerende goederen onder opschortende voorwaarde of termijn die vervuld wordt ingevolge het overlijden van de schenker, worden onder de erfbelasting geplaatst op grond van artikel 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF.

De burgerrechtelijke kwalificatie van het optioneel verblijvingsbeding en het optioneel toekenningsbeding als huwelijksvoordeel heeft als gevolg dat deze bedingen ten bezwarende titel zijn.

20. Er zal geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.7.1.0.3, eerste lid, 3° VCF.

1.3. Mogelijke toepassing van artikel 2.7.1.0.4 VCF?

21. De toebedeling van meer dan de helft van een gemeenschap bij overlijden wordt fiscaal, zowel voor onroerende als voor roerende goederen onder de erfbelasting geplaatst op grond van artikel 2.7.1.0.4 VCF.

Volgens de gegevens in de aanvraag bestaat tussen de aanvragers thans geen gemeenschap. De optionele toebedeling van de onverdeelde goederen en de optionele toekenning van de eigen goederen hebben volgens de aanvragers geen betrekking op gemeenschapsgoederen.

22. Er zal voor deze bedingen geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.7.1.0.4 VCF.

1.4. Mogelijke toepassing van artikel 2.7.1.0.5 VCF?

23. Kosteloze beschikkingen die dagtekenen vanaf 1 januari 2025, gedaan door een erflater gedurende de vijf jaar voorafgaand aan het overlijden, welke niet onderworpen zijn geweest aan schenkbelasting of aan registratierechten op schenkingen worden onder de erfbelasting geplaatst op grond van artikel 2.7.1.0.5 VCF.

De burgerrechtelijke kwalificatie van het optioneel verblijvingsbeding en het optioneel toekenningsbeding als huwelijksvoordeel heeft als gevolg dat deze bedingen ten bezwarende titel zijn.

24. Er zal geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.7.1.0.5 VCF.

1.5. Mogelijke toepassing van artikel 2.8.1.0.1 VCF en artikel 2.8.4.1.1 VCF?

25. Op grond van artikel 2.8.1.0.1 VCF wordt de schenkbelasting geheven op akten en geschriften die gelden als titel van een schenking onder de levenden.

Artikel 2.8.4.1.1 VCF bepaalt de tarieven voor de schenkbelasting.

De burgerrechtelijke kwalificatie van het optioneel verblijvingsbeding en het optioneel toekenningsbeding als huwelijksvoordeel heeft als gevolg dat deze bedingen ten bezwarende titel zijn.

26. Er zal geen toepassing gemaakt worden van artikel 2.8.1.0.1 VCF en artikel 2.8.4.1.1 VCF.

1.6. Mogelijke toepassing van artikel 2.10.1.0.1 VCF?

27. De burgerrechtelijke kwalificatie van het optioneel verblijvingsbeding en het optioneel toekenningsbeding als huwelijksvoordeel heeft als gevolg dat deze bedingen ten bezwarende titel zijn.

Een conventionele overdracht onder bezwarende titel van onroerende goederen valt in principe onder het toepassingsgebied van de registratiebelasting. We vallen dus terug op de algemene regels inzake het verdeelrecht.

28. Samengevat betekent dit concreet het volgende:

• op de toebedeling/toekenning van de roerende goederen is geen erf- noch registratiebelasting verschuldigd;
• op de toebedeling van onroerende goederen zal het verdeelrecht verschuldigd zijn indien de echtgenoten dezelfde titel hebben in de onverdeeldheid.

2. Onderzoek van fiscaal misbruik (artikel 3.17.0.0.2 VCF)

a) Algemeen

29. Elk contract dat is gesloten vanaf 1 juni 2012 kan afgetoetst worden aan de algemene antimisbruikbepaling, thans vervat in artikel 3.17.0.0.2 VCF. Het contract maakt geen fiscaal misbruik uit indien er ook niet-fiscale motieven aan ten grondslag liggen.

30. De artikelen van titel 2, hoofdstuk 7 (erfbelasting) van de VCF vormen de rechtsgrond voor de heffing van de erfbelasting. Bij deze bepalingen wordt er geen onderscheid gemaakt tussen specifieke en algemene bepalingen. Evenwel is het zo dat de bepaling van artikel 3.17.0.02 VCF voorkomt dat men zich door het gebruik van bepaalde rechtshandelingen buiten het toepassingsgebied van een heffingsbepaling stelt, enkel en alleen vanwege fiscale motieven.

31. De fictiebepalingen ingevoegd in de VCF zijn terug te vinden in de artikelen 2.7.1.0.3 tot en met 2.7.1.0.9 VCF en betreffen regelingen waarbij de wetgever/decreetgever het noodzakelijk vond een bepaalde verkrijging gelijk te stellen met een legaat. De fictiebepalingen zijn geen specifieke antimisbruikbepalingen. Elke fictiebepaling heeft een specifiek doel. In de voorbereidende werken van elk van deze bepalingen kan de doelstelling worden nagelezen aan de hand waarvan een concrete techniek kan worden geëvalueerd. De fictiebepaling kan enkel worden toegepast als er voldaan is aan de voorwaarden die door het overeenkomstig artikel uit de VCF worden gesteld.

Uit de structuur van de VCF kan worden afgeleid dat de decreetgever met de artikelen 2.7.1.0.3 tot en met 2.7.1.0.9 VCF geen specifieke antimisbruikbepalingen voor ogen had: de algemene antimisbruikbepaling in opgenomen in titel 3 (Inning en Invordering), die algemeen de procedurebepalingen bevat terwijl de fictiebepalingen opgenomen zijn in titel 2 (Belastingheffing), die de inhoudelijke bepalingen bevat. Meer bepaald werden de fictiebepalingen opgenomen onder hoofdstuk 7 (Erfbelasting), afdeling 1 (Belastbaar voorwerp).

32. De antimisbruikbepaling, zoals opgenomen in artikel 3.17.0.0.2 VCF, is een algemene bepaling. Het gegeven dat een artikel van titel 2, hoofdstuk 7 (Erfbelasting) van de VCF niet kan worden toegepast omdat de voorwaarden niet zijn voldaan sluit de inroeping door de Vlaamse Belastingdienst van artikel 3.17.0.0.2 VCF niet uit. Dit laatste artikel werd immers in het leven geroepen om te voorkomen dat de overledene voor zijn overlijden via bepaalde (legale) technieken zijn nalatenschap zou laten vererven met ontwijking van de erfbelasting.

b) In casu

33. Uit de gegevens opgenomen in de aanvraag blijkt dat de echtgenoten X-Y gehuwd zijn onder het stelsel van zuivere scheiding van goederen, ingevolge huwelijksovereenkomst verleden voor notaris […], destijds te […], op xx.xx.1978. Deze huwelijksovereenkomst is tot op heden ongewijzigd gebleven.

Het echtpaar heeft drie gemeenschappelijke kinderen.

De echtgenoten kozen destijds voor het stelsel van scheiding van goederen aangezien zij belang hechten aan exclusieve eigendom, autonoom bestuur en hun professionele en vermogensrechtelijke onafhankelijkheid.

Thans wensen de echtgenoten hun huwelijksovereenkomst aan te passen, met behoud van het stelsel van scheiding van goederen. Het echtpaar heeft de wens dat de langstlevende van hen beschermd achterblijft. Daarbij wensen de echtgenoten in een wederkerige, niet-eenzijdig herroepbare regeling te voorzien voor het geval hun huwelijk wordt ontbonden door overlijden.

Met de voorgenomen wijziging wensen de echtgenoten de goederen die tussen hen in onverdeeldheid zijn te onderwerpen aan een (optioneel) verblijvingsbeding, zoals opgenomen in artikel 17 van de ontwerpakte en daarnaast de goederen die exclusief eigendom zijn van één van hen te onderwerpen aan een (optioneel) toekenningsbeding, zoals opgenomen in artikel 18 van de ontwerpakte.

34. Gelet op de concrete feitenconstellatie en de voorgelegde niet-fiscale motieven is het besluitvormingsorgaan van oordeel dat de voorgelegde verrichtingen in casu geen fiscaal misbruik uitmaken in de zin van artikel 3.17.0.0.2 VCF.

35. Deze beslissing heeft alleen betrekking op de erf- en registratiebelasting en doet geen uitspraak over andere belastingen.

[1] Een kopie van de huwelijksovereenkomst verleden voor notaris […] te […] op xx.xx.1978 werd bezorgd door de aanvragers per mail van xx.xx.2026.

[2] Een ontwerp van de wijzigende huwelijksovereenkomst werd bezorgd als bijlage bij de aanvraag.

[3] Het (optioneel) verblijvingsbeding, zoals opgenomen in artikel 17 van het ontwerp van de wijzigende huwelijksovereenkomst, luidt als volgt: (…).

[4] Het (optioneel) toekenningsbeding, zoals opgenomen in artikel 18 van het ontwerp van de wijzigende huwelijksovereenkomst, luidt als volgt: (…).

[5] Een overzicht van de goederen die de echtgenoten in onverdeeldheid bezitten, werd bezorgd als bijlage bij de aanvraag.

[6] Een overzicht van de eigen (niet-onverdeelde) goederen van elk van de echtgenoten werd bezorgd als bijlage bij de aanvraag.