Metadata: Echtscheidingen en stopzettingen wettelijk samenwonen
Verantwoordelijke entiteit
Vlaamse Statistische Autoriteit
Metadatafiche laatste update
25-06-2026
Databron
Administratieve data van het Rijksregister. Het Rijksregister verzamelt continue deze data. Statbel heeft wettelijke toegang tot het Rijksregister. Zij bezorgen de VSA jaarlijks een extractie voor de ontwikkeling van Vlaamse openbare statistieken.
Statistische populatie
Wettelijke bevolking van België
Variabelen
Geslacht
- Man
- Vrouw
Leeftijd
Bewerkingen
/
Accuraatheid
Het zijn populatiedata. Er is dus geen steekproeffout. Maar de administratieve data zijn uiteraard niet foutenvrij. Foutieve en/of laattijdige registratie door het Rijksregister komt zeker voor. Een vergelijking van Stand- en Loopgegevens maakt bijvoorbeeld duidelijk dat er jaarlijks een statistische aanpassing nodig is “om de rekening te doen kloppen”. Die aanpassing is doorgaans wel beperkt. Voor 2024 bedroeg de aanpassing 801 personen voor België, op een totaal van bijna 11,7 miljoen inwoners. Dit aantal ziet Statbel als een indicatie van de hoge kwaliteit van de gegevens.
Vergelijkbaarheid
De data zijn vergelijkbaar met de andere regio’s van België. Vergelijking met andere landen is moeilijker omdat niet alle landen vergelijkbare wetgeving hebben rond wettelijk samenwonen.
Bovendien rapporteert Eurostat over de “gewoonlijk verblijvende bevolking” i.p.v. over de “wettelijke bevolking”. De “gewoonlijk verblijvende bevolking” (“usually resident population”), is de bevolking die op het aangegeven territorium (land/regio/gemeente) gewoonlijk verblijf houdt. De ‘gewone verblijfplaats’ slaat meer bepaald op de plaats waar een persoon normaal leeft, ongeacht tijdelijke afwezigheden om reden van recreatie, verloven, bezoeken aan vrienden of bekenden, werkomstandigheden, medische verzorging of religieuze bedevaarten. Worden enkel als gewoonlijke residenten beschouwd: 1) de personen die al langer dan 12 maanden vóór de referentietijd (1 januari van het aangegeven jaar) in de verblijfplaats leven, en 2) degenen die binnen de laatste 12 maanden vóór de referentietijd zijn gearriveerd met de bedoeling om er langer dan een jaar te verblijven (cf. Verordening (EG) nr. 862/2007 van het Europese Parlement en de Raad betreffende communautaire statistieken over migratie en internationale bescherming). Belangrijk in de Europese bepaling is dat ook de asielzoekers worden meegeteld, tenminste voor zolang ze langdurig (>12 maanden) in het ontvangstland verblijven (ingeschreven zijn) of althans de intentie daartoe hebben. In de praktijk hanteren de EU-lidstaten diverse methodes om – bij benadering – te voldoen aan de Europese bepalingen over de “gewoonlijk verblijvende bevolking” en de “internationale migraties”. Vanaf 2011 rapporteert lidstaat België aan Eurostat over de “gewoonlijk verblijvende bevolking” volgens de Europese definitie. Die telt iets meer leden dan de “wettelijke bevolking” (ongeveer 30.000 extra voor België en 10.000 extra voor het Vlaamse Gewest). De Europese statistiek mist de kwaliteit van een gesloten logisch systeem dat kenmerkend is voor de Belgische bevolkingsstatistiek. Die laatste vertoont echter een blinde vlek voor de niet-wettelijke bevolking (asielzoekers, zogenaamde ‘mensen zonder papieren’, transitmigranten, enz.).
Echtscheidingen
Tot 2015 werden de echtscheidingsstatistieken opgesteld op basis van formulieren van de burgerlijke stand Model VI zoals voorgeschreven door het Koninklijk Besluit van 26 augustus 1966. Dit formulier werd vervolledigd door het bestuur van de gemeente waar de echtscheiding werd opgetekend of overgeschreven in de registers van de burgerlijke stand. Die optekening of overschrijving gebeurde in de registers van de gemeente waar het ontbonden huwelijk werd voltrokken. Indien de echtscheiding werd voltrokken in het buitenland, gebeurde de optekening van de echtscheiding in de registers van de gemeente Brussel. Dit leverde een probleem op, aangezien er geen onderscheid kon worden gemaakt tussen deze echtscheidingen en een echtscheiding die een huwelijk beëindigt dat werkelijk in Brussel was voltrokken. De formulieren werden door de gemeentebesturen naar de regionale centra van de Algemene Directie Statistiek (nu Statbel genoemd) doorgestuurd. Ze werden elektronisch opgeslagen en op federaal niveau samengevoegd om een statistiek van gebeurtenissen op te maken, die alle in België opgetekende of overgeschreven echtscheidingen omvat.
In 2015 werd door de Algemene Directie Statistiek (nu Statbel) een nieuwe statistiek van de echtscheidingen opgesteld onder gebruikmaking van het Rijksregister van de natuurlijke personen (RR). In het kader van de administratieve vereenvoudiging werd het echtscheidingsformulier afgeschaft. Vanaf 2016 is dit de enige echtscheidingsstatistiek die beschikbaar is. In deze nieuwe statistiek worden de talrijke echtscheidingen die in het buitenland plaatsvonden van in België verblijvende personen mee opgenomen, maar worden de enkele echtscheidingen van niet in België verblijvende personen buiten beschouwing gelaten.
De nieuwe statistiek wordt opgesteld door gebruikmaking van de informatietype ‘burgerlijke stand’ (I.T. 120) van het RR. De I.T. 120 registreert alle veranderingen inzake burgerlijke stand van in het RR ingeschreven personen. Door een gecontroleerd selecteren van alle veranderingen die leiden tot de burgerlijke staat ‘gescheiden’ en door ze vervolgens 2 per 2 met elkaar te combineren kan, indien die veranderingen slaan op dezelfde gebeurtenis, een statistiek worden opgemaakt waarin alle echtscheidingen zijn opgenomen, ongeacht de plaats waar ze zijn gesloten (in België of in het buitenland), voor zover minstens 1 van de 2 echtgenoten op het ogenblik van de gebeurtenis een ingezetene was in België. De weinige echtscheidingen die wel in het RR geregistreerd staan maar waarbij de 2 echtgenoten geen ingezetenen waren op het ogenblik van hun echtscheiding, blijven buiten beschouwing. De vroegere statistiek maakte gebruik van de datum van de overschrijving van het vonnis bij de burgerlijke stand. De nieuwe statistiek maakt gebruik van de datum van de gerechtelijke uitspraak.
Sinds 31 maart 2019 is de regel gewijzigd voor echtscheidingen van huwelijken die in het buitenland voltrokken werden. Het is de gemeente van de woonplaats van de echtgenoten of van een van de echtgenoten die bevoegd is voor de inschrijving van de echtscheiding en niet meer de gemeente Brussel. Dit brengt een wijziging van de geografische spreiding van de echtscheidingen met zich mee.
Wettelijke samenwoningen
Overeenkomstig de wet van 23 november 1998 tot invoering van de wettelijke samenwoning (gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad op 12 januari 1999) hebben 2 personen die samenwonen sinds 1 januari 2000 de mogelijkheid om het feit dat ze samenwonen officieel te bekrachtigen. Er is sprake van wettelijk samenwonen wanneer 2 personen die samenwonen een verklaring in die zin afleggen aan hun gemeentebestuur, ongeacht hun geslacht en verwantschap. Het hoeft dus niet te gaan om samenwonende partners. Het kan ook gaan om een ouder-kind of broer-zus verwantschap. De voorwaarden voor het afleggen van deze verklaring zijn: juridisch bekwaam zijn om een contract te sluiten; niet getrouwd zijn; niet wettelijk samenwonen met een andere persoon.
De ambtenaar van de burgerlijke stand is verplicht de naleving van de wettelijke voorwaarden te controleren en de verklaring in het Rijksregister te registreren. Er zijn enkele zeldzame gevallen van registratie van wettelijk samenwonen via consulaire posten in het buitenland.
Statbel publiceerde in 2019 voor de eerste keer een statistiek over de verklaringen van wettelijk samenwonen door gebruik te maken van het Rijksregister van de natuurlijke personen.
De statistiek wordt opgesteld door gebruik te maken van het informatietype “wettelijk samenwonen” (I.T. 123) van het Rijksregister. Het I.T. 123 registreert een reeks gegevens met betrekking tot het wettelijk samenwonen, waaronder de datum van de verklaring, de plaats van inschrijving van de verklaring (gemeente van verblijf), de aanwezigheid van een notariële overeenkomst (met de datum en plaats waar ze werd gesloten), de datum en de reden van beëindiging. Door deze informatie te koppelen aan andere I.T. in het Rijksregister kunnen we samenwonenden karakteriseren en tabellen opstellen op basis van geslacht, leeftijd, nationaliteit, enz. Een buitenlands persoon die illegaal op het grondgebied verblijft, kan legaal samenwonen op voorwaarde dat hij/zij, samen met de persoon met wie hij/zij samenwoont, een gemeenschappelijke hoofdverblijfplaats in België heeft. Om tot een coherente statistiek te komen, werden ook enkele zeldzame gevallen uitgesloten die een tegenstrijdigheid vertonen tussen de burgerlijke staat en de situatie van wettelijk samenwonen (duidelijk gehuwde (of gescheiden) personen op basis van een ‘redelijke’ observatieperiode; gevallen die verband houden met een late - maar ‘redelijke’ - registratie van echtscheidingen zijn dus in de statistieken opgenomen).
Bij de stopzettingen van wettelijke samenwoningen onderscheiden we die stopzettingen die niet omgezet zijn in een huwelijk tussen de (ex-)partners.