Metadata: Verharding

Departement Omgeving, Afdeling Beleid

13-05-2026

De cijfergegevens zijn gebaseerd op de jaarlijkse bodemafdekkingskaarten (JaarBAK) op 1 meter-resolutie. De JaarBAK werd opgesteld door de administratief gekende bodemafdekking uit de Basiskaart (GRB) te combineren met gemodelleerde bodemafdekking op basis van artificiële intelligentie. Verschillende (delen van) vectorlagen van het GRB werden geselecteerd om gebouwen, wegen, spoorwegen en water af te bakenen. Voor elk jaar waarvoor een jaarlijkse bodemafdekkingskaart werd opgesteld werd de GRB-toestand op 31 december van het jaar in kwestie gebruikt. Voor de modellering werden de jaarlijks beschikbare middenschalige winterluchtopnames van Vlaanderen gebruikt, zoals ter beschikking gesteld door Digitaal Vlaanderen in 418 kaartbladen. Op basis van deze orthofoto’s op 25/15cm-resolutie werd trainingsmateriaal gegenereerd en gemodelleerde bodemafdekkingskaarten opgesteld voor heel Vlaanderen.

Sinds JaarBAK 2023 werd de methode aangepast. De belangrijkste wijziging is dat, naast het origineel model voor heel Vlaanderen, een bijkomend model ontwikkeld werd om specifiek in de zeehavens meer afdekking te detecteren. Ook werd het globaal model bijgetraind o.b.v. luchtfoto’s van 2021, 2022 en 2023. Daarnaast werden de modelresultaten genegeerd in enerzijds strand- en duingebied en anderzijds de geblurde gebieden op de luchtfoto’s. Dit was initieel al het geval in laatstgenoemde gebieden, maar zij zijn voortaan veel nauwkeuriger gedefinieerd. Bijkomend werden de smalle stroken tussen spoorwegen nu ook als ‘afgedekt’ beschouwd. Ten slotte zorgde de inkanteling van het Wegenregister in het GRB voor een uitgebreider geregistreerd wegennet en een gewijzigde definitie van “verharde weg”. Aangezien JaarBAK 2023 als eerste kaart de aangepaste methode volgt, zijn de hieruit afgeleide cijfers niet perfect vergelijkbaar met die van de eerdere kaarten.

Vlaams Gewest, cijfers beschikbaar tot op gemeentelijk niveau.

Verharding (ook wel bodemafdekking of bodemafdichting genoemd) wordt uitgedrukt als de oppervlakte waarvan de aard en/of toestand van het bodemoppervlak gewijzigd is door het aanbrengen van artificiële, (semi-)ondoorlaatbare materialen waardoor essentiële ecosysteemfuncties van de bodem verloren gaan. In de praktijk gaat het vooral om gebouwen, wegen en parkeerterreinen. Deze definitie is gebaseerd op de definitie van de Europese Commissie voor ‘soil sealing’: ‘the destruction or covering of soils by buildings, constructions and layers of completely or partly impermeable artificial material (asphalt, concrete, etc.). It is the most intense form of land take and is essentially an irreversible process’ (Jones et al., 2012).

De oppervlakte verharding wordt uitgedrukt in hectare of km².

Bij onderverdeling naar gemeente wordt de NIS-classificatie (versie 2025) gebruikt.

De statistiek Verharding wordt ook weergegeven ten opzichte van de totale oppervlakte (van een gemeente of het Vlaams Gewest) en wordt dan uitgedrukt als een percentage.

De 1m-versie van de jaarlijkse bodemafdekkingskaart behaalt een nauwkeurigheid van 97,8%. Voor de 5m-versie is dit 98,0%.

Tot 2022 was de Bodemafdekkingskaart (BAK) van Digitaal Vlaanderen (Van der Linden & Valckenborgh, 2024) het enige beschikbare product over verharding in Vlaanderen. Deze kaart is een afgeleide van de Bodembedekkingskaart (BBK, op 1 m-resolutie), die wordt opgesteld o.b.v. zomerluchtopnames, de Landbouwgebruikspercelen en de Basiskaart (GRB). Hieruit wordt het percentage afdekking voor de BAK afgeleid voor pixels van 5m x 5m. De Bodemafdekkingskaart wordt echter maar om de drie jaar gemaakt en vertoont onnauwkeurigheden die haar minder geschikt maken voor gedetailleerde, gebiedsgerichte en ruimtelijk expliciete analyses.

Departement Omgeving: Jaarlijkse bodemafdekkingskaart Vlaanderen: toestand 2023

Verharding