Metadata: Circulariteitsgraad van het materiaalgebruik

Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM)

18/11/2025

Voor de berekening van de CMUR worden 3 datasets gebruikt:

1. Afvalstatistieken (“Waste statistics”)

Regulation (EC) No 2150/2002 on waste statistics (WStatR) is een raamwerk gestart in het referentiejaar 2004 dat vereist dat EU lidstaten data moeten aanleveren over de productie, terugwinning (recovery), en verwijdering (disposal) van afval elke twee jaar. Data gerelateerd aan afvalverwerking worden gebruikt voor de berekening van de CMUR, meer bepaald de RCV_R (Recovery other than energy recovery - except backfilling) of de terugwinning die niet gerelateerd is aan de terugwinning van energie, en uitgezonderd backfilling.

2. Economiebrede materiaalstroomrekeningen (“Economy-wide material flow accounts”)

De economiebrede materiaalstroomrekeningen (Economy-wide material flow accounts (EW-MFA)) beschrijven de interactie van de binnenlandse economie met de omgeving en de rest van de wereldeconomie in termen van materiaalstromen. De inzameling van EW-MFA data is gebaseerd op Regulation (EU) 691/2011. EW-MFA geven een overzicht van de materiaalstromen die de economie binnenkomen en buitengaan, uitgedrukt in duizend tonnen per jaar. De EW-MFA zijn inclusief vaste materialen, gassen, en vloeibare materialen, behalve water en lucht. Materiaal inputs in de binnenlandse economie zijn afkomstig van de binnenlandse onttrekking van materialen en de fysieke importen van andere economieën. Dit wordt ook de DMI of Domestic Material Input genoemd. Wanneer we de export van materialen aftrekken van de DMI, bekomen we de Domestic Material Consumption (DMC). De DMC wordt gebruikt voor de noemer, of M, in de CMUR berekening. Materiaal outputs van de binnenlandse economie zijn materialen die in de binnenlandse economie vrijkomen (bijvoorbeeld uitstoot en vervuiling), en fysieke exporten naar andere economieën.

3. Handelsstatistieken (“Trade statistics”)

De internationale handelsstatistieken voor goederen (International trade in goods statistics (ITGS)) worden door Eurostat gepubliceerd om de waarde en hoeveelheden van verhandelde goederen in de EU lidstaten te meten, en de verhandelde goederen tussen de EU lidstaten met niet-EU landen.

“Goederen” worden gedefinieerd als alle roerende zaken, inclusief elektriciteit. “Europees” betekent dat de statistieken gecompileerd worden op basis van de concepten en definities in de EU wetgeving. De goederen worden onderverdeeld in de Combined Nomenclature (CN), de voornaamste classificering die de EU lidstaten moeten gebruiken om hun handelsdata in uit te drukken.

Alle materiaalstromen binnen de Vlaamse economie (biomassa, metalen, niet-metallische mineralen, fossiele energiedragers) gedurende een kalenderjaar.

Een van de gebruikte gegevensbronnen, namelijk de afvalstatistieken, is slechts om de twee jaar beschikbaar. VITO maakt schattingen voor de ontbrekende oneven jaren (interpolatie). De andere benodigde gegevensbronnen zijn elk jaar beschikbaar.

Deze statistiek meet de circulariteitsgraad van het materiaalgebruik (‘Circular Material Use Rate’, (CMUR)) en meet het aandeel van gerecycleerde materialen in het totaal materiaalgebruik in het Vlaams gewest. De CMUR wordt uitgedrukt als een percentage. Het circulair en het totaal materiaalgebruik worden weergegeven in miljoen ton. De CMUR wordt verder opgedeeld naar materiaalcategorie: biomassa, metaalertsen, niet-metaalhoudende mineralen en fossiele energiedragers.

De CMUR is de verhouding van het ‘circulair materiaalgebruik’ (U) op het ‘totaal materiaalgebruik’ (M):

CMUR = U/M

Hierbij wordt de teller U, het ‘circulaire gebruik van materialen’, in de Eurostat-methodologie gemeten als de hoeveelheid afval die wordt gerecycleerd in binnenlandse verwerkingsinstallaties (afgekort tot RCV_R), minus de import van afval voor terugwinning/recyclage en plus de export van afval voor terugwinning/recyclage. De teller U geeft dus de inspanning van een land weer om afval in te zamelen voor terugwinning (recovery), inclusief afval dat in het land wordt ingezameld en later naar het buitenland wordt geëxporteerd voor verwerking. Dit perspectief waardeert de inspanning van een land om afval in te zamelen voor terugwinning, wat indirect bijdraagt aan het wereldwijde aanbod van secundaire materialen en dus aan het vermijden van de ontginning van primaire grondstoffen.

De noemer M, wordt berekend als het circulair materiaalgebruik (U) plus de Domestic Material Consumption (DMC), dewelke de totale binnenlandse consumptie van materialen weer geeft.

CMUR = (RCV_R-IMP_W+EXP_W) / (DMC+ RCV_R-IMP_W+EXP_W)

Een hogere CMUR betekent dat (1) er meer secundaire materialen worden gebruikt als substituut voor primaire materialen waardoor de milieu-impact van ontginning gereduceerd wordt, of (2) een daling in het totaal materiaalgebruik, of een combinatie van (1) en (2).

Bovenstaande formule van de CMUR hanteert een consumptieperspectief en geen productieperspectief. Dit wordt weerspiegeld in het gebruik van de indicator DMC als noemer.

De DMC neemt enkel de materialen die voor consumptie in Vlaanderen worden gebruikt mee, waardoor geëxporteerde producten niet worden meegeteld in deze indicator.

De data zijn maar beschikbaar om de twee jaar. De ontbrekende jaren, zijnde 2015, 2017, 2019 en 2021, werden lineair geïnterpoleerd op basis van tussenliggende jaren. De DMC en de handelsstatistieken die nodig zijn voor de berekening va de statistiek zijn wel voor elk jaar beschikbaar en werden dus niet geïnterpoleerd. De RCV_R van 2015, 2017, 2019 en 2021 zijn dus geïnterpoleerde resultaten. U en M van 2015, 2017, 2019 en 2021 zijn resultaten die werden berekend volgens de gekende formules uit de methodologie, maar zijn wel afhankelijk van de geïnterpoleerde hoeveelheid afval gerecycleerd in binnenlandse verwerkingsinstallaties.

De algemene accuraatheid wordt als goed beschouwd.

Bij het berekenen van de CMUR wordt gebruikt gemaakt van de Eurostat methodologie (Eurostat, 2018). De internationale datavergelijkbaarheid is dus hoog dankzij gemeenschappelijke definities en classificaties.

De vergelijkbaarheid in de tijd is goed dankzij duidelijke statistische concepten en definities. Methodologische herzieningen worden doorgaans met terugwerkende kracht toegepast op de volledige tijdreeks.

Christis M. & Vercalsteren A. (2021). An economy wide circularity assessment in Flanders(PDF bestand opent in nieuw venster). CE Center publication N° 21.

Eurostat: Circular material use rate, calculation method (2018 edition).(opent in nieuw venster)

Borms L., Christis M. en Vercalsteren A. (2025). Circulariteitsgraad van het materiaalgebruik van Vlaanderen (2014-2022), VITO in opdracht van de OVAM.

OVAM: Materiaalstroomrekeningen voor de gehele economie.(opent in nieuw venster)

Circulariteitsgraad van het materiaalgebruik