Metadata: Ruimtebeslag

Departement Omgeving

08-06-2026

Het werkelijk landgebruik op de landgebruikskaart wordt met 19 categorieën weergegeven. Het is samengesteld op basis van de 4 dataniveaus van het landgebruiksbestand 2025. Dit gebeurt door een combinatie en aggregatie van een aantal categorieën uit de verschillende dataniveaus van het landgebruiksbestand. Dit zijn beschikbare GIS-datalagen en andere ruimtelijke databronnen:

• Basiskaart Vlaanderen (Digitaal Vlaanderen)
• Bedrijventerreinen (VLAIO)
• Vectoriële kadastrale perceelsplannen (FOD Financiën)
• Aantal inwoners per adres (Digitaal Vlaanderen)
• Verrijkte Kruispuntbank Ondernemingen met CRAB-koppeling (Digitaal Vlaanderen)
• POI-service Geopunt (Digitaal Vlaanderen)
• Landbouwgebruikspercelen (Agentschap Landbouw en Visserij)
• Digitale Boswijzer Vlaanderen 2021 (ANB)
• Groenkaart Vlaanderen 2021 (ANB)
• Biologische Waarderingskaart en Natura 2000 Habitatkaart toestand 2025 (INBO)
• Ecotopenkaarten van de Boven-Zeeschelde en de Beneden-Zeeschelde (INBO)
• Ontginningen: actieve vergunningen (Departement Omgeving)
• Ruimteboekhouding 2025 (Departement Omgeving)
• Sportinfrastructuurdatabank Sport Vlaanderen
• Databank Inventarisatie Landgebruik Recreatie (Toerisme Vlaanderen)
• Aanduidingsobjecten Onroerend Erfgoed (Agentschap Onroerend Erfgoed)
• Open Street Maps
• Topografische kaart (Nationaal Geografisch Instituut)
• Databank Onderzoek Ruimte voor Toerisme en Recreatie in Vlaanderen (Departement Omgeving)

Door een combinatie van deze basisdata ontstaat een bestand met 4 niveaus: Niveau 1 - Bodembedekking, Niveau 2 - Verstedelijkt landgebruik, Niveau 3 - Multifunctioneel landgebruik en Niveau 4 - Juridische bestemmingen. Dit bestand met 4 niveaus wordt vervolgens gecombineerd tot de finale landgebruikskaart met 19 categorieën.

Het landgebruiksbestand wordt opgesteld door in hoofdzaak vectoroperaties, maar wordt in de laatste stappen omgezet naar een rasterbestand op 10 meter-resolutie.

De landgebruikskaart wordt om de 3 jaar geactualiseerd aan de hand van de recentst beschikbare bronbestanden.

Uit de landgebruikskaart kunnen indicatoren afgeleid worden voor het Vlaamse Gewest, maar ook op gemeentelijk niveau.

Er is een landgebruikskaart voor 2013, 2016, 2019, 2022 en 2025.

Ruimtebeslag: ruimte die ingenomen wordt door onze nederzettingen, dus voor huisvesting, industriële en commerciële doeleinden, transportinfrastructuur, recreatieve doeleinden en ook parken en tuinen. Deze definitie is gebaseerd op de definitie die de Europese Commissie hanteert voor ‘settlement area’, namelijk “the area of land used for housing, industrial and commercial purposes, health care, education, nursing infrastructure, roads and rail networks, recreation (parks and sports grounds), etc. In land use planning, it usually corresponds to all land uses beyond agriculture, semi-natural areas, forestry, and water bodies.”

De keuze van de categorieën die behoren tot het ruimtebeslag is in de eerste plaats gebaseerd op de Europese definitie en bevat dus (1) alle bebouwde percelen, zowel voor residentieel gebruik als voor industrieel en commercieel gebruik en voor diensten, (2) alle terreinen die tot de weginfrastructuur behoren (wegen, spoorwegen, luchthavens, overige onbebouwde terreinen) en (3) alle terreinen die in hoofdfunctie voor recreatie gebruikt worden. Bovenop de categorieën die voldoen aan de Europese definitie worden verder ook alle categorieën die voor een verharding van de bodem zorgen, beschouwd als ruimtebeslag. Het gaat dan bijvoorbeeld om alle gebouwen, ook deze met een agrarische functie.

Het ruimtebeslag wordt ook weergegeven op gemeentelijk niveau.

De geografische datalaag ‘ruimtebeslag’ is een GIS-rasterbestand met een ruimtelijke resolutie van 10 m en met 2 mogelijke celwaarden: ‘ruimtebeslag’ en ‘geen ruimtebeslag’. Oppervlaktes worden berekend door de aggregatie van deze cellen. Het landgebruik binnen ruimtebeslag wordt bepaald door een overlay van de ruimtebeslagkaart met de 10 m-landgebruikskaart met 19 categorieën.

De kwaliteit van de landgebruikskaart is afhankelijk van de kwaliteit van de bronbestanden. Het landgebruiksbestand is ontwikkeld op middelhoge resolutie (10 m x 10 m) voor het Vlaamse Gewest, op basis van beschikbare GIS-lagen met de beste kwaliteit. De methodiek om tot dat landgebruiksbestand te komen is gedocumenteerd in het technisch rapport onder Methodologische documentatie.

Door aanpassingen en/of verbeteringen in de gebruikte bronbestanden kunnen zich wijzigingen voordoen in landgebruik die geen werkelijke evolutie tonen, maar eerder een rechtzetting of verbetering van de actuele meting zijn. Dit is een belangrijke voetnoot bij de interpretatie van de resultaten van de landgebruikskaart.

Er dient bij de beoordeling van de evolutie tussen 2013 en 2025 rekening te worden gehouden met de toegepaste methodiek. Zo is er bijvoorbeeld een grote uitwisseling in landgebruik tussen de categorieën “overige bebouwde terreinen” en “huizen en tuinen”. Dit kan deels verklaard worden doordat voor het in kaart brengen van de huisvesting gewerkt wordt met de inwonersaantallen per adres op een specifieke datum. Indien een bepaald adres op de daaropvolgende datum tijdelijk leegstaat, wordt het perceel ingekleurd als “overig bebouwd terrein”. Voor meer detail over gebruikte databronnen en de bijhorende gevolgen voor de kwaliteit verwijzen we ook naar het technisch rapport.

De officiële statistiek die het dichtst aansluit bij de hier gehanteerde definitie van ruimtebeslag is de categorie ‘Bebouwde gronden en aanverwante terreinen’ van de statistiek Bodemgebruik van Statbel (https://statbel.fgov.be/nl/themas/leefmilieu/grond/bodemgebruik). Deze categorie bevat “alle terreinen ingenomen door woningen, wegen, mijnen en steengroeven, alsook alle andere inrichtingen, inclusief aangrenzende ruimtes, gebruikt voor het uitoefenen van menselijke activiteiten. Mee te rekenen zijn hier ook bepaalde types van open (onbebouwde) terreinen die met die activiteiten eng verbonden zijn, zoals stortplaatsen, verlaten terreinen in bebouwde gebieden, wrakkenopslagplaatsen, stadsparken en tuinen, enz. Niet tot deze categorie behoren terreinen ingenomen door verspreid gelegen boerderijgebouwen, -erven en –bijgebouwen. Terreinen ingenomen door dorpen in aaneengesloten verband of door gelijkaardige landelijke nederzettingen worden wel meegerekend.” (Statbel, 2021). Deze definitie lijkt sterk aan te leunen bij de definitie van ruimtebeslag, met uitzondering van de terreinen ingenomen door landbouwgebouwen en -infrastructuur.

• Departement Omgeving. Landgebruik en ruimtebeslag in Vlaanderen, toestand 2025

• European Commission (2012). Guidelines on best practice to limit, mitigate or compensate soil sealing. Luxembourg: Publications Office of the European Union

Ruimtebeslag