Landschappen lijken steeds meer op elkaar
GeoAI is een krachtig instrument om informatie van oude kaarten te ontsluiten. We gebruikten het om negen klassen van historisch landgebruik, zoals akker, grasland of heide, nauwkeurig te onderscheiden. We vergeleken kaarten uit 1774, 1873 en 1969 met een kaart van het landgebruik in 2022. Het ging hier om een OIS-project samen met Digitaal Vlaanderen, het Agentschap Landbouw en Zeevisserij en VITO.
In de eerste periode (1774-1873) verdween de helft van de oppervlakte heide, buitendijkse grond, moeras en eeuwenoud bos door ontginning. In de daaropvolgende periode (1873-1969), verschoof de focus van akkerbouw naar veeteelt. Daardoor nam het areaal grasland sterk toe. In de laatste periode (1969-2022) zien we bebouwing en tuinen sterk uitbreiden ten koste van al het andere landgebruik.
We bestudeerden niet alleen de evolutie in oppervlakte, maar ook de onderlinge samenhang van het landgebruik en de relatie met natuurlijke bodemkenmerken. Tot in de 19e eeuw was er een sterke binding tussen het landgebruik en de bodem: graslanden waren enkel aanwezig in valleien en polders, heide op de zandgronden en akkers op een droge, vaak leemhoudende bodem. Na 1873 verzwakt die binding en komen alle vormen van landgebruik gemengd door elkaar voor.
Daardoor vervagen de unieke kenmerken van historische landschappen en kunnen we spreken van een homogenisering.
Beeld boven: Vanaf het einde van de 19de eeuw neemt de oppervlakte grasland fors toe, op de foto is grasland (links) ontstaan door bemesting van heide (rechts)
(Massart 1905, collectie KU Leuven. 2Bergen Campus Arenberg)