Zoeken
Natuurindicatoren
Terug naar overzicht
Graslandvlinderindex
Publicatiedatum: 17/02/2026
De graslandvlinderindex vertoont in Vlaanderen een afname van 60% in de periode 1991-2025.
Figuur 1: trend van de graslandsoorten op de Vlaamse vlinderroutes in de periode 1991-2025. De punten geven de berekende jaarindex weer en de volle lijn is de gemodelleerde trend (Brondata: INBO).
Definitie
De graslandvlinderindex wordt berekend aan de hand van negen graslandvlinders: bruin zandoogje, groot dikkopje, hooibeestje, icarusblauwtje, kleine vuurvlinder, koevinkje, oranjetipje, oranje zandoogje en zwartsprietdikkopje (Maes, Vanreusel, en Van Dyck 2013).
Bespreking
De graslandvlinderindex vertoont in Vlaanderen een afname van 60% in de periode 1991-2025 (Figuur 1). De achteruitgang van de graslandvlinders is vermoedelijk te wijten aan de hoge stikstofdepositie (De Keersmaeker e.a. 2018) en/of extreme weersomstandigheden die steeds vaker voorkomen de laatste jaren (bv. lange droogte, natte voorjaren). Een gebrek aan nectarbronnen door een te intensief beheer om schrale graslanden te verschralen, kan een bijkomende verklaring voor deze achteruitgang zijn (Wallis de Vries, van Swaay, en Plate 2012; Maes e.a. 2017).
De Europese graslandvlinderindex (een maat voor de kwaliteit van de graslanden in Europa), die wordt berekend aan de hand van 17 graslandvlinders, toont een achteruitgang van 47% (van Swaay e.a. 2025).
Referenties
De Keersmaeker, Luc, Dries Adriaens, Anny Anselin, De Becker Piet,
Claude Belpaire, De Blust Geert, Kris Decleer, e.a. 2018.
Herstelstrategieën tegen de effecten van
atmosferische depositie van stikstof op Natura2000 habitat in
Vlaanderen. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en
Bosonderzoek 13. België: Instituut voor Natuur- en
Bosonderzoek. https://doi.org/10.21436/inbor.14113664.
Maes, Dirk, Luc De Keersmaeker, Jan Van Uytvanck, en Gerald Louette.
2017. ‘Intensified habitat management to mitigate negative
effects of nitrogen pollution can be detrimental for faunal diversity:
a comment on Jones et al. (2017)’. Biological
Conservation 212 (8): 493–94.
Maes, Dirk, Wouter Vanreusel, en Hans Van Dyck. 2013. Dagvlinders
in Vlaanderen: nieuwe kennis voor betere actie. België:
Uitgeverij Lannoo nv, Tielt.
van Swaay, C. A. M., D. B. Roy, E. B. Dennis, en Kolev Collinsn S. Fox
R. 2025. European Grassland Butterfly Indicator 1991-2024
Technical report. Vol. VS2025.023. Butterfly Conservation Europe
& EMBRACE/eBMS (www.butterfly-monitoring.net) &
Vlinderstichting. https://doi.org/https://doi.org/10.5281/zenodo.18414228.
Wallis de Vries, M. F., C. A. M. van Swaay, en C. L. Plate. 2012.
‘Changes in nectar supply: A possible cause of widespread
butterfly decline’. Current Zoology 58 (3): 384–91. https://doi.org/10.1093/czoolo/58.3.384.
Meer weten?
Metadata over Graslandvlinderindex
Publicatiedatum: 17/02/2026
Technische informatie
- Periodiciteit: jaarlijks
- Volgende update: maart 2027
- Databereik: 1991-2025
Databron
- Producent: Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek
- Dataset: dataset van 141 vlinderroutes van de dagvlinders van de Algemene vlindermonitoring, aangevuld met tellingen van algemene dagvlinders uit meetnetten.be.
- Gegevensinzameling: Een uitgebreide handleiding voor het uitzetten en wandelen van een vlinderroute is te vinden in (Maes e.a. 2019). Hierin wordt vooral besproken hoe soortgerichte monitoring moet gebeuren, maar op de telfrequentie en -lengte na is de werkwijze dezelfde als voor een algemene vlindermonitoring.
Berekeningswijze
De trend van dagvlinders in Vlaanderen wordt berekend met behulp van het R-package rbms (Dennis e.a. 2016; Schmucki e.a. 2015) waarmee per soort en per vlinderroute een jaarindex wordt berekend. Deze index is een maat voor de relatieve abundantie van elke soort op de verschillende vlinderroutes dat jaar. Per jaar kunnen de soortindexen vervolgens worden samengevoegd tot een algemene (gemiddelde) vlinderindex voor heel Vlaanderen (Dennis e.a. 2016; Schmucki, Harrower, en Dennis 2024). Het is deze Vlaamse jaarindex die per soort op de figuren wordt weergegeven. Voor een meer gedetailleerde uitleg en het gebruik van het R-package rbms verwijzen we naar gedetailleerde uitleg. Voor negen typische graslandvlinders waren er voldoende gegevens om een graslandvlinderindex mee te berekenen (bruin zandoogje, groot dikkopje, hooibeestje, icarusblauwtje, kleine vuurvlinder, koevinkje, oranjetipje, oranje zandoogje en zwartsprietdikkopje). Door de indexen van deze soorten te middelen (Dennis e.a. 2016) bekomen we een graslandvlinderindex. Alle analyses werden gedaan in R 4.5.1 (R Core Team (2025)). De analyse gebeurt in verschillende stappen waarin verschillende parameters ingesteld kunnen worden: • per jaar wordt nagegaan hoeveel tellingen er per vlinderroute gedaan werden (met drie tellingen als minimum om gebruikt te worden voor verdere analyse); • vervolgens wordt berekend op hoeveel vlinderroutes een soort in een bepaald jaar gezien werd en tijdens hoeveel tellingen elke soort gezien werd op de verschillende vlinderroutes; • voor alle soorten waarvan minstens een waarneming gedaan werd op minstens een vlinderroute per jaar wordt een jaarindex berekend (Dennis e.a. 2016; Schmucki e.a. 2015).
Opmerkingen bij de gegevenskwaliteit en betrouwbaarheid
Afhankelijk van het aantal tellingen per vlinderroutes kan het aantal routes en soorten waarop de index berekend wordt, jaarlijks verschillen.
Download
Broncode indicator: graslandvlinderindex.Rmd
Broncode metadata: metadata_graslandvlinderindex.Rmd
| Beschrijving | Gegevens | Metadata |
|---|---|---|
| Gemodelleerde data voor de periode 1991-2025 | graslandvlinderindex.csv | graslandvlinderindex.yml |
Referenties
Dennis, E. B., B. J. T. Morgan, S. N. Freeman, T. M. Brereton, en D.
B. Roy. 2016. ‘A Generalized Abundance Index for Seasonal
Invertebrates’. Biometrics 72 (4): 1305–14. https://doi.org/10.1111/biom.12506.
Maes, Dirk, Hannes Ledegen, Sam Van de Poel, en Toon Westra. 2019.
Monitoringsprotocol Dagvlinders: Versie 2.0. Rapporten van
het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 56. België:
Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. https://doi.org/10.21436/inbor.16744530.
R Core Team. 2025. R: A Language and Environment for Statistical
Computing. Vienna, Austria: R Foundation for Statistical
Computing. https://www.R-project.org/.
Schmucki, Reto, Colin A. Harrower, en Emily B. Dennis. 2024.
‘rbms: Computing generalised abundance indices for butterfly
monitoring count data’. R package version 1.2.0.
https://doi.org/https://zenodo.org/records/12806607.
Schmucki, Reto, Guy Pe’er, D. B. Roy, Constanti Stefanescu, Chris van
Swaay, Tom Oliver, Mikko Kuussaari, e.a. 2015. ‘A regionally
informed abundance index for supporting integrative analyses across
butterfly monitoring schemes’. Journal of Applied
Ecology 53 (2): 501–10. https://doi.org/10.1111/1365-2664.12561.