Zoeken
Natuurindicatoren
Terug naar overzicht
Omvang van ecosystemen
Publicatiedatum: 21/05/2026
INBO lanceert ‘Omvang van ecosystemen’ als experimentele indicator. We ontvangen graag uw opmerkingen om de leesbaarheid en bruikbaarheid ervan te verbeteren. Suggesties zijn welkom bij .
De grootste veranderingen in de omvang van ecosystemen tussen 2016 en 2022 zijn de afname van grasland en de toename van woongebieden en andere kunstmatige gebieden (ruimtebeslag). De omvang van akkerland neemt licht af, die van de andere ecosystemen is stabiel of neemt licht toe.
Figuur 1: Omvang van ecosystemen.
Definitie
De indicator toont de verandering in de omvang van ecosystemen in Vlaanderen en het Belgisch deel van de Noordzee, tussen 2016 en 2022. Hij is gebaseerd op de milieueconomische rekening ‘omvang van ecosystemen’ die vanaf 2028 driejaarlijks wordt gerapporteerd aan Eurostat.
Bespreking
Er ging tussen 2016 en 2022 netto meer dan 11.100 ha grasland (4,3% van het totaal) verloren (zie Figuur 2). Die afname is sterk gekoppeld aan de toename van woongebieden en andere kunstmatige gebieden (ruimtebeslag). Die groeiden met bijna 9.200 ha (+2,1% of ruim 4 ha/dag). Na 2019 groeide het ruimtebeslag iets trager dan in de periode ervoor. Bijna driekwart van die groei ging ten koste van grasland, het overige kwart kwam vooral van akkerland en bos. Eerder onderzoek toonde dat ook tussen 2013 en 2016 de afname van grasland en de toename van ruimtebeslag de belangrijkste ecosysteemveranderingen waren in Vlaanderen (Van Reeth e.a. 2020).
De omvang van akkerland schommelde tijdens de onderzochte periode maar daalde uiteindelijk licht met 0,6% (2730 ha). De omvang van overige terrestrische ecosystemen bleef stabiel of nam toe. Voor kleine terrestrische systemen was die toename relatief groot: heide groeide in omvang met ruim 7% (640 ha), wetlands in het binnenland met 14% (170 ha) en binnenlandse duinen (ecosystemen met schaarse begroeiïng) met meer dan 20% (21 ha). De erosie van het strand door de zeestroming en de uitvoering van strandsuppleties zorgt voor uitwisselingen tussen de Noordzee (mariene ecosystemen), het laagstrand (estuaria en overgangswateren) en het hoogstrand (stranden, duinen en wetlands aan de kust).
Figuur 2: Omvorming van ecosystemen tussen tussen 2016 en 2022. De figuur toont enkel de nettoveranderingen. Wanneer er bijvoorbeeld 1386 ha bos werd omgevormd naar akkerland, en 1236 ha akkerland naar bos, toont de figuur enkel de 150 ha nettoverandering van bos naar akkerland.
De indicator is een grafische weergave van de ecosysteemrekening ‘omvang van ecosystemen’. Dit is één van de nieuwe milieu-economische rekeningen die EU-lidstaten vanaf 2028 moeten rapporteren aan Eurostat, in uitvoering van Verordening (EU) 2024/3024 van het Europees Parlement en de Raad van 27 november 2024. De omvangsrekening is afgeleid van een gebiedsdekkende ecosysteemkaart van Vlaanderen en het Belgisch deel van de Noordzee. De validatie van die kaart is voorzien tegen 2027. In afwachting van die validatie moeten de geregistreerde ecosysteemveranderingen met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd (zie metadata).
Referenties
Van Reeth, Wouter, Maarten Stevens, Peter Van Gossum, Dirk Maes, en
Carine Wils. 2020. ‘D.1
Landgebruiksverandering’. In Natuurrapport
2020: feiten en cijfers voor een nieuw biodiversiteitsbeleid.
Mededelingen van het Instituut voor
Natuur- en Bosonderzoek (2), onder
redactie van Anik Schneiders, Katrijn Alaerts, Helen Michels, Maarten
Stevens, Peter Van Gossum, Wouter Van Reeth, en Inne Vught, 96–109.
Brussel: Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. https://doi.org/10.21436/inbom.18882202.
Meer weten?
Metadata over omvang in ecosystemen
Publicatiedatum: 21/05/2026
Technische informatie
- Periodiciteit: driejaarlijks
- Volgende update: november 2026
- Databereik: `2016-2022, vanaf november 2026 is ook 2025 beschikbaar.
Databron
- Producent: Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO)
- Dataset: Ecosysteemkaart (versie 1.3, maart 2026) (Van Reeth e.a. 2026).
- Gegevensinzameling: De ecosysteemkaart wordt opgesteld op basis van het Landgebruiksbestand Vlaanderen (Poelmans, Janssen, en Hambsch 2022), de Biologische Waarderingskaart, de Jaarlijkse Bodemafdekkingskaart, de Landbouwgebruikspercelenkaart, de Vlaamse Hydrografische Atlas en de Watervlakkenkaart.
Berekeningswijze
De gebruikte data en analysemethode zijn beschreven in (Van Reeth e.a. 2026).
Opmerkingen bij de gegevenskwaliteit en betrouwbaarheid
Een validatie van de ecosysteemkaarten van 2016, 2019 en 2022 is voorzien tegen 2027. In afwachting van die validatie moeten de geregistreerde ecosysteemveranderingen met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd.
Zo zijn de omvang van bos en bosgebieden en van graslanden deels gebaseerd op de interpretatie van lucht- en satellietfoto’s (remote sensing). Door het effect van overhangende kruinen wordt de bosoppervlakte enigszins overschat ten nadele van andere ecosystemen.
Verder worden ecosysteemveranderingen overschat door een combinatie van onnauwkeurigheden (Van Reeth e.a. 2020). Door kleine verschillen in de aanvliegroute bij het maken van luchtfoto’s, kunnen bosranden op beelden van verschillende jaren licht verschuiven. Daardoor lijkt het alsof een 10x10-meter pixel in het ene jaar ‘grasland’ is en in het andere ‘bos’, terwijl er op het terrein niets veranderde. Verder worden in periodes van lange droogte verdorde graslanden door beeldverwerkingsalgoritmes niet altijd herkend als ‘grasland’. De toename van rivieren en kanalen met 10% (1800 ha) tussen 2016 en 2019 is veeleer te wijten aan een verbetering van de basisdata in 2019, dan aan een reële verandering op het terrein.
Informatie over de toename of het herstel van halfnatuurlijke terrestrische ecosystemen zoals heide, wetlands in het binnenland en kustduinen, wordt vertekend door het tijdstip waarin gebieden werden bezocht voor tereinobservatie. Wanneer bijvoorbeeld een toename van heide of moeras wordt geregistreerd tijdens een terreinbezoek tussen 2019 en 2022, kan de ecosysteemverandering op het terrein al van voor 2019 dateren. Dergelijke ecosysteemveranderingen worden dus soms met enige vertraging zichtbaar in de kaarten en in de daarvan afgeleide ecosysteemrekeningen en indicatoren.
Download
Broncode indicator: omvang_ecosystemen.Rmd
Broncode metadata: metadata_omvang_ecosystemen.Rmd
| Beschrijving | Gegevens | Metadata |
|---|---|---|
| Omvang van ecosystemen | omvang_ecosystemen.csv | omvang_ecosystemen.yml |
| Omvorming van ecosystemen | flow_ecosystemen.csv | flow_ecosystemen.yml |
Referenties
Poelmans, Lien, Liliane Janssen, en Lorenz Hambsch. 2022.
‘Landgebruik en ruimtebeslag in Vlaanderen,
toestand 2022, uitgevoerd in opdracht van het Vlaams
Planbureau voor Omgeving.’ Brussel:
Departement Omgeving.
Van Reeth, Wouter, Maarten Stevens, Hans Van Calster, Veerle Beyst,
Ann Carton, Emma Cartuyvels, Steven De Saeger, e.a. 2026.
‘Ecosystem Accounting in Flanders.
Intentions, pathways, progress and barriers. (v. 26.2 -
forthcoming)’. Brussel: Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek.
Van Reeth, Wouter, Maarten Stevens, Peter Van Gossum, Dirk Maes, en
Carine Wils. 2020. ‘D.1
Landgebruiksverandering’. In Natuurrapport
2020: feiten en cijfers voor een nieuw biodiversiteitsbeleid.
Mededelingen van het Instituut voor
Natuur- en Bosonderzoek (2), onder
redactie van Anik Schneiders, Katrijn Alaerts, Helen Michels, Maarten
Stevens, Peter Van Gossum, Wouter Van Reeth, en Inne Vught, 96–109.
Brussel: Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. https://doi.org/10.21436/inbom.18882202.